Η κρίση στο κεμαλικό CHP δεν είναι πλέον μια απλή εσωκομματική αντιπαράθεση για το ποιος ελέγχει τη σφραγίδα, τα γραφεία και τα όργανα του κόμματος. Μετά την απόφαση «mutlak butlan», που ακυρώνει το συνέδριο του 2023 και επαναφέρει τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στο προσκήνιο, η τουρκική αντιπολίτευση βρίσκεται μπροστά στο πιο δύσκολο δίλημμα της μετα-Ερντογανικής εποχής που δεν έχει ακόμη αρχίσει: θα δώσει τη μάχη μέσα στο ιστορικό κόμμα του Ατατούρκ ή θα αναγκαστεί να χτίσει νέο πολιτικό όχημα;
Στα τουρκικά πολιτικά παρασκήνια κυκλοφορεί ήδη ένα όνομα: Ekim Parti ή Ekim Partisi.
Επισήμως, δεν υπάρχει ανακοίνωση από τον Οζγκιούρ Οζέλ, τον Εκρέμ Ιμάμογλου ή τους ανθρώπους της σημερινής αντικιλιτσνταρογλικής πτέρυγας. Όμως στην Άγκυρα, τέτοιες διαρροές σπάνια είναι τυχαίες. Ακόμη κι όταν προέρχονται από φιλοκυβερνητικά μέσα, λειτουργούν ως δοκιμαστικά μπαλόνια: μετρούν αντιδράσεις, πιέζουν πρόσωπα, στέλνουν μηνύματα σε εσωτερικές ομάδες και προετοιμάζουν το έδαφος για την επόμενη κίνηση.
Το «Ekim» δεν είναι απλώς ένας μήνας
Στα τουρκικά, Ekim σημαίνει Οκτώβριος. Και στην τουρκική πολιτική μνήμη ο Οκτώβριος δεν είναι ένας απλός ημερολογιακός μήνας. Είναι ο μήνας της 29ης Οκτωβρίου 1923, της ανακήρυξης της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Αυτό κάνει το όνομα ιδιαίτερα ισχυρό. Ένα νέο κόμμα που θα ονομαζόταν Ekim Parti δεν θα παρουσιαζόταν απλώς ως διάσπαση του CHP. Θα επιχειρούσε να μιλήσει κατευθείαν στον ιδρυτικό μύθο της Τουρκικής Δημοκρατίας: Ατατούρκ, λαϊκή κυριαρχία, κοσμικό κράτος, ρεπουμπλικανική νομιμότητα.
Η πλευρά Οζέλ έχει απόλυτη ανάγκη από έναν τέτοιο συμβολισμό. Αν φύγει από το CHP, θα χάσει το βαρύτερο πολιτικό brand της Τουρκίας. Το CHP δεν είναι απλώς κόμμα. Είναι το «baba evi», το «πατρικό σπίτι» των κεμαλιστών. Είναι το κόμμα που ίδρυσε ο Ατατούρκ. Όποιος φεύγει από αυτό, πρέπει να εξηγήσει γιατί δεν εγκαταλείπει την ιστορία, αλλά τη σώζει.
Το Ekim προσφέρει ακριβώς αυτή τη γέφυρα. Δεν αντιγράφει το CHP. Δεν λέει «είμαστε το νέο CHP». Λέει κάτι πιο έξυπνο: είμαστε η συνέχεια της Δημοκρατίας όταν το παλιό κόμμα έχει παγιδευτεί από τους μηχανισμούς του.
Το μήνυμα προς τον Κιλιτσντάρογλου
Αν η πλευρά Οζέλ κινηθεί προς νέο κόμμα, το βασικό της αφήγημα θα είναι ότι ο Κιλιτσντάρογλου δεν επιστρέφει ως πολιτικός νικητής, αλλά ως αρχηγός που επανέρχεται μέσω δικαστικής απόφασης.
Αυτή είναι η πιο ευαίσθητη γραμμή μέσα στο CHP. Ο Κιλιτσντάρογλου διατηρεί ακόμη δίκτυα στον παλιό μηχανισμό, στους συνέδρους, σε τμήματα της κομματικής γραφειοκρατίας και σε στελέχη που δεν είδαν ποτέ με ενθουσιασμό την άνοδο Οζέλ – Ιμάμογλου. Όμως η βάση που βγήκε στους δρόμους μετά την αστυνομική επέμβαση στα κεντρικά γραφεία βλέπει την επιστροφή του διαφορετικά: όχι ως αποκατάσταση νομιμότητας, αλλά ως πολιτικό πισωγύρισμα.
Γι’ αυτό το όνομα Ekim Parti θα λειτουργούσε και ως αιχμή προς τον ίδιο τον Κιλιτσντάρογλου. Θα έλεγε ότι η πλευρά Οζέλ δεν εγκαταλείπει τον κεμαλισμό. Αντιθέτως, κατηγορεί την παλιά ηγεσία ότι τον άφησε να αιχμαλωτιστεί από δικαστικές αποφάσεις και εσωκομματικές μηχανορραφίες.
