Το ενδεχόμενο να αποκτήσει η Ουκρανία άδεια για την εγχώρια παραγωγή συστημάτων αεράμυνας Patriot έθεσε δημοσίως ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, λίγο πριν από τη συνάντησή του με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Η δήλωση του Αμερικανού προέδρου προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, καθώς φαίνεται να υπερβαίνει τα μέχρι σήμερα ουκρανικά αιτήματα για την παράδοση περισσότερων συστοιχιών Patriot και αναχαιτιστικών πυραύλων.
«Ένα από τα πράγματα για τα οποία θα μιλήσουμε είναι ότι θα σας δώσουμε άδεια να κατασκευάζετε Patriot», είπε ο Τραμπ, απευθυνόμενος στον Ουκρανό πρόεδρο πριν από την έναρξη της διμερούς συνάντησης.
Η πρόταση, εφόσον προχωρήσει, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μεταφορά προηγμένης αμυντικής τεχνογνωσίας και δημιουργία παραγωγικής υποδομής στην Ουκρανία για ένα από τα πιο περιζήτητα συστήματα αεράμυνας του δυτικού οπλοστασίου.
«Κατασκευάστε τα μόνοι σας»
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε την ιδέα ως έναν τρόπο να περιοριστεί η εξάρτηση του Κιέβου από τις παραδόσεις αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
«Με αυτόν τον τρόπο δεν θα μπορείτε να διαμαρτύρεστε ότι δεν σας δίνουμε αρκετά», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας: «Θα σας λέω: Κατασκευάστε τα μόνοι σας».
Ο Αμερικανός πρόεδρος αναγνώρισε ότι η τεχνολογία των Patriot είναι εξαιρετικά σύνθετη, εξέφρασε όμως την πεποίθηση ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να αποκτήσει την απαραίτητη τεχνογνωσία.
«Είναι πολύ περίπλοκο, αλλά θα κατανοήσετε γρήγορα την πολυπλοκότητα», ανέφερε προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Η Ουκρανία έχει επανειλημμένα ζητήσει περισσότερα συστήματα Patriot, καθώς αποτελούν κρίσιμο πυλώνα της αεράμυνας απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς.
Τι ακριβώς θα παράγει
Το σημαντικότερο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο αφορά το ακριβές περιεχόμενο της προτεινόμενης άδειας.
Δεν έχει διευκρινιστεί εάν ο Ντόναλντ Τραμπ αναφερόταν στην πλήρη παραγωγή συστοιχιών Patriot, στην κατασκευή αναχαιτιστικών πυραύλων ή μόνο στη συναρμολόγηση συγκεκριμένων εξαρτημάτων.
Το Patriot δεν είναι ένα μεμονωμένο όπλο, αλλά ένα σύνθετο αμυντικό σύστημα που περιλαμβάνει ραντάρ, κέντρα διοίκησης και ελέγχου, εκτοξευτές, συστήματα επικοινωνιών και ηλεκτροδότησης, καθώς και διαφορετικούς τύπους αναχαιτιστικών πυραύλων.
Η παραγωγή ακόμη και ενός μέρους του συστήματος απαιτεί εξειδικευμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, προηγμένα ηλεκτρονικά, πιστοποιημένους προμηθευτές και αυστηρές διαδικασίες προστασίας διαβαθμισμένων τεχνολογιών.
Δεν ενημερώθηκαν οι εταιρείες
Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ παραδέχθηκε ότι η ιδέα δεν είχε συζητηθεί προηγουμένως με τις εταιρείες που συμμετέχουν στην κατασκευή των Patriot.
«Δεν έχουμε ενημερώσει ακόμη τις εταιρείες, αλλά αυτό θα διευθετηθεί», δήλωσε, προσθέτοντας με εμφανή ειρωνική διάθεση ότι οι εταιρείες «θα ενθουσιαστούν».
Η αναφορά του αφορούσε την RTX, στην οποία ανήκει η Raytheon, και τη Lockheed Martin, που κατασκευάζουν διαφορετικά τμήματα και πυραύλους του συστήματος Patriot.
Η Raytheon έχει κεντρικό ρόλο στην κατασκευή των βασικών στοιχείων του συστήματος και του αναχαιτιστικού πυραύλου GEM-T, ενώ η Lockheed Martin κατασκευάζει τον προηγμένο πύραυλο PAC-3 MSE.
Το γεγονός ότι οι εταιρείες δεν είχαν ενημερωθεί δείχνει πως η πρόταση βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο μιας αρχικής πολιτικής εξαγγελίας και όχι μιας ολοκληρωμένης βιομηχανικής συμφωνίας.
Η απόφαση δεν είναι απλή
Η παραχώρηση άδειας παραγωγής προηγμένου αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού σε άλλη χώρα δεν μπορεί να γίνει μόνο με μία δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ.
Θα απαιτηθούν εγκρίσεις από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο και άλλες αρμόδιες υπηρεσίες που είναι υπεύθυνες για τον έλεγχο στρατιωτικών εξαγωγών και τη μεταφορά αμυντικής τεχνολογίας.
