Η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μειώσει την εξάρτησή της από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς προκαλεί έντονες αντιδράσεις στον χώρο της άμυνας, καθώς στρατιωτικοί αξιωματούχοι και στελέχη της αμυντικής βιομηχανίας προειδοποιούν ότι μια απότομη απομάκρυνση από υπηρεσίες εταιρειών όπως η Microsoft, η Amazon και η Google θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα προβλήματα ασφαλείας αντί να τα λύσει.
Το σχέδιο των Βρυξελλών για την ψηφιακή κυριαρχία της Ευρώπης προβλέπει περιορισμούς στη χρήση ξένων τεχνολογικών υποδομών σε κρίσιμους τομείς, μεταξύ των οποίων και οι δημόσιες υπηρεσίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μείωση της εξάρτησης από μη ευρωπαϊκές εταιρείες είναι απαραίτητη για την προστασία ευαίσθητων δεδομένων και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης.
Ωστόσο, στον αμυντικό τομέα οι αντιδράσεις είναι ισχυρές. Αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι ευρωπαϊκές εναλλακτικές λύσεις δεν έχουν ακόμη φτάσει το επίπεδο ωριμότητας των αμερικανικών πλατφορμών και ότι μια βιαστική μετάβαση θα μπορούσε να επηρεάσει επιχειρησιακές δυνατότητες, αλλά και τη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Ο φόβος για τα συστήματα που βασίζονται σε αμερικανικό cloud
Ένα από τα βασικά σημεία ανησυχίας αφορά τις υπηρεσίες cloud, στις οποίες βασίζονται ολοένα και περισσότερα στρατιωτικά και αμυντικά συστήματα.
Οι επικριτές του σχεδίου επισημαίνουν ότι πολλές σύγχρονες στρατιωτικές υποδομές έχουν σχεδιαστεί γύρω από αμερικανικές τεχνολογικές πλατφόρμες και ότι η άμεση αντικατάστασή τους θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35, τα οποία χρησιμοποιούν προηγμένες ψηφιακές υποδομές και συστήματα υποστήριξης που συνδέονται με αμερικανική τεχνολογία. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι αυστηροί περιορισμοί θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη διαλειτουργικότητα με τις αμερικανικές δυνάμεις.
Η «ψηφιακή κυριαρχία» απέναντι στην επιχειρησιακή ανάγκη
Η αντιπαράθεση αποτυπώνει ένα μεγαλύτερο δίλημμα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.
Από τη μία πλευρά, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι η εξάρτηση από αμερικανικές εταιρείες σε κρίσιμες τεχνολογίες αποτελεί στρατηγικό κίνδυνο. Η συζήτηση εντάθηκε ιδιαίτερα μετά τις γεωπολιτικές αναταράξεις των τελευταίων ετών, τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αβεβαιότητα γύρω από τη μελλοντική στάση της Ουάσινγκτον απέναντι στην Ευρώπη.
Από την άλλη πλευρά, στρατιωτικοί παράγοντες υποστηρίζουν ότι η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα των ενόπλων δυνάμεων δεν μπορούν να υποχωρήσουν μπροστά σε πολιτικούς στόχους ψηφιακής ανεξαρτησίας.
Η θέση τους είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται χρόνο για να αναπτύξει ανταγωνιστικές τεχνολογικές λύσεις και ότι η μετάβαση θα πρέπει να γίνει σταδιακά.
Η Ευρώπη θέλει λιγότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ
Το ζήτημα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής προσπάθειας για ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας.
Η ΕΕ τα τελευταία χρόνια προωθεί πολιτικές για την ανάπτυξη δικών της δυνατοτήτων σε τομείς όπως:
- τεχνητή νοημοσύνη (AI),
- υπολογιστικό νέφος (cloud computing),
- ημιαγωγοί (chips),
- κυβερνοασφάλεια,
- αμυντική τεχνολογία.
Παράλληλα, όμως, η πραγματικότητα δείχνει ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικές τεχνολογικές και στρατιωτικές υποδομές. Ακόμη και στον αμυντικό εξοπλισμό, πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν στραφεί σε αμερικανικά συστήματα, ειδικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Το δύσκολο στοίχημα των Βρυξελλών
Το σχέδιο της ΕΕ δεν προβλέπει την πλήρη απομάκρυνση από την αμερικανική τεχνολογία, αλλά την αξιολόγηση των υπηρεσιών που θεωρούνται κρίσιμες και την επιβολή περιορισμών όπου κρίνεται απαραίτητο. Σύμφωνα με το δημοσίευμα των Financial Times, μόνο ένα μικρό ποσοστό των δημόσιων υπηρεσιών αναμένεται να εμπίπτει στο υψηλότερο επίπεδο περιορισμών.
Ωστόσο, η συζήτηση αποκαλύπτει τη δύσκολη ισορροπία που καλείται να πετύχει η Ευρώπη: να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στις κρίσιμες τεχνολογίες χωρίς να υπονομεύσει τις στρατιωτικές δυνατότητες και τις συμμαχίες πάνω στις οποίες βασίζεται εδώ και δεκαετίες.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να φανεί αν η ευρωπαϊκή ψηφιακή ανεξαρτησία μπορεί να συμβαδίσει με την πραγματικότητα των σύγχρονων στρατιωτικών επιχειρήσεων.
