Ένα νέο σενάριο γύρω από το μέλλον των ρωσικών S-400 της Τουρκίας προκαλεί έντονο γεωπολιτικό ενδιαφέρον στη Μέση Ανατολή. Ισραηλινές αναφορές εμφανίζουν την Αίγυπτο ως έναν από τους πιθανούς αγοραστές των συστημάτων που η Άγκυρα επιχειρεί να απομακρύνει από το έδαφός της, προκειμένου να ξεπεράσει το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επιστροφή της στο πρόγραμμα των αμερικανικών F-35. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση συμφωνίας από Κάιρο, Άγκυρα ή Μόσχα.
Το ισραηλινό Nziv Net αναφέρει ότι η Τουρκία εξετάζει τη μεταβίβαση των S-400 στην Αίγυπτο, ενώ ως πιθανοί προορισμοί έχουν εμφανιστεί το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η ισραηλινή πλατφόρμα παρουσιάζει το ενδεχόμενο ως εξέλιξη με ευρύτερες επιπτώσεις στην περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων και ειδικά για το Ισραήλ.
Η Άγκυρα θέλει να ξεφορτωθεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για τα F-35
Για την Τουρκία, το πραγματικό διακύβευμα βρίσκεται στην Ουάσιγκτον.
Η αγορά των S-400 από τη Ρωσία οδήγησε τις ΗΠΑ να απομακρύνουν την Τουρκία από το πρόγραμμα F-35, καθώς η Ουάσιγκτον έκρινε ότι η ταυτόχρονη παρουσία του ρωσικού συστήματος και των stealth μαχητικών δημιουργούσε σοβαρό κίνδυνο συλλογής ευαίσθητων δεδομένων για τις δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας του αεροσκάφους.
Το 2026 το ζήτημα επανήλθε δυναμικά στις αμερικανοτουρκικές επαφές. Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει καταστήσει σαφές ότι η Τουρκία δεν πληροί ακόμη τις προϋποθέσεις για την απόκτηση F-35 και ότι βασική απαίτηση παραμένει να μην κατέχει πλέον τους S-400 και τον συναφή εξοπλισμό.
Έτσι, η μεταφορά των ρωσικών συστημάτων σε τρίτη χώρα θα μπορούσε να προσφέρει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μια διέξοδο: να απομακρύνει τους S-400 χωρίς να τους καταστρέψει και ταυτόχρονα να επιχειρήσει να επαναφέρει στο τραπέζι την αγορά των F-35.
Γιατί εμφανίζεται η Αίγυπτος στο τραπέζι
Σύμφωνα με τα ισραηλινά δημοσιεύματα, το Κάιρο αντιμετωπίζεται ως πιθανός υποψήφιος επειδή ακολουθεί εδώ και χρόνια πολιτική διαφοροποίησης των προμηθευτών οπλικών συστημάτων, αγοράζοντας εξοπλισμό τόσο από δυτικές όσο και από ρωσικές πηγές.
Η Αίγυπτος έχει ήδη εμπειρία με ρωσικής προέλευσης αντιαεροπορικά συστήματα και ειδικότερα με την οικογένεια S-300VM, γεγονός που, σύμφωνα με αμυντικές αναλύσεις, θα μπορούσε να καταστήσει την τεχνική ένταξη των S-400 ευκολότερη σε σχέση με έναν εντελώς νέο χρήστη. Αυτό, ωστόσο, αποτελεί εκτίμηση και όχι επιβεβαιωμένο αιγυπτιακό σχέδιο προμήθειας.
Γιατί το Ισραήλ παρακολουθεί το σενάριο
Για το Ισραήλ, μια πιθανή μεταφορά των S-400 στην Αίγυπτο έχει δύο διαφορετικές διαστάσεις.
Η πρώτη αφορά την ίδια την ενίσχυση της αιγυπτιακής αντιαεροπορικής άμυνας με ένα σύστημα μεγάλης εμβέλειας και προηγμένους αισθητήρες.
Η δεύτερη —και πιθανώς σημαντικότερη— αφορά την Τουρκία. Εάν η απομάκρυνση των S-400 οδηγήσει τελικά στην επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, το Ισραήλ θα βρεθεί απέναντι σε μια τουρκική Πολεμική Αεροπορία με stealth δυνατότητες, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες. Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ήδη εκφράσει αντίθεση στην προοπτική πώλησης F-35 στην Τουρκία.
Με άλλα λόγια, το Τελ Αβίβ θα μπορούσε να βλέπει ένα πιθανό τουρκοαιγυπτιακό deal όχι μόνο μέσα από το ερώτημα «πού θα πάνε οι S-400», αλλά και μέσα από το πολύ μεγαλύτερο ερώτημα «τι θα πάρει η Τουρκία στη θέση τους».
Η Ρωσία κρατά το κλειδί
Υπάρχει όμως ένας κρίσιμος παράγοντας που εμποδίζει την Άγκυρα να μεταβιβάσει απλώς τα συστήματα σε όποια χώρα επιλέξει.
Σύμφωνα με ανάλυση του Chatham House, η άδεια τελικού χρήστη για τους S-400 προβλέπει ότι η εξαγωγή τους σε τρίτη χώρα απαιτεί ρωσική έγκριση. Συνεπώς, οποιαδήποτε πώληση σε Αίγυπτο, Κατάρ ή ΗΑΕ θα πρέπει να περάσει και από τη Μόσχα.
Το Κρεμλίνο έχει ήδη επιβεβαιώσει ότι βρίσκεται σε επαφή με την Τουρκία για την τύχη των συστημάτων, χαρακτηρίζοντας το θέμα «εξαιρετικά ευαίσθητο», χωρίς όμως να επιβεβαιώνει ότι έχει δοθεί έγκριση για μεταπώληση.
Από στρατηγικό «όπλο» σε διπλωματικό βάρος
Οι S-400 αγοράστηκαν κάποτε από την Άγκυρα ως σύμβολο στρατηγικής αυτονομίας απέναντι στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, έχουν μετατραπεί σε ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ.
Το Chatham House σημειώνει ότι τα συστήματα ουσιαστικά δεν ενσωματώθηκαν ποτέ στο νατοϊκό δίκτυο αεράμυνας, ενώ η παρουσία τους μπλόκαρε την πρόσβαση της Τουρκίας στα F-35.
Για αυτό το σενάριο της Αιγύπτου έχει ενδιαφέρον ακόμη κι αν δεν καταλήξει σε συμφωνία.
Δείχνει ότι η Άγκυρα αναζητά πλέον ενεργά έναν τρόπο να μετατρέψει ένα ακριβό ρωσικό οπλικό σύστημα από στρατηγικό βάρος σε διαπραγματευτικό χαρτί, με τελικό στόχο την αποκατάσταση της αμυντικής σχέσης με τις ΗΠΑ και την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35.
Και αν οι S-400 τελικά φύγουν από την Τουρκία, το πραγματικό γεωπολιτικό αποτέλεσμα της κίνησης δεν θα κριθεί μόνο από το πού θα καταλήξουν, αλλά από το αν η Ουάσιγκτον θα ανοίξει ξανά την πόρτα των stealth μαχητικών στον Ερντογάν.