Ο υπαινιγμός στον Ιμάμογλου
Υπάρχει και ένα δεύτερο, πιο παρασκηνιακό επίπεδο. Το Ekim μπορεί να διαβαστεί και ως έμμεσος υπαινιγμός στον Εκρέμ Ιμάμογλου.
Δεν πρόκειται για καθαρό ακρωνύμιο. Όμως η ηχητική εγγύτητα και ο πολιτικός συνειρμός αρκούν. Στην τουρκική πολιτική, τα ονόματα σπάνια είναι ουδέτερα. Πρέπει να μπορούν να μιλούν ταυτόχρονα σε διαφορετικά ακροατήρια. Στους κεμαλιστές, το Ekim λέει 29η Οκτωβρίου. Στους νεότερους αντιπολιτευόμενους, μπορεί να θυμίζει τον Ιμάμογλου. Στους απογοητευμένους ψηφοφόρους του CHP, μπορεί να σημαίνει επανεκκίνηση.
Αυτό θα ήταν πολύτιμο για την πλευρά Οζέλ. Ένα κόμμα με άμεση αναφορά στον Ιμάμογλου θα έδινε αμέσως την εικόνα προσωπικού πολιτικού οχήματος. Ένα κόμμα με όνομα Ekim θα μπορούσε να χτιστεί γύρω από τον Ιμάμογλου χωρίς να το ομολογεί από την πρώτη ημέρα.
Και αυτή είναι μια γνωστή τουρκική τεχνική: πρώτα χτίζεις το πλαίσιο, μετά εμφανίζεις τον ηγέτη.
Γιατί ο Οζέλ δεν μπορεί εύκολα να φύγει, αλλά ίσως αναγκαστεί
Ο Οζγκιούρ Οζέλ δεν έχει συμφέρον να φανεί ότι διασπά πρώτος το CHP. Στην τουρκική πολιτική κουλτούρα, ειδικά στον κεμαλικό χώρο, η κατηγορία του «bölücü», του διασπαστή, είναι βαριά. Όποιος εγκαταλείπει το ιστορικό κόμμα μπορεί να εμφανιστεί ως φιλόδοξος, ανυπόμονος ή χρήσιμος στον Ερντογάν.
Γι’ αυτό ο Οζέλ θα επιχειρήσει, όσο μπορεί, να κρατήσει το επιχείρημα ότι τον εξώθησαν. Ότι δεν έφυγε από το CHP, αλλά τον πέταξαν έξω από το κόμμα που κέρδισε στο συνέδριο. Ότι δεν εγκατέλειψε το «πατρικό σπίτι», αλλά το σπίτι καταλήφθηκε από μια δικαστική απόφαση.
Εάν αυτή η γραμμή σταθεροποιηθεί στη συνείδηση της βάσης, τότε ένα νέο κόμμα δεν θα παρουσιαστεί ως διάσπαση, αλλά ως αναγκαστική μεταφορά της πολιτικής νομιμοποίησης σε νέο φορέα.
Αυτό είναι το κρίσιμο. Ο Οζέλ δεν θέλει απλώς να ιδρύσει κόμμα. Θέλει, αν φτάσει εκεί, να πάρει μαζί του την ηθική νομιμοποίηση του CHP.
Το βαθύ ρήγμα: Μηχανισμός εναντίον δημάρχων
Η κρίση δεν είναι μόνο Οζέλ εναντίον Κιλιτσντάρογλου. Είναι πολύ βαθύτερη.
Από τη μία βρίσκεται το παλιό CHP: συνέδρια, εσωκομματικές ισορροπίες, παλιοί πρόεδροι νομαρχιακών, κουρασμένοι βουλευτές, στελέχη που έμαθαν να επιβιώνουν χάνοντας αξιοπρεπώς.
Από την άλλη βρίσκεται το νέο CHP των δημάρχων: Ιμάμογλου στην Κωνσταντινούπολη, Μανσούρ Γιαβάς στην Άγκυρα, μητροπολιτικοί δήμοι, νέα κοινωνικά δίκτυα, πιο επιθετική αντιπολίτευση, νεότεροι ψηφοφόροι, εκλογική αυτοπεποίθηση μετά τις δημοτικές νίκες.
Ο Ερντογάν γνωρίζει πολύ καλά ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ο Κιλιτσντάρογλου. Τον νίκησε. Το πρόβλημα είναι το σχήμα που θα μπορούσε να προκύψει από τον συνδυασμό Οζέλ – Ιμάμογλου – Γιαβάς. Ο ένας δίνει κομματική νομιμοποίηση, ο άλλος προεδρική δυναμική, ο τρίτος πρόσβαση σε συντηρητικούς και εθνικιστές ψηφοφόρους.
Το mutlak butlan διαλύει ακριβώς αυτή την αρχιτεκτονική. Ξαναβάζει το κόμμα σε εσωστρέφεια. Το αναγκάζει να συζητά για προεδρεία, συνέδρια και δικαστικές αποφάσεις, αντί να οργανώνει την επόμενη μάχη απέναντι στον Ερντογάν.
