Σε καθεστώς αβεβαιότητας παραμένει η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν, με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιμένει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, την ώρα που το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών διαψεύδει ότι υπάρχουν διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι συνομιλίες με το Ιράν «γίνονται αυτή τη στιγμή», ενώ νωρίτερα είχε χαρακτηρίσει την ιρανική ηγεσία «απίστευτα διπρόσωπη» σε ανάρτησή του στα social media.
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπακαεΐ, ξεκαθάρισε: «Δεν διεξάγουμε αυτή τη στιγμή διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Αντικρουόμενες εκδοχές από Ουάσινγκτον και Τεχεράνη
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ είναι «ξεκάθαρες» ως προς τις συνομιλίες με την Τεχεράνη.
«Εκείνοι το αρνούνται. Αλλά τώρα δεν το αρνούνται. Μόλις έβγαλαν μια δήλωση, χωρίς να το αρνούνται», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Όταν ζητήθηκε από τον Λευκό Οίκο να διευκρινίσει σε ποια δήλωση αναφερόταν ο Τραμπ, εκπρόσωπος παρέπεμψε ξανά στις δηλώσεις του προέδρου.
Η διάσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές δεν είναι νέα. Από την έναρξη της σύγκρουσης, Ουάσινγκτον και Τεχεράνη έχουν επανειλημμένα παρουσιάσει διαφορετικές εκδοχές για τις επιθέσεις, τις ζημιές, τις συμφωνίες και ακόμη και για το αν διεξάγονται συνομιλίες.
Ο Τραμπ λέει ότι ανέστειλε επίθεση στο Ιράν
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Ιράν, μαζί με άλλες χώρες της περιοχής, «παρακάλεσε» για συνομιλίες, με αποτέλεσμα ο ίδιος να αναστείλει μια επικείμενη αμερικανική επίθεση.
Όπως είπε, η επίθεση θα ήταν «σκληρότερη από οποιαδήποτε επίθεση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».
«Θα τους χτυπούσαμε πολύ σκληρά χθες, πάρα πολύ σκληρά», ανέφερε, προσθέτοντας: «Θέλω να τους δώσω κάθε τελευταία ευκαιρία πριν από τον αποκεφαλισμό. Είναι πολύ δύσκολο να κάνουμε αυτό που έχουμε σχεδιάσει, και εξακολουθεί να είναι σχεδιασμένο».
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ακόμη ότι είναι «περήφανος» που δίνει στους αντιπάλους του την ευκαιρία να διαπραγματευτούν πριν από στρατιωτική κλιμάκωση.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Αν και ο Τραμπ είχε αρχικά παρουσιάσει ως στόχο του πολέμου την καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν βρέθηκε γρήγορα στο κέντρο της αμερικανικής στρατηγικής.
Το στενό πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται τουλάχιστον το 20% των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών.
Το Ιράν αρνήθηκε να επιτρέψει τη διέλευση πλοίων χωρίς άδεια, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων, άρχισε να ναρκοθετεί τη θαλάσσια οδό και να στοχοποιεί εμπορικά πλοία.
Τον Απρίλιο, οι ΗΠΑ απάντησαν με ναυτικό αποκλεισμό, απαγορεύοντας σε πλοία να εισέρχονται ή να εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια.
Από το μνημόνιο συμφωνίας στην κατάρρευση της εκεχειρίας
Καθώς οι τιμές της βενζίνης αυξάνονταν στις ΗΠΑ, οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε απευθείας συνομιλίες στα μέσα Απριλίου στο Ισλαμαμπάντ, με επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς.
Οι συνομιλίες δεν οδήγησαν άμεσα σε συμφωνία, όμως ακολούθησαν χαμηλότερου επιπέδου διαπραγματεύσεις.
Στα μέσα Ιουνίου, ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων, το οποίο προέβλεπε μερική υποχώρηση του αμερικανικού αποκλεισμού, χαλάρωση κυρώσεων και σχέδιο ώστε Ιράν και Ομάν να βρουν από κοινού τρόπο διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ.
Παράλληλα, Ουάσινγκτον και Τεχεράνη θα προχωρούσαν σε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ωστόσο, η εκεχειρία κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες, κυρίως λόγω της επιμονής του Ιράν να συνεχίσει να ελέγχει τη διέλευση από τα Στενά.
