Η πίεση στην αμερικανική οικονομία εντείνεται, καθώς οι τιμές των καυσίμων έχουν εκτοξευθεί κατά 50% μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, αυξάνοντας το κόστος ζωής και απειλώντας να περιορίσουν την καταναλωτική δαπάνη.
Οι Αμερικανοί καταναλωτές βρίσκονται μόλις λίγους μήνες μακριά από μια κρίση ρευστότητας, καθώς οι φορολογικές επιστροφές της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ εξαντλούνται και το «κύμα» ανόδου των τιμών των καυσίμων από τον πόλεμο με το Ιράν εξαπλώνεται σε ολόκληρη την οικονομία, όπως προειδοποιούν στελέχη και οικονομολόγοι.
Οι γενναιόδωρες φορολογικές επιστροφές από τη νομοθεσία-ορόσημο του Αμερικανού πρόεδρου, οι οποίες κατά μέσο όρο ανέρχονται σε σχεδόν 3.500 δολάρια ανά φορολογική δήλωση σύμφωνα με την IRS (σ.σ. Εσωτερική Υπηρεσία Εσόδων, η αμερικανική Εφορία), επέτρεψαν στους Αμερικανούς να συνεχίσουν να καταναλώνουν αρκετά. Ωστόσο, οι λιανέμποροι προετοιμάζονται για μια επιβράδυνση στην κατανάλωση που θα προκληθεί από την αύξηση των τιμών της βενζίνης, γεγονός που θα μπορούσε να επιβραδύνει την ανάπτυξη στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, ήδη από το καλοκαίρι. «Οι φορολογικές επιστροφές έχουν ουσιαστικά εξανεμιστεί από την αύξηση των πιέσεων από τη Μέση Ανατολή», δήλωσε ο Γκρέγκορι Ντάκο, επικεφαλής οικονομολόγος της EY Parthenon.
«Όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση, τόσο περισσότερο κινούμαστε σε ένα δυσμενές σενάριο όπου ο πληθωρισμός αποδεικνύεται πιο επίμονος και διαβρώνει την ανάπτυξη της κατανάλωσης», τόνισε. Οι καταναλωτές αποτελούν τη «μηχανή» της αμερικανικής οικονομίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής οικονομικής παραγωγής. Τα τελευταία χρόνια, υπήρξαν επίσης βασικός μοχλός ανάπτυξης.
Η ισχυρή κατανάλωση, σε συνδυασμό με μεγάλες επενδύσεις από τεχνολογικούς ομίλους και ισχυρά στοιχεία παραγωγικότητας, έχει βοηθήσει την οικονομία των ΗΠΑ να αναπτυχθεί ταχύτερα από τις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες μετά την πανδημία. «Ένας από τους βασικούς λόγους που η οικονομία έχει παραμείνει τόσο ανθεκτική απέναντι στα υψηλότερα επιτόκια, τον επίμονο πληθωρισμό και τις επαναλαμβανόμενες αναταράξεις των τελευταίων ετών, είναι ότι τα νοικοκυριά εξακολουθούν να έχουν ισχυρή οικονομική στήριξη, επιτρέποντας στους καταναλωτές να συνεχίσουν να δαπανούν, ακόμα κι όταν τα εισοδήματα αυξάνονται με πιο αργό ρυθμό», δήλωσε ο Μπράιαν ΛεΜπλαν, επικεφαλής οικονομικής ανάλυσης στην PNC Bank.
Οι υψηλές επιστροφές προέκυψαν από τις σαρωτικές φορολογικές περικοπές που ενσωματώθηκαν στη νομοθεσία-«ναυαρχίδα» του Τραμπ, το «One Big Beautiful Bill Act», το οποίο έγινε νόμος τον Ιούλιο του 2025. Μεγάλοι λιανέμποροι, όπως η Walmart και η Target, ανέφεραν σε τηλεδιασκέψεις αποτελεσμάτων αυτή την εβδομάδα ότι οι επιστροφές βοήθησαν να στηριχθούν οι πωλήσεις. Στοιχεία βασισμένα σε δαπάνες με χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες από 4 εκατομμύρια αμερικανικά νοικοκυριά έδειξαν συνεχιζόμενη κατανάλωση σε άλλα αγαθά, παρά το γεγονός ότι τα καύσιμα απορροφούν ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματος των πολιτών. Η Lowe’s, εταιρεία ειδών σπιτιού, εξακολουθεί να αναμένει αυξημένες δαπάνες που τροφοδοτούνται από τις επιστροφές τον Ιούνιο, με τον οικονομικό διευθυντή Μπράντον Σινκ να εκτιμά ότι «οι δυνητικοί μας πελάτες έχουν βάλει στην άκρη μέρος των χρημάτων τους δεδομένης της αβεβαιότητας που υπάρχει».
Ωστόσο, καθώς οι επιστροφές -που ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο- εξαντλούνται, ορισμένοι λιανέμποροι προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο τα καύσιμα να απορροφήσουν μεγαλύτερο μερίδιο της διακριτικής δαπάνης, επηρεάζοντας και άλλους τομείς της οικονομίας.
Οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 2,9% τον Απρίλιο, καθώς τα αυξημένα κόστη των καυσίμων -που βρίσκονται πλέον σε ιστορικά υψηλά επίπεδα- καθιστούν ακριβότερη τη μεταφορά αγαθών. Τα φρούτα και τα λαχανικά αυξήθηκαν κατά 6,1%. Ο Τζιμ Λι, οικονομικός διευθυντής της Target, δήλωσε ότι «η θετική επίδραση από τις φορολογικές επιστροφές θα εξασθενήσει μέσα στο υπόλοιπο του έτους, καθώς το κόστος του πολέμου επιβαρύνει τα αμερικανικά νοικοκυριά». Η Advance Auto Parts, μέσω του διευθύνοντος συμβούλου της Σέιν Ο’Κέλι, ανέφερε ότι οι πωλήσεις πιθανότατα θα επιβραδυνθούν πριν από την κορύφωση της θερινής περιόδου, καθώς «η εταιρεία μεταβαίνει πέρα από την πρόσφατη ώθηση των φορολογικών επιστροφών».
