Ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κέντρα μεταναστών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης ακόμη και μέσα στο επόμενο έτος, με χρηματοδότηση από την ΕΕ, δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό γίνεται ολοένα και πιο αυστηρή.
Η Δανή πρωθυπουργός, η οποία έχει εδώ και χρόνια υποστηρίξει την ιδέα των λεγόμενων «κέντρων επιστροφών», ανέφερε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια ώστε οι εγκαταστάσεις αυτές να χρηματοδοτηθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να λειτουργήσουν σε χώρες εκτός ΕΕ.
«Θα δείτε μια ομάδα χωρών, μια συμμαχία προθύμων, με τη στήριξη της Κομισιόν», δήλωσε η Φρεντέρικσεν στους Financial Times. Όπως πρόσθεσε, «το 2026-27 θα δούμε το πρώτο κέντρο επιστροφών εκτός Ευρώπης», εκτιμώντας ότι αυτό μπορεί να γίνει μέσα στον επόμενο χρόνο.
«Συμμαχία προθύμων» με στήριξη της Κομισιόν
Η ιδέα της μεταφοράς μέρους της διαχείρισης του μεταναστευτικού σε χώρες εκτός ΕΕ θεωρούνταν για χρόνια πολιτικά και νομικά εξαιρετικά δύσκολη.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φαίνεται να στρέφονται προς αυτή την κατεύθυνση, υπό την πίεση της ανόδου ακροδεξιών κομμάτων και της αυξανόμενης ανησυχίας για τις μεταναστευτικές ροές.
Η Δανία υπήρξε από τις πρώτες χώρες που προώθησαν την ιδέα. Το 2021 η Κοπεγχάγη είχε ξεκινήσει συζητήσεις με τη Ρουάντα για τη δημιουργία κέντρου αιτούντων άσυλο, όμως τα σχέδια πάγωσαν μετά τις έντονες πολιτικές αντιδράσεις και τις νομικές και ανθρωπιστικές ανησυχίες που διατυπώθηκαν.
Πλέον, η δανική κυβέρνηση επιδιώκει το σχέδιο να προχωρήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με στήριξη και χρηματοδότηση από την ΕΕ.
Στήριξη από 19 χώρες της ΕΕ
Οι δηλώσεις Φρεντέρικσεν έγιναν λίγες ημέρες αφότου 19 χώρες της ΕΕ τάχθηκαν υπέρ πολιτικών μετανάστευσης εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, με βάση το ιταλικό μοντέλο του κέντρου που δημιουργήθηκε στην Αλβανία το 2024.
Οι χώρες αυτές υποστήριξαν ότι τέτοια σχήματα θα πρέπει να μπορούν να χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ανώτατος σύμβουλος του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέφερε ότι το αλβανικό μοντέλο θα μπορούσε να είναι συμβατό με το ευρωπαϊκό δίκαιο, εφόσον εφαρμόζονται οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τα ανθρώπινα δικαιώματα στους ανθρώπους που κρατούνται εκεί.
Η τελική απόφαση του Δικαστηρίου αναμένεται.
Η Κομισιόν δηλώνει έτοιμη να εξετάσει προτάσεις
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε τη Δευτέρα ότι η σχετική νομοθεσία για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων έχει πλέον τεθεί σε ισχύ και ότι τα επόμενα βήματα βρίσκονται στα χέρια των κρατών-μελών.
Οι Βρυξέλλες, σύμφωνα με την ίδια τοποθέτηση, είναι έτοιμες να «αξιολογήσουν οποιαδήποτε ώριμη πρόταση».
Η θέση αυτή δείχνει ότι η Κομισιόν δεν κλείνει την πόρτα στα κέντρα επιστροφών εκτός ΕΕ, αλλά μεταφέρει την ευθύνη πρωτοβουλίας στα κράτη-μέλη που θέλουν να προχωρήσουν.
Αντίθετη η Γαλλία
Παρά τη διεύρυνση της στήριξης, δεν υπάρχει ενιαία ευρωπαϊκή γραμμή.
Η Γαλλία παραμένει επιφυλακτική, με τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να δηλώνει την περασμένη εβδομάδα ότι δεν έχει δει ένα κέντρο επιστροφών που να λειτουργεί αποτελεσματικά.
Ο Γάλλος πρόεδρος εμφανίστηκε επίσης αντίθετος στη χρήση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για τέτοια σχήματα.