Οι ΗΠΑ επανέφεραν τον αποκλεισμό και τις κυρώσεις, ενώ οι δύο πλευρές συνέχισαν σποραδικές στρατιωτικές επιθέσεις.
Ο ρόλος του Ομάν και η πρόταση για τη ναυσιπλοΐα
Σύμφωνα με την Τεχεράνη, δεν υπάρχουν απευθείας διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ από τον Απρίλιο.
Και οι δύο πλευρές, πάντως, αναγνωρίζουν ότι έχουν μεταφερθεί μηνύματα μέσω περιφερειακών διαμεσολαβητών.
Την περασμένη εβδομάδα, το Ομάν έστειλε στην Τεχεράνη πρόταση για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Το σχέδιο προβλέπει διαχωρισμό της θαλάσσιας κυκλοφορίας σε δύο διαδρομές, κατά μήκος των αντίθετων ακτών, μοιρασμένες ισότιμα ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Παράλληλα, η Μουσκάτ πρότεινε ένα σύστημα «εθελοντικών» συνεισφορών από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, ενδιαφερόμενα κράτη και εταιρείες, ώστε να χρηματοδοτηθούν η ναυτιλιακή ασφάλεια, η συντήρηση και η περιβαλλοντική προστασία στο στενό.
Η ιδέα θυμίζει το μοντέλο που εφαρμόζουν η Σιγκαπούρη, η Μαλαισία και η Ινδονησία στα Στενά της Μαλάκας.
Το Ιράν επιμένει: Συζητάμε μόνο με το Ομάν
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε τη Δευτέρα στην Τεχεράνη ότι το Ιράν διαπραγματεύεται μόνο με το Ομάν για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων.
«Το στενό δεν έκλεισε λόγω διαφωνιών ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν», είπε ο Μπακαεΐ.
Όπως υποστήριξε, η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα προκλήθηκε από τη «στρατιωτική επιθετικότητα» των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, εμφανίστηκε απορριπτικός απέναντι στις συνομιλίες Ιράν – Ομάν.
Σε ανάρτησή του στο Truth Social ανέφερε ότι η Τεχεράνη ζητά συνάντηση, «κάποιοι θα έλεγαν παρακαλά», αλλά στη συνέχεια υποστηρίζει δημόσια ότι δεν συνομιλεί με τις ΗΠΑ και ότι συζητά μόνο με το Ομάν.
«Τείχος από ατσάλι» λέει ο Τραμπ για τον αποκλεισμό
Ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ έχουν στήσει ένα «τείχος από ατσάλι» μέσω του ναυτικού αποκλεισμού.
Όπως είπε, «τίποτα δεν περνά προς το Ιράν, εκτός αν το θέλουμε εμείς».
Πρόσθεσε ακόμη ότι τίποτα δεν θα περάσει, εκτός αν υπάρξει «συμφωνία ή πλήρης παράδοση».
Την ίδια ώρα, αραβικές δυνάμεις της περιοχής, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, βρίσκονται σε επαφή με τον Τραμπ, επιχειρώντας να διευκολύνουν τον τερματισμό της σύγκρουσης που πλήττει και τις δικές τους οικονομίες.
Το Ιράν έχει επίσης απευθυνθεί σε αρκετούς από τους ίδιους περιφερειακούς ηγέτες.
Πόλεμος χωρίς καθαρό ορίζοντα
Η σύγκρουση, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου και αρχικά παρουσιαζόταν ως υπόθεση λίγων εβδομάδων, μπαίνει πλέον στον έκτο μήνα.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι το Ιράν είναι απίθανο να αλλάξει σύντομα διαπραγματευτική στάση ή να ηττηθεί στο άμεσο μέλλον.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο πόλεμος έχει αρχίσει να επιβαρύνει πολιτικά τον Τραμπ, με ολοένα περισσότερους Ρεπουμπλικανούς βουλευτές και ψηφοφόρους να αμφισβητούν τόσο το σκεπτικό της σύγκρουσης όσο και τη στρατηγική του Λευκού Οίκου.
Η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ παραμένει το κεντρικό σημείο πίεσης: όσο η ναυσιπλοΐα δεν αποκαθίσταται, οι οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές συνέπειες της σύγκρουσης συνεχίζουν να βαθαίνουν.