Η πίεση στους καταναλωτές έχει ενταθεί από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή στις 28 Φεβρουαρίου. Η επιτυχία του Ιράν να περιορίσει τις αποστολές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου αργού πετρελαίου, έχει οδηγήσει τις τιμές της βενζίνης και του ντίζελ σε άνοδο κατά 50%. Τα στοιχεία της PNC Bank δείχνουν ότι, τις τελευταίες εβδομάδες, οι δαπάνες με κάρτες για καύσιμα έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 40% σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι, με τους Αμερικανούς καταναλωτές να δυσκολεύονται να περιορίσουν τις αγορές ενός τόσο απαραίτητου αγαθού.
«Οι τιμές της βενζίνης παραμένουν υψηλές και αυτή η πίεση είναι πραγματική για τα νοικοκυριά», δήλωσε ο Μπομπ Έντι, διευθύνων σύμβουλος της χονδρικής BJ’s Wholesale Club. «Για να το θέσουμε σε ένα πλαίσιο, μόνο τον Απρίλιο, τα μέλη μας ξόδεψαν 143 εκατ. δολάρια περισσότερα στα πρατήριά μας σε σχέση με έναν χρόνο πριν». Ο πόλεμος έχει επίσης οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού πάνω από την αύξηση των μισθών, γεγονός που σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι αμείβονται στην πραγματικότητα λιγότερο. «Με βάση τους υπολογισμούς μας, η αύξηση των μισθών έχει σταδιακά χάσει έδαφος σε σχέση με τον ρυθμό του πληθωρισμού από τα μέσα του περασμένου έτους», δήλωσε ο Νέιθαν Σιτς, επικεφαλής οικονομολόγος της Citigroup. «Πρώτα οι δασμοί του προέδρου Τραμπ και τώρα οι πιέσεις από τον πόλεμο στο Ιράν στις τιμές πετρελαίου και εμπορευμάτων, έχουν ωθήσει τις τιμές σε ταχεία αύξηση σε σχέση με τους μισθούς».
Ο Μάικλ Πιρς, επικεφαλής οικονομολόγος για τις ΗΠΑ στην Oxford Economics, δήλωσε ότι μια επιβράδυνση της κατανάλωσης λόγω του πολέμου με το Ιράν θα αποτελούσε «μια μικρή επιβράδυνση» για την ανάπτυξη των ΗΠΑ. «Θα αφαιρέσει λίγη από τη λάμψη από αυτό που σε άλλες συνθήκες θα ήταν μια πολύ καλή χρονιά για την αμερικανική οικονομία».
Ορισμένα φτωχότερα νοικοκυριά, τα οποία επωφελήθηκαν λιγότερο από τις φορολογικές περικοπές του Τραμπ, μπορεί ήδη να αισθάνονται την οικονομική πίεση. Οι λιανικές πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 4,9% τον Απρίλιο σε σχέση με έναν χρόνο πριν, όμως μεγάλο μέρος αυτής της ανόδου προήλθε από τα πιο εύπορα νοικοκυριά, που ήταν εκείνοι που ωφελήθηκαν περισσότερο από το φορολογικό πακέτο και δαπανούν μικρότερο ποσοστό του εισοδήματός τους σε καύσιμα. Η Bank of America εκτιμά ότι τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα (οι πιο εύποροι) έλαβαν περίπου 13% μεγαλύτερες φορολογικές επιστροφές, ενώ για τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα η αύξηση ήταν περίπου 6%. «Η μεγαλύτερη ωφέλεια από αυτές τις επιστροφές κατευθύνεται στα νοικοκυριά που επηρεάζονται λιγότερο από τις πληθωριστικές πιέσεις», δήλωσε ο Μάικ Ριντ, επικεφαλής οικονομολόγος της RBC. «Αυτοί που νιώθουν τη μεγαλύτερη πίεση αυτή τη στιγμή είναι κυρίως τα μεσαία κοινωνικά στρώματα».
Ο Δείκτης Καταναλωτικού Κλίματος του University of Michigan έχει φτάσει σε επίπεδα ιστορικά χαμηλά, ενώ έχει υποχωρήσει και ο Δείκτης Εμπιστοσύνης του Conference Board. Η έρευνα του Μίσιγκαν έδειξε ότι το 57% των καταναλωτών πιστεύει πως οι υψηλές τιμές διαβρώνουν τα οικονομικά τους.
«Το κλίμα είναι αρκετά αρνητικό σχεδόν σε όλες τις ηλικιακές ομάδες», δήλωσε ο Τάρανγκ Αμίν, διευθύνων σύμβουλος της Elf Beauty. «Θα έλεγα ότι υπάρχει γενικευμένος φόβος. Βλέπουμε χαμηλή εμπιστοσύνη, ανησυχίες για τον πληθωρισμό, αλλά και άγχος για το κόστος που επωμίζονται οι καταναλωτές», πρόσθεσε.
Ο Τζον Ντέιβιντ Ρέινι, οικονομικός διευθυντής της Walmart -σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times- παραδέχτηκε ότι, ενώ οι πιο εύποροι πελάτες «καταναλώνουν με αυτοπεποίθηση», οι πελάτες χαμηλότερου εισοδήματος είναι «πιο προσεκτικοί με τον προϋπολογισμό τους και είναι πολύ πιθανό να αντιμετωπίζουν μεγάλη οικονομική πίεση».
