Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στον Λίβανο εξακολουθούν να μην μπορούν να επιστρέψουν μόνιμα στα σπίτια τους, μήνες μετά τη νέα μεγάλη κλιμάκωση των εχθροπραξιών με το Ισραηλ.
Για αρκετούς από αυτούς το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι το σπίτι τους έχει υποστεί ζημιές ή έχει καταστραφεί, αλλά ότι ολόκληρο το χωριό τους βρίσκεται πλέον μέσα σε περιοχή που ελέγχεται από τις ισραηλινές δυνάμεις ή στην οποία η πρόσβαση έχει περιοριστεί δραστικά.
Σύμφωνα με την UNHCR, περίπου 860.000 άνθρωποι είχαν επιστρέψει μέχρι τα μέσα Αυγούστου στις περιοχές καταγωγής τους, όμως περίπου 360.000 παρέμεναν εκτοπισμένοι. Τουλάχιστον 22.000 εξακολουθούσαν να ζουν σε συλλογικά καταλύματα, ενώ άλλοι φιλοξενούνται από συγγενείς ή διαμένουν σε υπερπλήρη ενοικιαζόμενα σπίτια.
Η εικόνα που περιγράφουν οι οργανώσεις του ΟΗΕ είναι εκείνη μιας επιστροφής που σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Εκτεταμένα ερείπια, κατεστραμμένες κατοικίες, προβλήματα στα δίκτυα ύδρευσης και ηλεκτρισμού, στρατιωτικοί περιορισμοί και ο κίνδυνος από εκρηκτικά κατάλοιπα του πολέμου καθιστούν αδύναμη ή εξαιρετικά δύσκολη τη μόνιμη επιστροφή χιλιάδων οικογενειών. Περισσότεροι από 700.000 άνθρωποι επηρεάζονται από ζημιές στις υποδομές ύδρευσης σε τμήματα του νότιου Λιβάνου.
Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι εκτοπίστηκαν μέσα σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες
Η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων, CERD, προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα για την κλίμακα της ανθρωπιστικής κρίσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, μόνο τον Μάρτιο εκδόθηκαν περισσότερες από 70 ισραηλινές προειδοποιήσεις απομάκρυνσης, οι οποίες αφορούσαν τουλάχιστον 189 πόλεις και χωριά στον νότιο Λίβανο και σε περιοχές μεταξύ των ποταμών Λιτάνι και Ζαχράνι. Οι περιοχές αυτές αντιστοιχούσαν περίπου στο 14% της λιβανικής επικράτειας και περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι εκτοπίστηκαν μέσα σε διάστημα μικρότερο των τριών εβδομάδων.
Παρότι εκατοντάδες χιλιάδες επέστρεψαν στη συνέχεια, ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι ο μαζικός εκτοπισμός δεν έχει τελειώσει και ότι ολόκληρα χωριά έχουν καταστεί μη κατοικήσιμα. Κατοικίες, σχολεία, μονάδες υγείας, δίκτυα νερού και ηλεκτρικού ρεύματος, χώροι λατρείας και γεωργικές εκτάσεις έχουν καταστραφεί ή υποστεί σοβαρές ζημιές.
Η «κίτρινη γραμμή» και η ζώνη που ελέγχει το Ισραήλ
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελεί η περιοχή που ο ισραηλινός στρατός έχει ονομάσει «κίτρινη γραμμή» ή «προωθημένη ζώνη ασφαλείας».
Τον Απρίλιο, έρευνα της L’Orient-Le Jour υπολόγιζε ότι η ζώνη κάλυπτε περίπου 602 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή το 5,8% ολόκληρης της έκτασης του Λιβάνου, και περιλάμβανε 62 κοινότητες. Στις 21 Απριλίου ισραηλινές δυνάμεις είχαν φυσική παρουσία σε 47 από αυτές.
Η κατάσταση, όμως, συνέχισε να μεταβάλλεται. Τον Μάιο, το Bellingcat ανέλυσε δορυφορικές εικόνες από τη ζώνη και εντόπισε 54 πόλεις και χωριά εντός της τότε χάραξης της «κίτρινης γραμμής». Από αυτά, τουλάχιστον 46 είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές ή είχαν σε ορισμένες περιπτώσεις σχεδόν ισοπεδωθεί.
Τον Ιούνιο, το The National ανέφερε ότι τουλάχιστον 54 χωριά βρίσκονταν μέσα στην υπό ισραηλινό έλεγχο περιοχή, η οποία είχε επεκταθεί περίπου στο 7% της λιβανικής επικράτειας.
Οι διαφορετικοί αριθμοί δεν είναι απαραίτητα αντικρουόμενοι: η γραμμή έχει μετακινηθεί και επεκταθεί, ενώ κάθε καταγραφή αφορά διαφορετική χρονική στιγμή και χρησιμοποιεί διαφορετικό κριτήριο για το εάν ένα χωριό θεωρείται ότι βρίσκεται «εντός της ζώνης» ή τελεί υπό άμεση παρουσία ισραηλινών στρατευμάτων.
Ισραηλινή στρατιωτική παρουσία καταγράφεται σε περίπου 55 χωριά τεσσάρων περιοχών του νότιου Λιβάνου: Μπιντ Τζμπέιλ, Μαρτζαγιούν, Τύρου, Χασμπάγια
Τα χριστιανικά χωριά που έχουν αποκοπεί από τον υπόλοιπο Λίβανο
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν τα Rmeish, Ain Ebel και Debel, τρία κυρίως μαρωνίτικα χριστιανικά χωριά στην περιοχή Μπιντ Τζμπέιλ.
Τα χωριά αυτά βρίσκονται εντός της ζώνης που ελέγχεται από το Ισραήλ, χωρίς να έχουν ισοπεδωθεί όπως πολλές από τις γειτονικές σιιτικές κοινότητες. Περίπου 7.000 άνθρωποι εξακολουθούν συνολικά να ζουν στα τρία χωριά, τα οποία είναι σε μεγάλο βαθμό αποκομμένα από την υπόλοιπη χώρα και εξαρτώνται από ανθρωπιστικές αποστολές για βασικά αγαθά.
Οι μετακινήσεις κατοίκων και ανθρωπιστικών οργανώσεων περνούν από διαδικασία συντονισμού και άδειας. Στο Debel, κάτοικοι περιέγραψαν περίοδο 42 ημερών κατά την οποία οι δρόμοι είχαν καταστραφεί και η είσοδος και έξοδος από το χωριό ήταν ουσιαστικά αδύνατη χωρίς προηγούμενο συντονισμό. Σε Ain Ebel και Rmeish καταγράφηκαν παρόμοιοι περιορισμοί.
Τον Ιούλιο, ανθρωπιστική αποστολή στην οποία συμμετείχαν δημοσιογράφοι εμποδίστηκε από ισραηλινούς στρατιώτες να φθάσει στα τρία χωριά, παρά τον προηγούμενο συντονισμό μέσω της UNIFIL.
Το Αλ Μανσούρι κόπηκε στα δύο
Η σταδιακή μετακίνηση της «κίτρινης γραμμής» αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στο παραθαλάσσιο χωριό Αλ Μανσούρι, στην περιοχή της Τύρου.
Από τα μέσα Ιουνίου, όταν το Ισραήλ διεύρυνε τη ζώνη ελέγχου, η γραμμή πέρασε μέσα από το χωριό, χωρίζοντάς το ουσιαστικά στα δύο. Περίπου 60 οικογένειες συνέχιζαν να βρίσκονται εκεί στα τέλη Ιουλίου, ενώ ο ισραηλινός στρατός θεωρούσε ολόκληρη την κοινότητα μέρος της ζώνης ασφαλείας.
«46 από 54 χωριά» με σοβαρές καταστροφές
Οι δορυφορικές εικόνες προσφέρουν μία από τις σαφέστερες εικόνες για το εύρος των καταστροφών.
Η έρευνα συνέκρινε εικόνες της 2ας Μαρτίου και της 8ης Μαΐου και κατέληξε ότι τουλάχιστον 46 από τις 54 κοινότητες που εξετάστηκαν μέσα στην τότε «κίτρινη γραμμή» είχαν υποστεί σοβαρές καταστροφές ή είχαν σε ορισμένες περιπτώσεις ισοπεδωθεί. Μεγάλο μέρος των κατεδαφίσεων είχε πραγματοποιηθεί μέσα στις εβδομάδες που ακολούθησαν την έναρξη της νέας σύγκρουσης.
Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε αργότερα, στα τέλη Ιουλίου, ότι το Ισραήλ είχε καταστρέψει ολοκληρωτικά 24 χωριά με σιιτικό πληθυσμό στον νότιο Λίβανο, υποστηρίζοντας ότι οι κάτοικοί τους δρούσαν υπέρ της Χεζμπολάχ. Κατά τον ίδιο, στις 24 κοινότητες βρίσκονταν συνολικά περίπου 15.000 έως 20.000 κατοικίες.
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν την αντίδραση της Επιτροπής CERD του ΟΗΕ, η οποία εξέφρασε ανησυχία για τη στοχοποίηση ολόκληρων κοινοτήτων με βάση, μεταξύ άλλων, τη θρησκευτική τους ταυτότητα και κάλεσε το Ισραήλ να σταματήσει τη ρητορική που μπορεί να «απανθρωποποιεί» τον πληθυσμό ή να νομιμοποιεί συλλογική τιμωρία.
Ο ΟΗΕ ζητά να μπορέσουν οι εκτοπισμένοι να επιστρέψουν
Η CERD κάλεσε το Ισραήλ να ανακαλέσει τις γενικευμένες εντολές εκκένωσης, να μην προχωρεί σε αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμού και να διευκολύνει την ασφαλή, εθελοντική και αξιοπρεπή επιστροφή των εκτοπισμένων.
Παράλληλα, η Επιτροπή εξέφρασε ανησυχία και για τις επιθέσεις της Χεζμπολάχ με ρουκέτες εναντίον κατοικημένων περιοχών στο Ισραήλ, οι οποίες έχουν προκαλέσει απώλειες αμάχων και ζημιές σε πολιτικές υποδομές.
Για εκατοντάδες χιλιάδες Λιβανέζους, πάντως, το βασικό ερώτημα παραμένει πρακτικό: όχι μόνο πότε θα σταματήσουν οι επιθέσεις, αλλά εάν θα υπάρχει σπίτι, δρόμος, νερό και ηλεκτρικό ρεύμα όταν μπορέσουν να επιστρέψουν – και, για όσους κατάγονται από τις κοινότητες νότια της «κίτρινης γραμμής», εάν θα τους επιτραπεί überhaupt να επιστρέψουν στα χωριά τους.
