Ο Φρίντριχ Μερτς μπήκε στην καγκελαρία ως παλιός «Ευρωπαίος» και πρώην ευρωβουλευτής, όμως λιγότερο από έναν χρόνο μετά, η σχέση του με την Ευρωπαϊκή Ένωση θυμίζει ανοιχτή σύγκρουση. Η σιωπή του στο Οβάλ Γραφείο, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επιτέθηκε λεκτικά στην Ισπανία για τη στάση της στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, και η εκ των υστέρων επίπληξή του προς τη Μαδρίτη για τις αμυντικές δαπάνες, θεωρήθηκαν από πολλούς ως ξεκάθαρο μήνυμα ότι ο Γερμανός καγκελάριος δεν αισθάνεται δεσμευμένος από την παραδοσιακή ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Ταυτόχρονα, η επίμονη ρητορική του κατά της «γραφειοκρατίας των Βρυξελλών» δείχνει πως βλέπει την ΕΕ περισσότερο ως εμπόδιο παρά ως πολλαπλασιαστή ισχύος της Γερμανίας.
Η ανυποχώρητη στάση του Μερτς φάνηκε καθαρά όταν απέρριψε χωρίς περιστροφές την πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για αύξηση του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ στα 2 τρισ. ευρώ και για νέους ευρωπαϊκούς φόρους. «Δεν θα πάμε σε αυτό τον δρόμο», ήταν το μήνυμά του, χωρίς τα συνήθη διπλωματικά «παράθυρα» για αναδίπλωση, προκαλώντας ενόχληση όχι μόνο στην Κομισιόν αλλά και σε πολλές πρωτεύουσες. Παράλληλα, η αποτυχία του να πετύχει αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για δάνειο προς την Ουκρανία ενίσχυσε την εικόνα ενός ηγέτη που συγκρούεται μεν με τις Βρυξέλλες, αλλά δεν καταφέρνει πάντα να φέρει αποτελέσματα στο πεδίο της ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης.
Ο επικεφαλής της επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της γερμανικής Βουλής, Πράσινος Αντον Χοϊφράιτερ, προειδοποίησε ήδη ότι ο τόνος του καγκελάριου αποξενώνει τους εταίρους, κάνοντας λόγο για «πολύ σοβαρές ανησυχίες» σχετικά με τη γερμανική συμπεριφορά. Την ίδια στιγμή, η ισπανική κυβέρνηση δεν έκρυψε την ενόχλησή της, με τον υπουργό Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες να σημειώνει ότι επί Μέρκελ και Σολτς επικρατούσε «διαφορετικό φιλοευρωπαϊκό πνεύμα», αφήνοντας σαφείς αιχμές για τη στάση Μερτς. Στο παρασκήνιο, πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες φοβούνται ότι η Γερμανία μετατρέπεται από προωθητή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε δύναμη αναθεώρησης των κανόνων του παιχνιδιού.
Μερτς, Άμυνα 600 δισ. και «Ευρώπη των πολιτισμών»
Την ώρα που οι Βρυξέλλες τον βλέπουν ως απρόβλεπτο παίκτη, ο Μερτς παρουσιάζει στο εσωτερικό του μια φιλόδοξη ατζέντα «επανίδρυσης» της Ευρώπης με γερμανικό επίκεντρο. Στο επίκεντρο βρίσκεται το γιγαντιαίο πρόγραμμα αμυντικών δαπανών 600 δισ. ευρώ, το οποίο ήδη προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στη γερμανική βιομηχανία και αλλάζει τις ισορροπίες στον ευρωπαϊκό αμυντικό χάρτη. Παράλληλα, η ρητορική του περί επιστροφής στις «ρίζες του ευρωπαϊκού μοντέλου», που κατά τον ίδιο είναι βαθιά συνδεδεμένες με τη χριστιανική παράδοση και όχι με τη «γραφειοκρατία των θεσμών», υποδηλώνει μια ιδεολογική μετατόπιση προς μια Ευρώπη των πολιτισμών και των εθνικών κρατών, μακριά από ομοσπονδιακές φιλοδοξίες.
Η επιλογή του να συνάψει ξεχωριστή αμυντική συνθήκη με τη Βρετανία του Κιρ Στάρμερ και να προωθήσει άξονες με χώρες όπως η Ιταλία, σε θέματα ασφάλειας, αναδεικνύει την προτίμησή του σε ευέλικτες, διακρατικές συμμαχίες εκτός του κλασικού πλαισίου της ΕΕ. Ο ίδιος δεν κρύβει ότι «θλίβεται προσωπικά» για το Brexit, την ίδια στιγμή όμως χρησιμοποιεί το Λονδίνο ως παράδειγμα για το πώς μπορούν να λειτουργήσουν ισχυρά κράτη με διμερείς συμφωνίες, χωρίς την πλήρη ομπρέλα των Βρυξελλών. Σε συνθήκες πολέμου στην Ουκρανία, κρίσης στον Περσικό Κόλπο και ρήξης της διατλαντικής σχέσης, η στροφή αυτή του Μερτς εντείνει τη συζήτηση για το αν η Γερμανία εγκαταλείπει τον ρόλο του «ευρωπαϊκού σταθεροποιητή» για να γίνει πρωτίστως εθνικός παίκτης.
Ο Μερτς ανάμεσα στον Τραμπ και την AfD
Το παράδοξο είναι ότι, ενώ στο εξωτερικό εμφανίζεται επιθετικός, στο εσωτερικό ο Μερτς βρίσκεται σε άμυνα, με τη δημοτικότητά του σε ιστορικά χαμηλά και τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση να αγωνιά για την άνοδο της ακροδεξιάς AfD στην ανατολική Γερμανία. Η σκληρή στάση του απέναντι στην ΕΕ, η υιοθέτηση μέρους της «τραμπικής» κριτικής περί «πολύ μεταναστευτικής, πολύ ρυθμιστικής και πολύ αδύναμης Ευρώπης», αλλά και η προσπάθειά του να φορτώσει στις Βρυξέλλες τις ευθύνες για τα οικονομικά προβλήματα της Γερμανίας, λειτουργούν ως εργαλείο απορρόφησης της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Ωστόσο, το ερώτημα είναι αν αυτή η στρατηγική θα σταθεροποιήσει το πολιτικό του μέλλον ή αν θα ενισχύσει τελικά τις δυνάμεις που αμφισβητούν συνολικά τη φιλελεύθερη ευρωπαϊκή τάξη, σύμφωνα με το Bloomberg.
Απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, ο Μερτς δείχνει έτοιμος να αποδεχθεί συμβιβασμούς που προκαλούν τριγμούς στην ΕΕ, όπως η συμφωνία δασμών που επιβαρύνει τις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, την οποία έσπευσε να καταγγείλει ως καταστροφική για τη γερμανική οικονομία και να τη χρεώσει στην Κομισιόν. Η επιμονή του να «βάλει λυγαριά στις ρόδες της μηχανής των Βρυξελλών», όπως είπε σε Γερμανούς επιχειρηματίες, φανερώνει έναν ηγέτη που ποντάρει στην αποδυνάμωση της ΕΕ για να κερδίσει χώρο ευελιξίας, με άγνωστο όμως κόστος για την ευρωπαϊκή ενότητα και την ίδια τη γερμανική ηγεμονία στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
