Σε έναν από τους μεγαλύτερους «πονοκεφάλους» για τα ελληνικά νοικοκυριά εξελίσσεται πλέον το κόστος στέγασης, με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο Eurogroup να αποτυπώνουν τη μεγάλη πίεση που δέχονται κυρίως όσοι αναζητούν σήμερα νέο σπίτι στην Αθήνα.
Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη στεγαστική κρίση στην Ευρώπη, ένα ζευγάρι δύο εργαζομένων με μέσες αποδοχές που νοικιάζει διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων σε καλή περιοχή της πρωτεύουσας χρειάζεται να διαθέσει περίπου το 65% του συνολικού εισοδήματός του μόνο για το ενοίκιο.
Η Ελλάδα καταγράφει έτσι την τρίτη υψηλότερη επιβάρυνση στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την Ουγγαρία και την Πορτογαλία, σε μια περίοδο όπου η στεγαστική κρίση αποκτά πλέον χαρακτηριστικά ευρύτερου οικονομικού προβλήματος.
Τα ενοίκια κινούνται πλέον σε επίπεδα που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν απαγορευτικά
Η εικόνα που περιγράφουν παράγοντες της αγοράς ακινήτων είναι ενδεικτική της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια. Τα ενοίκια σε πολλές περιοχές της Αθήνας έχουν αυξηθεί με ρυθμούς σημαντικά υψηλότερους από εκείνους των μισθών, με αποτέλεσμα ακόμη και νοικοκυριά με δύο εισοδήματα να δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος κατοικίας.
Σε περιοχές με αυξημένη ζήτηση, όπως το Χαλάνδρι, το Παγκράτι, η Νέα Σμύρνη, το Μαρούσι ή τα νότια προάστια, τα ζητούμενα ενοίκια για ένα μέσο οικογενειακό διαμέρισμα κινούνται πλέον σε επίπεδα που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν απαγορευτικά.
Το πρόβλημα είναι εντονότερο στις νέες μισθώσεις. Η Κομισιόν επισημαίνει στην έκθεσή της ότι οι επίσημοι δείκτες πληθωρισμού συχνά δεν αποτυπώνουν την πραγματική εικόνα της αγοράς, καθώς βασίζονται κυρίως σε υφιστάμενα συμβόλαια, όπου οι αυξήσεις γίνονται σταδιακά.
Αντίθετα, στα νέα συμβόλαια οι τιμές προσαρμόζονται άμεσα στις συνθήκες της αγοράς, με αποτέλεσμα τα νέα ενοικιαστήρια να απορροφούν σε αρκετές περιπτώσεις περισσότερο από το μισό διαθέσιμο εισόδημα ενός μέσου νοικοκυριού.
Παρά τη βελτίωση που καταγράφεται στα εισοδήματα, η αύξηση των ενοικίων συνεχίζει να υπερκαλύπτει μεγάλο μέρος αυτής της ανόδου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το μέσο ισοδύναμο ατομικό διαθέσιμο εισόδημα ανήλθε το 2022 στα 13.381 ευρώ, αυξημένο κατά 8% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, η αγορά κατοικίας κινήθηκε με ακόμη ταχύτερους ρυθμούς ανόδου.
Η πίεση δεν περιορίζεται μόνο στην Αθήνα ή στα νέα συμβόλαια. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ακόμη και στο σύνολο των ενοικιαστών της χώρας, συμπεριλαμβανομένων όσων διατηρούν παλαιότερα μισθωτήρια, το μέσο κόστος στέγασης αντιστοιχεί περίπου στο 35% του διαθέσιμου εισοδήματος.
Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εμφανίζονται πλέον ιδιαίτερα ανήσυχοι για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η στεγαστική κρίση στις οικονομίες των κρατών-μελών. Στην ανάλυση προς το Eurogroup επισημαίνεται ότι η αδυναμία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία επηρεάζει την κατανάλωση, περιορίζει την κινητικότητα των εργαζομένων και επιβαρύνει τις δημογραφικές προοπτικές.
Η Κομισιόν συνδέει επίσης το στεγαστικό πρόβλημα με τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και τη δημοσιονομική σταθερότητα, θεωρώντας ότι η συνεχής άνοδος του κόστους κατοικίας μπορεί να δημιουργήσει ευρύτερες οικονομικές ανισορροπίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατεύθυνση των προτάσεων που διατυπώνονται προς τα κράτη-μέλη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει ουσιαστικά τη λογική των γενικευμένων επιδομάτων στέγασης, των μεγάλων φορολογικών ελαφρύνσεων ή των επιδοτήσεων επιτοκίων στεγαστικών δανείων.
Η Κομισιόν δίνει έμφαση στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών
Σύμφωνα με την έκθεση, τέτοιου είδους μέτρα μπορεί βραχυπρόθεσμα να αυξήσουν την αγοραστική δυνατότητα των νοικοκυριών, ωστόσο όταν η προσφορά κατοικιών είναι περιορισμένη, καταλήγουν να ενισχύουν ακόμη περισσότερο τις αυξήσεις στις τιμές και στα ενοίκια.
Για αυτόν τον λόγο, η Κομισιόν δίνει έμφαση κυρίως στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Οι προτάσεις επικεντρώνονται στην απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης, στις παρεμβάσεις στον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά και στη διευκόλυνση νέων επενδύσεων στην αγορά κατοικίας.
Παράλληλα, προτείνεται η ανάπτυξη κοινωνικής στέγασης για πιο ευάλωτες ομάδες, καθώς και η αξιοποίηση υποβαθμισμένων περιοχών στα μεγάλα αστικά κέντρα μέσω κρατικών και ιδιωτικών επενδύσεων.
Αρνητική είναι η στάση της Επιτροπής και απέναντι στα πλαφόν ενοικίων. Όπως επισημαίνεται, τέτοιες παρεμβάσεις μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση στους υφιστάμενους ενοικιαστές, ωστόσο αποθαρρύνουν νέες επενδύσεις σε κατοικίες και περιορίζουν περαιτέρω τη διαθεσιμότητα ακινήτων στην αγορά.
Το στεγαστικό βρίσκεται πλέον σταθερά στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας, με τις Βρυξέλλες να αναγνωρίζουν ότι η πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα, αλλά και σοβαρή οικονομική πρόκληση για τα επόμενα χρόνια.
