Πολιτικές αναταράξεις στις ευρωτουρκικές σχέσεις πυροδοτούν οι πρόσφατες δηλώσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την ανάγκη να προστατευθεί η Ευρώπη από την επιρροή της Ρωσίας, της Τουρκίας και της Κίνας, προκαλώντας εντονότατες αντιδράσεις στην Άγκυρα και εμμένουσα αντιπαράθεση εντός της Ε.Ε. για τον ρόλο της Άγκυρας ως στρατηγικού εταίρου ή πηγής πολιτικών πιέσεων.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε ομιλία της στο Αμβούργο στην εκδήλωση για τα 80 χρόνια της «Die Zeit», υπογράμμισε την ανάγκη «να πετύχουμε την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής ηπείρου έτσι ώστε να μην επηρεάζεται από τη Ρωσία, την Τουρκία ή την Κίνα». Η ανάδειξη της Τουρκίας στην ίδια φράση με τη Ρωσία και την Κίνα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα στην Άγκυρα και στα ευρωπαϊκά πολιτικά φόρα, με αρκετούς να θεωρούν ότι ουσιαστικά εκλαμβάνει την Τουρκία ως γεωπολιτική πρόκληση παρά ως στρατηγικό εταίρο.
Κατά τη διάρκεια της καθιερωμένης ενημέρωσης των δημοσιογράφων την Τρίτη, η εκπρόσωπος της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο, απαντώντας σε ερώτηση του πρακτορείου Anadolu για το πώς πρέπει να ερμηνευτούν οι δηλώσεις της προέδρου της Επιτροπής, σημείωσε ότι η Τουρκία φέρει αυξημένη ευθύνη λόγω του καθεστώτος υποψήφιας χώρας.
«Η Τουρκία, ακριβώς επειδή είναι υποψήφια χώρα, έχει και πρόσθετη ευθύνη στην περιοχή της. Δεν επιβλέπουμε την επιρροή που ασκεί στη γειτονική της περιοχή» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η ίδια εξήγησε ότι η αναφορά της Φον ντερ Λάιεν αφορούσε κυρίως τα δυτικά Βαλκάνια και συνδέεται με την ανάγκη οι περιφερειακές σχέσεις να ευθυγραμμίζονται με τις αρχές και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως υπογράμμισε, η προσδοκία της ΕΕ είναι η Τουρκία να δρα με τρόπο συμβατό με το ευρωπαϊκό πλαίσιο αξιών στο πλαίσιο της περιφερειακής της πολιτικής.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε αναφερθεί στο ζήτημα τη Δευτέρα, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Αμβούργο για την 80ή επέτειο της εφημερίδας Die Zeit, όπου εξέφρασε την υποστήριξή της στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Πρέπει να καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε την ευρωπαϊκή ήπειρο, ώστε να μην επηρεάζεται από τη Ρωσία, την Τουρκία ή την Κίνα» είχε δηλώσει.
Την ίδια ώρα αντιδράσεις προκλήθηκαν στην Τουρκία. Ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Τουρκία, Νατσό Σάντσεζ Αμόρ, επέκρινε την Τρίτη τις πρόσφατες δηλώσεις της Προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αναφέροντας ότι είναι «γεωπολιτικά λανθασμένο» να παρουσιάζεται η Τουρκία, μαζί με τη Ρωσία και την Κίνα, ως χώρα που ασκεί επιρροή στην Ευρώπη. «Σε πρόσφατη ομιλία της, η Πρόεδρος της Επιτροπής φον ντερ Λάιεν παρουσίασε την Τουρκία ως χώρα που ασκεί επιρροή στην Ευρώπη, μαζί με τη Ρωσία και την Κίνα. Αυτό είναι εντελώς ασυμβίβαστο με τα επαναλαμβανόμενα μηνύματα για ισχυρότερη συνεργασία σε θέματα ασφάλειας και άμυνας και αποτελεί μια γεωπολιτικά λανθασμένη ανάλυση», ανέφερε στο X.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ πήρε το μέρος της Τουρκίας, παραθέτοντας μια σειρά από ιδιότητες που την καθιστούν, για τον ίδιο, απαραίτητο εταίρο της Ε.Ε. Πιο συγκεκριμένα, ο Σαρλ Μισέλ χαρακτήρισε την Τουρκία ως βασικό σύμμαχο του ΝΑΤΟ, κεντρικό εταίρο στη διαχείριση του μεταναστευτικού και ενεργειακό διάδρομο, ενώ δεν παρέλειψε να σημειώσει τον ρόλο της ως μείζονα παίκτη στον αμυντικό τομέα στο πλευρό της Ευρώπης. Καταλήγοντας στην παρέμβασή του, άφησε αιχμές για τη στάση της ΕΕ, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Η Ευρώπη δεν γίνεται πιο δυνατή με το να θέτει διπλά πρότυπα και να απλοποιεί την πραγματικότητα».
Η απάντηση από τον Νίκο Χριστοδουλίδη δεν άργησε να έρθει, χρησιμοποιώντας την ίδια ορολογία περί «διπλών προτύπων» για να αναδείξει την παρανομία της τουρκικής παρουσίας στο νησί.
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, με μια λιτή αλλά περιεκτική ανάρτηση, έθεσε τον Ευρωπαίο αξιωματούχο προ των ευθυνών του, υπενθυμίζοντας το ιστορικό και νομικό πλαίσιο της Κύπρου.
«Αγαπητέ Σαρλ, καθώς μιλάς για διπλά πρότυπα, επίτρεψέ μου να σου θυμίσω ότι η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο το 1974 και εξακολουθεί να καταλαμβάνει ευρωπαϊκή επικράτεια», έγραψε ο κ. Χριστοδουλίδης.
Ύφεση ή αναζωπύρωση του “Sofagate”?
Οι πρόσφατες εξελίξεις συνοδεύονται από επανεμφάνιση στη δημόσια σφαίρα ενός συμβάντος διπλωματικής έντασης που έχει μείνει στην ιστορία ως «Sofagate». Το επεισόδιο είχε συμβεί κατά την επίσκεψη της φον ντερ Λάιεν και του Μισέλ στην Τουρκία τον Απρίλιο του 2021, όταν στην αίθουσα υποδοχής στο προεδρικό μέγαρο στην Άγκυρα υπήρχαν μόλις δύο καρέκλες για τρεις ηγέτες. Ο Μισέλ κάθισε δίπλα στον τότε πρόεδρο Ερντογάν, αφήνοντας την πρόεδρο της Κομισιόν σε έναν καναπέ σε θέση σαφώς υποδεέστερη, γεγονός που προκάλεσε έντονες διεθνείς αντιδράσεις και κατηγορίες περί σεξισμού και πρωτοκόλλου.
Το επεισόδιο είχε στιγματίσει την εικόνα της Ε.Ε., αναδεικνύοντας διπλωματικά —και συμβολικά— ρήγματα στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών θεσμών και στην αντιμετώπιση της Τουρκίας ως στρατηγικού πόλου ή εν δυνάμει εταίρου.
