Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου διαμορφώνει μια νέα, άτυπη «πολεμική» στρατηγική για το Ισραήλ, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε μόνιμη κατάσταση και προετοιμάζοντας την κοινωνία για έναν ανοιχτό, διαρκή πόλεμο με τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ και το Ιράν.

Η προσέγγισή του δίνει προτεραιότητα στην προληπτική χρήση στρατιωτικής ισχύος και στη δημιουργία ζωνών ασφαλείας σε Γάζα, Λίβανο και Συρία, αλλά δέχεται σφοδρή κριτική ότι στερείται διπλωματικής προοπτικής και εξαντλεί τις αντοχές του ίδιου του Ισραήλ.

Το «δόγμα Νετανιάχου» και ο πόλεμος χωρίς τέλος

Μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο Νετανιάχου υποσχέθηκε «ολοκληρωτική νίκη», όμως δύο και πλέον χρόνια μετά, η Χαμάς εξακολουθεί να ελέγχει τμήμα της Γάζας, η Χεζμπολάχ βομβαρδίζει τον βορρά και ο πόλεμος με το Ιράν έχει γενικευτεί σε όλη τη Μέση Ανατολή. Στους πρόσφατους λόγους του, ο Νετανιάχου μιλά για «μακρύ τόξο της ιστορίας» και για διαρκή απειλή, προωθώντας μια λογική αέναων επιχειρήσεων αντί για σαφή, οριστική νίκη.

Αναλυτές περιγράφουν αυτή τη στρατηγική ως μια «μετατραυματική» εθνική δοctrina ασφάλειας, που γεννήθηκε αντανακλαστικά μετά τις εικόνες σοκ της 7ης Οκτωβρίου, χωρίς όμως να έχει προηγηθεί σοβαρή στρατηγική μελέτη ή πολιτικό σχέδιο εξόδου από τον πόλεμο. Η λογική που αποδίδεται στον κύκλο του Νετανιάχου συνοψίζεται στο ότι το Ισραήλ δεν μπορεί να «αγοράσει ηρεμία», αλλά πρέπει περιοδικά να ξεκινά γύρους σύγκρουσης ώστε να προλαβαίνει τις απειλές.

Νετανιάχου, προληπτικά χτυπήματα και ζώνες ασφαλείας

Στο επίκεντρο της στρατηγικής του Νετανιάχου βρίσκεται η προληπτική χρήση ισχύος: προεξοφλημένες επιθέσεις κατά κάθε «αναδυόμενης» απειλής, από τις πολιτοφυλακές της Γάζας έως τις ιρανικές δυνατότητες πυραύλων και drones. Η ιδέα δεν είναι καινούρια, η «γραμμή Μπέγκιν» του 1981 και η επίθεση στον πυρηνικό αντιδραστήρα της Συρίας το 2007 είχαν παρόμοια λογική, αλλά σήμερα εφαρμόζεται σε πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα, από Γάζα και Λίβανο έως Ιράν και Υεμένη.

Ο Νετανιάχου και οι υπουργοί του μιλούν ανοιχτά για επανασύσταση μεγάλων «ζωνών ασφαλείας» εντός νότιου Λιβάνου, αλλά και για μόνιμες ζώνες buffer σε Γάζα και Συρία, ώστε να κρατούν πυραύλους και αντιαρματικά «μακριά από τα σπίτια των Ισραηλινών». Πρώην αξιωματούχοι και στρατιωτικοί προειδοποιούν ότι μια τόσο εκτεταμένη, αόριστης διάρκειας στρατιωτική παρουσία δεν είναι βιώσιμη με τις σημερινές δυνάμεις του IDF, ενώ θα μπορούσε να αναζωογονήσει την εγχώρια νομιμοποίηση της Χεζμπολάχ και να «κλειδώσει» κάθε πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας.

Η νέα στρατηγική Νετανιάχου και το ρίσκο κατάρρευσης

Καθώς ο πόλεμος με το Ιράν διαρκεί ήδη πάνω από έναν μήνα και οι επιχειρήσεις σε Λίβανο, Γάζα, Συρία και Δυτική Όχθη συνεχίζονται, ο στρατός βρίσκεται σε πρωτοφανή πίεση, με τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ να προειδοποιεί την κυβέρνηση ότι χωρίς ακόμη 15.000 στρατιώτες «ο IDF θα καταρρεύσει εσωτερικά». Παρά τις προειδοποιήσεις, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως περίπου οκτώ στους δέκα Εβραίους Ισραηλινούς στηρίζουν τη συνέχιση του πολέμου με το Ιράν, κάτι που ενισχύει την πολιτική θέση του Νετανιάχου εν όψει εκλογών.

Οι επικριτές του μιλούν για έναν πρωθυπουργό που κρατά τη χώρα σε διαρκή πολεμική ετοιμότητα, τόσο για να κλείσει το «ρήγμα» της 7ης Οκτωβρίου όσο και για να επιβιώσει πολιτικά, αφού κάθε κριτική βαφτίζεται «αντιπατριωτική» και απορρίπτεται ως αδυναμία κατανόησης της «ιστορικής στιγμής». Παράλληλα, δυτικοί εταίροι προειδοποιούν ότι η εικόνα ενός Ισραήλ που «χτυπά παντού, πάντα» χωρίς διπλωματικό ορίζοντα διαβρώνει τη στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και επιταχύνει τη φθορά της διεθνούς του νομιμοποίησης.

Ο Νετανιάχου ανάμεσα σε Ιράν, Χεζμπολάχ και Γάζα

Στο ιρανικό μέτωπο, στρατιωτικοί αξιωματούχοι του Ισραήλ αναγνωρίζουν ότι στόχος δεν είναι η ανατροπή του καθεστώτος, αλλά η «υποβάθμιση» και η καθυστέρηση της πυρηνικής και πυραυλικής απειλής όσο περισσότερο γίνεται. Ακόμη και μετά τις δηλώσεις του Νετανιάχου ότι «αφαίρεσε την υπαρξιακή απειλή» της Τεχεράνης, αποφεύγει να δεσμευθεί ότι αυτή θα είναι η τελευταία αναμέτρηση με την Ισλαμική Δημοκρατία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων γύρων, σύμφωνα με τους Financial Times.

Στον Λίβανο, το σχέδιο προβλέπει κλιμάκωση της επίθεσης στη Χεζμπολάχ μόλις «ελευθερωθούν» τα αεροπορικά μέσα από το ιρανικό μέτωπο και, στη συνέχεια, επιστροφή στη Γάζα εάν η συμφωνία κατάπαυσης πυρός που μεσολάβησαν οι ΗΠΑ δεν οδηγήσει στον ουσιαστικό αφοπλισμό της Χαμάς. Πρώην Ισραηλινοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ο Νετανιάχου αποτυγχάνει να μεταφράσει τις επιχειρησιακές επιτυχίες του στρατού σε στρατηγικό κέρδος ή διαρκή διπλωματική λύση, με αποτέλεσμα η περιοχή να βλέπει ένα ισχυρό αλλά «μη αξιόπιστο» Ισραήλ που δεν λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας.