Η Τουρκία κλιμακώνει τη ρητορική της κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτιθέμενη στη λεγόμενη «χριστιανική Ευρώπη» και προσωπικά στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε μια προσπάθεια να μετατρέψει την ιδεολογική της σύγκρουση με τη Δύση σε εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης. Με δηλώσεις που στοχοποιούν την ΕΕ ως «χριστιανικό κλαμπ» που δήθεν θέλει να αποκλείσει τους Τούρκους, η Άγκυρα επιχειρεί να καλύψει τις δικές της αυταρχικές παρεκκλίσεις και να αναβαθμίσει τεχνητά τον διεθνή της ρόλο.
Ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, επιτέθηκε με σφοδρότητα στην πρόεδρο της Κομισιόν, ισχυριζόμενος ότι η φον ντερ Λάιεν θέλει να «μπλοκάρει» την επιρροή της Τουρκίας στην Ευρώπη και την έβαλε περίπου στο ίδιο κάδρο με την παράτυπη μετανάστευση. Στην πραγματικότητα, όμως, η κριτική των Βρυξελλών αφορά τον διολισθαίνοντα αυταρχισμό του καθεστώτος Ερντογάν, τις παραβιάσεις δικαιωμάτων, τις προκλήσεις σε Ανατολική Μεσόγειο και Συρία και όχι μια υποτιθέμενη θρησκευτική διάκριση απέναντι στους Τούρκους πολίτες. Η Άγκυρα, αντιστρέφοντας την πραγματικότητα, επιχειρεί να εμφανιστεί ως «θύμα» ενός ευρωπαϊκού αποκλεισμού, τη στιγμή που η ίδια υπονομεύει συστηματικά το κράτος δικαίου και τις αρχές που η ΕΕ θεωρεί θεμέλια της συμμετοχής στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Η Τουρκία και το αφήγημα θυματοποίησης
Ο Τσελίκ μίλησε για Ευρώπη που δεν είναι πλέον «του Διαφωτισμού», αλλά μια μισαλλόδοξη «χριστιανική λέσχη» που στρέφεται κατά της Τουρκίας. Πρόκειται για κλασικό τακτικισμό της τουρκικής ηγεσίας: η θρησκεία και η ταυτότητα επιστρατεύονται για να καλυφθούν πολιτικές επιλογές που απομακρύνουν την Τουρκία από την Ευρώπη, όχι επειδή η ΕΕ είναι «αντι-μουσουλμανική», αλλά επειδή η Άγκυρα απορρίπτει στην πράξη τις ευρωπαϊκές αξίες. Την ώρα που η Τουρκία κρατά παγωμένη την ενταξιακή της πορεία με δική της ευθύνη, καταγγέλλει τον ευρωπαϊκό «αποκλεισμό», σαν να μην έπαιξαν ρόλο οι εκκαθαρίσεις, οι φυλακίσεις αντιφρονούντων και οι επιθετικές κινήσεις στην περιοχή.
Η «Τουρκία» ως «υπερασπιστής της ανθρωπότητας»;
Ο Τσελίκ παρουσίασε τη γραμμή Ερντογάν ως «συμμαχία της ανθρωπότητας» απέναντι στις ευρωπαϊκές «ιδεολογικές» πολιτικές. Την ίδια στιγμή, όμως, η Τουρκία εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό, απειλώντας να ανοίξει τις πύλες προς την Ευρώπη όποτε θέλει να πιέσει τις Βρυξέλλες, ενώ συνεχίζει τις εντάσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, αμφισβητώντας ευθέως κυριαρχικά δικαιώματα κρατών‑μελών της ΕΕ όπως η Ελλάδα και η Κύπρος. Κάτω από το περιτύλιγμα της «ανθρωπότητας», κρύβεται μια επιθετική, αναθεωρητική πολιτική, που επιδιώκει περιφερειακή ηγεμονία με όρους ισχύος, όχι διεθνούς δικαίου.
Η ρητορική της «Τουρκίας» στη σκιά της Γάζας
Ο Τσελίκ κατηγόρησε ακόμη το Ισραήλ ότι, χτυπώντας Ιράν και Λίβανο, προσπαθεί να «κάνει τον κόσμο να ξεχάσει τη Γάζα». Η τουρκική κυβέρνηση αυτοπαρουσιάζεται ως υπερασπιστής των αμάχων Παλαιστινίων, ενώ την ίδια ώρα χρησιμοποιεί τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή για να επιτεθεί συνολικά στη Δύση, κατηγορώντας την ΕΕ και τις ΗΠΑ για σιωπή, επιλεκτική ευαισθησία και «σταυροφορία» κατά της Τουρκίας. Με αυτόν τον τρόπο, η Άγκυρα προσπαθεί να κεφαλαιοποιήσει ένα πραγματικό ανθρωπιστικό δράμα, όχι τόσο για να το σταματήσει, όσο για να ενισχύσει το αντιδυτικό της αφήγημα και να παρουσιαστεί ως μοναδική «ηθική δύναμη» του μουσουλμανικού κόσμου.
Το συνολικό μήνυμα των δηλώσεων Τσελίκ είναι σαφές: η Τουρκία δεν επιθυμεί να προσαρμοστεί στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αξιών, αλλά θέλει να το ανατρέψει επικοινωνιακά, κατηγορώντας την ΕΕ για μισαλλοδοξία, ενώ η ίδια πορεύεται σε όλο και πιο αυταρχική κατεύθυνση. Η επιθετική ρητορική κατά της «χριστιανικής Ευρώπης» και της φον ντερ Λάιεν είναι μια ακόμη απόδειξη ότι η Άγκυρα προτιμά τη σύγκρουση από τον ειλικρινή διάλογο και την προσαρμογή σε κανόνες που ισχύουν για όλους, ενώ ταυτόχρονα προωθεί εαυτόν ως προστάτη των μουσουλμάνων, πίσω από την εκστρατεία ενάντια στην ισλαμοφοβία.
