Σημαντική διπλωματική κινητικότητα καταγράφεται γύρω από την κρίση στη Μέση Ανατολή, καθώς οι ΗΠΑ και το Ιράν φέρονται να έχουν καταλήξει σε πλαίσιο συμφωνίας για ένα 60ήμερο μνημόνιο κατανόησης, με στόχο την παράταση της εκεχειρίας και την έναρξη διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, που αναμετέδωσε και το Reuters, οι βασικοί όροι της συμφωνίας έχουν σε μεγάλο βαθμό οριστικοποιηθεί, ωστόσο απομένει η τελική έγκριση του Ντόναλντ Τραμπ.
Αυτή η εξέλιξη έρχεται λίγες ώρες αφότου οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν εξαπέλυσαν νέες απειλές κατά του Ισραήλ και των ΗΠΑ, μετά τις επιθέσεις κοντά στα Στενά του Ορμούζ και τις αμερικανικές καταγγελίες για παραβίαση της εκεχειρίας. Η Τεχεράνη προειδοποίησε ότι «δεν θα υπάρξει ειρήνη στη Μέση Ανατολή όσο υπάρχει το Ισραήλ», ενώ απέρριψε τα ειρηνευτικά σχέδια Τραμπ, χαρακτηρίζοντάς τα σχέδια που οδηγούν σε «θάνατο, δολοφονίες και τρόμο». Την ίδια ώρα, η ιρανική ηγεσία κατηγόρησε ΗΠΑ και Ισραήλ ότι επιχειρούν να αποδυναμώσουν και να «γονατίσουν» το Ιράν, ενώ το CENTCOM ανακοίνωσε ότι ιρανικός βαλλιστικός πύραυλος αναχαιτίστηκε από το Κουβέιτ και ότι drones κοντά στα Στενά του Ορμούζ εξουδετερώθηκαν από τις αμερικανικές δυνάμεις. Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι παραμένουν σε πλήρη εγρήγορση, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή δείχνει να εισέρχεται σε νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη φάση.
Το «πράσινο φως» του Τραμπ που ακόμη δεν δόθηκε
Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι όροι του μνημονίου είχαν σχεδόν κλείσει από την Τρίτη, όμως και οι δύο πλευρές έπρεπε να λάβουν την έγκριση της ανώτατης ηγεσίας τους.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι Ιρανοί φέρονται να ενημέρωσαν στη συνέχεια ότι είχαν εξασφαλίσει τις απαραίτητες εγκρίσεις και ήταν έτοιμοι να προχωρήσουν στην υπογραφή. Η Τεχεράνη, πάντως, δεν έχει επιβεβαιώσει επισήμως αυτή την πληροφορία.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές ενημέρωσαν τον Τραμπ για τις λεπτομέρειες της τελικής συμφωνίας, όμως εκείνος δεν έδωσε άμεσα το «πράσινο φως». Όπως ανέφερε Αμερικανός αξιωματούχος, ο πρόεδρος ζήτησε «μερικές ημέρες» για να το σκεφτεί.
Τι προβλέπει το 60ήμερο μνημόνιο
Το υπό διαμόρφωση μνημόνιο κατανόησης προβλέπει παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, διάστημα κατά το οποίο θα ξεκινήσουν εντατικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Βασικό σημείο της συμφωνίας είναι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το πέρασμα θα πρέπει να παραμείνει «ανεμπόδιστο», χωρίς διόδια, παρενοχλήσεις ή στρατιωτικές παρεμβάσεις.
Παράλληλα, το Ιράν θα πρέπει να απομακρύνει όλες τις νάρκες από την περιοχή εντός 30 ημερών, ενώ ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός θα αρθεί σταδιακά, ανάλογα με την αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Στο τραπέζι το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης
Το μνημόνιο θα περιλαμβάνει επίσης δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Οι πρώτες διαπραγματεύσεις μέσα στο 60ήμερο θα επικεντρωθούν στη διαχείριση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και στο ζήτημα του εμπλουτισμού, που αποτελεί διαχρονικά το πιο ευαίσθητο σημείο στις σχέσεις της Τεχεράνης με τη Δύση.
Για την Ουάσινγκτον, το κρίσιμο ζήτημα είναι αν το Ιράν θα δεχθεί περιορισμούς που να ικανοποιούν τις αμερικανικές απαιτήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Για την Τεχεράνη, το αντάλλαγμα βρίσκεται στις κυρώσεις και στα παγωμένα κεφάλαια.
Κυρώσεις, ιρανικά κεφάλαια και ανθρωπιστική βοήθεια
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να δεσμεύονται ότι θα συζητήσουν την άρση κυρώσεων και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Στο μνημόνιο αναμένεται επίσης να περιλαμβάνεται μηχανισμός για τη διευκόλυνση αποστολής αγαθών και ανθρωπιστικής βοήθειας προς το Ιράν.
Το σημείο αυτό θεωρείται κρίσιμο για την ιρανική πλευρά, καθώς η οικονομική πίεση από τις κυρώσεις παραμένει ένα από τα βασικά εργαλεία πίεσης της Ουάσινγκτον.
Η πιο σοβαρή διπλωματική εξέλιξη από την έναρξη της κρίσης
Αν τελικά υπογραφεί, το 60ήμερο μνημόνιο θα αποτελέσει τη σημαντικότερη διπλωματική εξέλιξη από την έναρξη της κρίσης.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν θα λύνει όλα τα ανοιχτά ζητήματα. Θα λειτουργεί περισσότερο ως προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης και ως γέφυρα για τις δύσκολες διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν.
Το ιστορικό των προηγούμενων προσπαθειών προκαλεί επιφυλακτικότητα. Ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του είχαν θεωρήσει και σε προηγούμενες φάσεις ότι βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία, χωρίς τελικά να υπάρξει αποτέλεσμα.
Το μεγάλο στοίχημα στα Στενά του Ορμούζ
Το σημείο-κλειδί παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες για τη διεθνή αγορά ενέργειας.
Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στην περιοχή είναι ζωτικής σημασίας για τις πετρελαϊκές ροές, τις αγορές και την ευρύτερη σταθερότητα στον Κόλπο. Γι’ αυτό και η πρόβλεψη για απομάκρυνση ναρκών και σταδιακή άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού θεωρείται από τα πιο πρακτικά και άμεσα σημεία του μνημονίου.
Εύθραυστη αποκλιμάκωση
Παρά τη διπλωματική πρόοδο, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Οι τελευταίες απειλές από τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι αμερικανικές καταγγελίες για παραβίαση της εκεχειρίας και η ένταση γύρω από το Ισραήλ δείχνουν ότι το περιβάλλον παραμένει εκρηκτικό.
Η τελική στάση του Τραμπ θα κρίνει αν το μνημόνιο θα περάσει από το στάδιο της διαπραγμάτευσης στην υπογραφή ή αν θα μείνει ακόμη μία χαμένη ευκαιρία σε μια κρίση που απειλεί να ανοίξει νέο κύκλο αστάθειας στη Μέση Ανατολή.
