Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προχώρησε σε μια ιδιαίτερα επιθετική απόφαση στη σύγκρουση με το Ιράν, ανακοινώνοντας πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Πρόκειται για ενέργεια που συνιστά πράξη πολέμου, σαφώς διαφορετική από μια ναυτική καραντίνα, η οποία στοχεύει σε συγκεκριμένα φορτία όπως όπλα. Ένας αποκλεισμός σημαίνει, απλά, ότι τίποτα δεν εισέρχεται ή εξέρχεται από την περιοχή.
Η αμερικανική διοίκηση εκτιμά ότι τις τελευταίες ημέρες οι μόνοι που ωφελούνταν από την περιορισμένη διέλευση μέσω των Στενών ήταν οι Ιρανοί, οι οποίοι είχαν εγκαθιδρύσει de facto έλεγχο και επέβαλλαν υπέρογκα τέλη στα πλοία που αποδέχονταν το ρίσκο της διέλευσης. Εάν οι ΗΠΑ εφαρμόσουν πλήρη αποκλεισμό, η οικονομία της Τεχεράνης θα δεχτεί καθολική ασφυξία, ενώ βραχυπρόθεσμα οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους δεν θα βρίσκονται σε χειρότερη θέση σε σχέση με την περίοδο κατά την οποία το Ιράν κρατούσε ουσιαστικά «όμηρο» την παγκόσμια οικονομία.
Ωστόσο, το σχέδιο Τραμπ εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg. Πιο συγκεκριμένα: Αυξάνεται ο κίνδυνος για τις αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις; Είναι νόμιμο βάσει του διεθνούς δικαίου; Είναι γεωπολιτικά ορθό; Υπάρχει δυνατότητα μερικού αποκλεισμού που θα επιτρέπει τη διέλευση πλοίων φιλικών χωρών; Και κυρίως, μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή συμπεριφοράς του καθεστώτος της Τεχεράνης;
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι αποκλεισμοί μπορούν να έχουν καταστροφικές συνέπειες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα στις ΗΠΑ ήταν κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, όταν ο πρόεδρος Αβραάμ Λίνκολν εφάρμοσε το λεγόμενο «Σχέδιο Ανακόντα». Με τη χρήση ολόκληρου του αμερικανικού στόλου, απέτρεψε τις νότιες πολιτείες από το να εισάγουν βιομηχανικά αγαθά από την Ευρώπη και κυρίως από το να εξάγουν βαμβάκι, που αποτελούσε τον πυρήνα της οικονομίας τους. Ο αποκλεισμός αυτός περιόρισε πάνω από το 90% του διεθνούς εμπορίου του Νότου και συνέβαλε καθοριστικά στη νίκη του Βορρά.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, ο αποκλεισμός απαιτεί συνεχή επιτήρηση των θαλάσσιων προσβάσεων. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό σημαίνει έλεγχο του κεντρικού Περσικού Κόλπου στα βόρεια και της Αραβικής Θάλασσας στα νότια. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με συνδυασμό δορυφορικής παρακολούθησης μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου ύψους όπως το MQ-4C Triton, αεροσκαφών ναυτικής περιπολίας μεγάλης εμβέλειας όπως τα P-3 Orion και P-8 Poseidon, καθώς και τακτικών αεροσκαφών από πλοία των ΗΠΑ.
Αφού εντοπιστούν όλα τα εμπορικά πλοία, τόσο εκείνα που μεταδίδουν τη θέση τους μέσω του διεθνούς συστήματος αναγνώρισης όσο και εκείνα που έχουν «σκοτεινιάσει» παράνομα, το επόμενο βήμα είναι η αναχαίτιση όσων κατευθύνονται προς τα Στενά. Αυτό μπορεί να γίνει με ελικόπτερα ή πολεμικά πλοία που επικοινωνούν μέσω UHF και δίνουν εντολή αλλαγής πορείας. Εάν αυτό αποτύχει, οι αμερικανικές δυνάμεις ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν προειδοποιητικά μέσα όπως φωτοβολίδες, προειδοποιητικά πυρά ή ακόμα και πυρά ακινητοποίησης.