Παράλληλα, θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία με τις κατασκευάστριες εταιρείες σχετικά με το εύρος της τεχνολογίας που θα μπορούσε να μεταφερθεί, τα δικαιώματα παραγωγής, την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τους περιορισμούς στην τελική χρήση των συστημάτων.
Ιδιαίτερη σημασία θα έχει και ο ρόλος του Κογκρέσου, ειδικά εάν η συμφωνία περιλαμβάνει προηγμένες ή διαβαθμισμένες τεχνολογίες.
Γιατί η παραγωγή είναι δύσκολη
Η κατασκευή Patriot αποτελεί εξαιρετικά απαιτητική βιομηχανική διαδικασία.
Ο πύραυλος PAC-3 MSE, για παράδειγμα, διαθέτει προηγμένα συστήματα καθοδήγησης, αισθητήρες, εξειδικευμένα ηλεκτρονικά, κινητήρες στερεών καυσίμων και τεχνολογία άμεσης πρόσκρουσης στον στόχο.
Η ανάπτυξη γραμμής παραγωγής στην Ουκρανία θα απαιτούσε σημαντικές επενδύσεις, εξειδικευμένο προσωπικό και πρόσβαση σε μια σύνθετη εφοδιαστική αλυσίδα.
Θα έπρεπε επίσης να δημιουργηθούν εγκαταστάσεις ικανές να αντέξουν ή να προστατευθούν από ρωσικά πλήγματα, καθώς οποιαδήποτε μονάδα παραγωγής Patriot θα αποτελούσε πιθανότατα στόχο υψηλής στρατιωτικής προτεραιότητας για τη Μόσχα.
Η παραγωγή δεν θα μπορούσε, επομένως, να ξεκινήσει άμεσα, ακόμη και αν οι ΗΠΑ έδιναν σύντομα το πολιτικό και νομικό πράσινο φως.
Οι άμεσες ανάγκες του Κιέβου
Η Ουκρανία χρειάζεται σήμερα περισσότερους αναχαιτιστικούς πυραύλους για να προστατεύσει τις πόλεις, τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τις ενεργειακές της υποδομές.
Ακόμη και στην περίπτωση που δημιουργηθεί ουκρανική γραμμή παραγωγής, θα μπορούσαν να απαιτηθούν αρκετά χρόνια μέχρι να αρχίσουν οι πρώτες παραδόσεις.
Για τον λόγο αυτό, η πρόταση του Τραμπ δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις άμεσες στρατιωτικές παραδόσεις πυραύλων και συστημάτων από τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Μια πιθανή συμφωνία παραγωγής θα πρέπει να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τις υφιστάμενες παραδόσεις και όχι ως υποκατάστατό τους.
Το μήνυμα προς τη Ρωσία
Η δήλωση Τραμπ έχει και ισχυρή γεωπολιτική διάσταση.
Μέχρι σήμερα, η Ουκρανία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα αποθέματα και τις πολιτικές αποφάσεις των δυτικών χωρών για την προμήθεια κάθε νέου συστήματος ή αναχαιτιστικού πυραύλου.
Η δυνατότητα εγχώριας παραγωγής θα μπορούσε να μειώσει αυτή την εξάρτηση και να ενισχύσει μακροπρόθεσμα την ανθεκτικότητα της ουκρανικής αεράμυνας.
Παράλληλα, θα έστελνε στη Μόσχα το μήνυμα ότι η στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο δεν θα περιορίζεται μόνο σε παραδόσεις από δυτικά αποθέματα, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε μόνιμη παραγωγική αμυντική συνεργασία.
Τα ερωτήματα που παραμένουν
Η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική εξέλιξη για την ουκρανική αμυντική βιομηχανία, ωστόσο πολλά κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Δεν έχει αποσαφηνιστεί ποια τμήματα του Patriot θα κατασκευάζονται στην Ουκρανία, ποιος θα χρηματοδοτήσει τις νέες εγκαταστάσεις, πόση τεχνολογία είναι διατεθειμένες να μεταφέρουν οι ΗΠΑ και πώς θα προστατεύονται οι μονάδες παραγωγής.
Ανοιχτό παραμένει επίσης το κατά πόσο οι RTX και Lockheed Martin θα συμφωνήσουν στους όρους μιας τέτοιας συνεργασίας και ποιο θα είναι το τελικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Μέχρι να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις, η δήλωση Τραμπ παραμένει μια σημαντική πολιτική πρόταση, αλλά όχι ακόμη μια έτοιμη και εφαρμόσιμη συμφωνία.
Εφόσον περάσει από το επίπεδο των δηλώσεων στην πράξη, θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής για την Ουκρανία, επιτρέποντάς της να δημιουργήσει σταδιακά δική της παραγωγική βάση για ένα από τα ισχυρότερα συστήματα αεράμυνας στον κόσμο.