Γιατί το όνομα «Ekim» ανησυχεί
Ένα νέο κόμμα Οζέλ – Ιμάμογλου δεν θα ήταν δεδομένα επιτυχημένο. Η Τουρκία έχει δει πολλές αποτυχημένες διασπάσεις. Το κόμμα του Μουχαρέμ Ιντζέ δεν έγινε μαζικό ρεύμα. Το κόμμα του Νταβούτογλου δεν διέλυσε το AKP. Το κόμμα του Μπαμπατζάν δεν μπόρεσε να πάρει μεγάλο κομμάτι από τον Ερντογανικό χώρο.
Όμως εδώ υπάρχει μια διαφορά. Η πλευρά Οζέλ δεν θα ξεκινούσε από το μηδέν. Θα μπορούσε να διεκδικήσει την πολιτική κληρονομιά της νίκης του 2024, τη συμπάθεια της νεολαίας, την οργή απέναντι στη δικαστική παρέμβαση και κυρίως το πολιτικό κεφάλαιο του Ιμάμογλου.
Το Ekim Parti θα προσπαθούσε να γίνει κάτι περισσότερο από νέο κόμμα. Θα προσπαθούσε να γίνει η έξοδος κινδύνου της αντιπολίτευσης από ένα CHP που μπορεί να μετατραπεί σε εσωκομματικό νεκροταφείο.
Η παγίδα που στήνεται στην αντιπολίτευση
Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη ανάγνωση. Το γεγονός ότι το σενάριο του Ekim Parti διακινείται έντονα από φιλοκυβερνητικούς κύκλους μπορεί να μην είναι τυχαίο. Το AKP έχει κάθε λόγο να σπρώξει ψυχολογικά τη διάσπαση.
Αν ο Οζέλ φύγει πολύ γρήγορα, θα κατηγορηθεί ότι διαλύει το CHP. Αν μείνει πολύ καιρό, κινδυνεύει να φθαρεί σε μια ατελείωτη νομική και οργανωτική μάχη. Αν ιδρύσει νέο κόμμα χωρίς τους δημάρχους, θα μοιάζει αδύναμος. Αν περιμένει τον Ιμάμογλου, θα εξαρτάται από τις δικαστικές περιπέτειες και τους περιορισμούς γύρω από τον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης.
Αυτό είναι το δίλημμα που θέλει ο Ερντογάν: να κάνει την αντιπολίτευση να επιλέγει ανάμεσα σε δύο κακές λύσεις.
Το κόμμα της 29ης Οκτωβρίου ή το κόμμα του Ιμάμογλου;
Αν το νέο σχήμα ονομαστεί τελικά Ekim Parti, θα πρέπει να απαντήσει από την πρώτη στιγμή σε ένα κρίσιμο ερώτημα: θα είναι κόμμα θεσμικής συνέχειας ή κόμμα προσωπικής προσδοκίας;
Αν είναι απλώς κόμμα Οζέλ, δύσκολα θα αντέξει. Αν είναι κόμμα Ιμάμογλου χωρίς τον Ιμάμογλου ενεργά παρόντα, θα μοιάζει μισό. Αν όμως καταφέρει να παρουσιαστεί ως κόμμα της 29ης Οκτωβρίου, της δημοκρατικής επανεκκίνησης και της αντι-Ερντογανικής κοινωνικής πλειοψηφίας, τότε μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό πρόβλημα στο καθεστώς.
Αυτός είναι ο λόγος που το όνομα έχει σημασία. Δεν είναι επικοινωνιακή λεπτομέρεια. Είναι το πρώτο πεδίο μάχης για το ποιος θα κρατήσει τον συμβολισμό της Δημοκρατίας.
Το συμπέρασμα
Η πιθανή διάσπαση του CHP δεν είναι ακόμη τετελεσμένη. Όμως το γεγονός ότι συζητείται πλέον ανοιχτά το όνομα Ekim Parti δείχνει ότι η πλευρά Οζέλ προετοιμάζει, έστω ως εφεδρικό σενάριο, την επόμενη ημέρα.
Το όνομα είναι έξυπνο γιατί μιλά σε πολλά επίπεδα: στον Οκτώβριο της Τουρκικής Δημοκρατίας, στον κεμαλικό συμβολισμό, στον υπαινιγμό προς τον Ιμάμογλου και στην ανάγκη ενός νέου ξεκινήματος.
Αν το CHP παραμείνει ενιαίο, το Ekim Parti θα μείνει ως παρασκηνιακό σενάριο. Αν όμως ο Κιλιτσντάρογλου κλειδώσει τον μηχανισμό και η πλευρά Οζέλ βρεθεί εκτός παιχνιδιού, τότε το Ekim μπορεί να γίνει το όνομα της μεγαλύτερης αναδιάταξης στην τουρκική αντιπολίτευση εδώ και δεκαετίες.
Και τότε η μάχη δεν θα είναι πια μόνο για το ποιος ελέγχει το CHP. Θα είναι για το ποιος δικαιούται να μιλά στο όνομα της Τουρκικής Δημοκρατίας απέναντι στον Ερντογάν.