«Δεν είμαι βέβαιος ότι αυτές είναι οι θεμελιώδεις αρχές πάνω στις οποίες χτίστηκε η Ευρώπη μας», ανέφερε ο Μακρόν.
Αντιδράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Η Φρεντέρικσεν έχει δεχθεί κριτική ακόμη και από άλλους σοσιαλδημοκράτες για τη σκληρή στάση της στο μεταναστευτικό.
Πολλοί επικριτές θεωρούν ότι θα είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να διασφαλιστούν πλήρως τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τα ανθρώπινα δικαιώματα σε εγκαταστάσεις που θα βρίσκονται εκτός ΕΕ.
Η ίδια επιμένει ότι τα δικαιώματα θα προστατεύονται, χωρίς όμως να δίνει λεπτομέρειες για το πώς ακριβώς θα επιβάλλεται αυτό στην πράξη.
«Τα κέντρα πρέπει να είναι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Νομίζω ότι όλοι συμφωνούν σε αυτό. Θα είναι κέντρο εκτός Ευρώπης, αλλά με ευρωπαϊκούς όρους», δήλωσε.
Η Δανή πρωθυπουργός πρόσθεσε ότι καμία χώρα δεν θέλει ένα μη βιώσιμο μοντέλο και ότι στόχος είναι οι άνθρωποι να αντιμετωπίζονται «όπως στην Ευρώπη».
Η σοσιαλδημοκρατική επιχειρηματολογία της Φρεντέρικσεν
Η Φρεντέρικσεν υπερασπίστηκε τη σκληρή γραμμή της, υποστηρίζοντας ότι η διαχείριση της μετανάστευσης αποτελεί πλέον και σοσιαλδημοκρατικό καθήκον.
«Ως σοσιαλδημοκράτισσα, είναι ξεκάθαρο ότι το τίμημα όταν η μετανάστευση μετατρέπεται σε πρόβλημα το πληρώνουν οι χαμηλότερες τάξεις της κοινωνίας», είπε.
Όπως ανέφερε, το να είναι κανείς σοσιαλδημοκράτης σήμερα σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζει και να διαχειρίζεται τη μαζική μετανάστευση στην Ευρώπη.
Η ίδια δήλωσε επίσης ότι δεν την ενοχλεί η στήριξη ακροδεξιών κομμάτων στα σχέδιά της, καθώς, όπως είπε, διαφωνεί μαζί τους σε άλλα ζητήματα.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το σύνθημα «Στείλτε τους πίσω»
Την περασμένη εβδομάδα, κανονισμός που στηρίζει τη δημιουργία των λεγόμενων return hubs πέρασε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με την υποστήριξη ακροδεξιών κομμάτων.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ευρωβουλευτές φώναζαν το σύνθημα «Στείλτε τους πίσω», γεγονός που δείχνει το έντονα φορτισμένο πολιτικό κλίμα γύρω από το θέμα.
Τα κέντρα αυτά θα μπορούσαν να φιλοξενούν απορριφθέντες αιτούντες άσυλο που δεν μπορούν να απελαθούν στις χώρες καταγωγής τους.
Η Φρεντέρικσεν, πάντως, δήλωσε ότι θα ήθελε τα κέντρα να αφορούν όχι μόνο ανθρώπους που έχουν διαταχθεί να εγκαταλείψουν την ΕΕ, αλλά και νεοεισερχόμενους αιτούντες άσυλο. Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι το εύρος του σχεδίου δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
«Η μεγαλύτερη αλλαγή»
Η Δανή πρωθυπουργός παρουσίασε την πρόταση ως θεμελιώδη αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό.
«Πού θα λύσουμε τα προβλήματα της μαζικής μετανάστευσης; Μέσα στην Ευρώπη ή έξω από την Ευρώπη;» διερωτήθηκε.
Όπως είπε, για πρώτη φορά η θέση μιας ομάδας χωρών είναι ότι η λύση πρέπει να αναζητηθεί εκτός Ευρώπης.
«Αυτή είναι η μεγαλύτερη κίνηση, η μεγαλύτερη αλλαγή σε όλο αυτό», πρόσθεσε.
Η συζήτηση για τα κέντρα επιστροφών εκτός ΕΕ αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα της ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσης το επόμενο διάστημα, καθώς συνδυάζει ζητήματα ασύλου, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και πολιτικής πίεσης από την ακροδεξιά.