Η πλήρης επιβολή αποκλεισμού απαιτεί σημαντική ναυτική δύναμη, συμπεριλαμβανομένων ενός ή δύο αεροπλανοφόρων, ήδη δύο βρίσκονται στην περιοχή, καθώς και ενίσχυση από αποβατικά πλοία όπως τα USS Tripoli και USS Boxer. Επιπλέον, επιχειρήσεις μπορούν να υποστηριχθούν από αεροσκάφη βάσεων στο Κατάρ. Εκτιμάται ότι απαιτούνται τουλάχιστον έξι πολεμικά πλοία στον κεντρικό Κόλπο και 8 έως 12 ακόμα για την πλήρη επιτήρηση από την πλευρά του Ινδικού Ωκεανού, με πιθανή συνδρομή ναυτικών δυνάμεων της Σαουδικής Αραβίας και άλλων χωρών του Κόλπου.
Στα πλεονεκτήματα του αποκλεισμού συγκαταλέγεται η ισχυρή οικονομική πίεση προς το Ιράν χωρίς την καταστροφή ενεργειακών υποδομών ή απώλειες αμάχων. Παράλληλα, δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για επιστροφή της Τεχεράνης σε διαπραγματεύσεις και αποδοχή της τελικής πρότασης του αντιπροέδρου, Τζέι Ντι Βανς. Επίσης, ενδέχεται να ωθήσει την Κίνα και άλλες ασιατικές χώρες που εξαρτώνται από το πετρέλαιο του Κόλπου να πιέσουν το Ιράν.
Η αποστολή ενδέχεται να εξασφαλίσει και στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, κυρίως όσον αφορά την εκκαθάριση ναρκοπεδίων, που αποτελεί επίσης στόχο της Ουάσινγκτον. Η συμμετοχή συμμάχων από τον Κόλπο και την Ευρώπη θεωρείται κρίσιμη τόσο σε διπλωματικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο.
Στον αντίποδα, οι αντιδράσεις του Ιράν είναι απρόβλεπτες και μπορεί να περιλαμβάνουν τοποθέτηση ναρκών, επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις, κυβερνοεπιθέσεις με πιθανή ρωσική υποστήριξη, καθώς και τρομοκρατικές ενέργειες εντός των ΗΠΑ. Επιπλέον, είναι πιθανές νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και λιμάνια χωρών του Κόλπου.
Δύο ακόμα αρνητικά σημεία είναι ιδιαίτερα κρίσιμα. Πρώτον, ένας πλήρης αποκλεισμός έρχεται σε αντίθεση με τη διαχρονική πολιτική των ΗΠΑ και το διεθνές δίκαιο που εγγυάται την ελευθερία των θαλασσών. Μια εναλλακτική λύση, που θα επέτρεπε τη διέλευση πλοίων εκτός Ιράν, θα ήταν πιθανώς πιο συμβατή με το νομικό πλαίσιο. Δεύτερον, μια πλήρης διακοπή της κυκλοφορίας θα μπορούσε να έχει σοβαρές γεωπολιτικές συνέπειες, καθώς η διεθνής κοινότητα δεν θα θεωρεί πλέον το Ιράν ως τον μοναδικό υπεύθυνο για το κλείσιμο της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού, μέσω της οποίας διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Η εξασφάλιση στήριξης από συμμάχους στον Κόλπο και την Ευρώπη παραμένει καθοριστική, τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο. Ο Ντόναλντ Τραμπ και η Τεχεράνη συνεχίζουν το επικίνδυνο «παιχνίδι νεύρων», με το ερώτημα πλέον να είναι ποια πλευρά θα υποχωρήσει πρώτη.
