Σαν σήμερα 20 Ιανουαρίου: Η διάσκεψη της Βάνζεε και το 90λεπτο που «τακτοποίησε» τη γενοκτονία

Στις 20 Ιανουαρίου 1942, σε μια βίλα δίπλα στη λίμνη Βάνζεε, στα προάστια του Βερολίνου, συγκεντρώνονται δεκαπέντε ανώτεροι αξιωματούχοι και κρατικοί παράγοντες της Ναζιστικής Γερμανίας. Η σύσκεψη κρατά περίπου ενενήντα λεπτά. Δεν μοιάζει με «ιστορική στιγμή» με την κινηματογραφική έννοια. Μοιάζει με υπηρεσιακή συνάντηση. Κι όμως, αυτό το μεσημέρι καταγράφεται ως ένα από τα πιο σκοτεινά ορόσημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γιατί εκεί επιχειρείται να μπει τάξη, αρμοδιότητες και «συνεννόηση» στο έγκλημα που οι Ναζί ονομάζουν «Τελική Λύση».

Το σκηνικό στη βίλα του Βάνζεε

Τη συνάντηση συγκαλεί ο Ράινχαρντ Χάιντριχ, επικεφαλής του Γραφείου Κεντρικής Ασφάλειας του Ράιχ, με στόχο να εξασφαλίσει ότι τα υπουργεία, οι υπηρεσίες και ο μηχανισμός κατοχής θα λειτουργήσουν συντονισμένα σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Στο τραπέζι κάθονται εκπρόσωποι του Υπουργείου Εσωτερικών, του Υπουργείου Δικαιοσύνης, του Υπουργείου Εξωτερικών, της διοίκησης των κατεχόμενων εδαφών, μαζί με στελέχη των SS. Αυτό που επιδιώκεται δεν είναι μια δημόσια πολιτική ανακοίνωση, αλλά μια συμφωνία μεταξύ «γραφείων» για το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η εξόντωση.

Τι πραγματικά «κλείδωσε» η διάσκεψη

Η διάσκεψη της Βάνζεε συχνά παρουσιάζεται ως η στιγμή που «αποφασίστηκε» η γενοκτονία. Στην πραγματικότητα, η μαζική δολοφονία Εβραίων έχει ήδη αρχίσει στις κατεχόμενες περιοχές της Ανατολής, ενώ ο μηχανισμός των εκτοπισμών και των στρατοπέδων θανάτου βρίσκεται σε εξέλιξη και κλιμάκωση. Η σημασία της Βάνζεε είναι αλλού: στη γραφειοκρατική τυποποίηση και στη διακρατική, διυπηρεσιακή συνεργασία που απαιτεί η βιομηχανική κλίμακα του εγκλήματος. Με απλά λόγια, μετατρέπει μια πολιτική τρόμου σε διοικητικό «σχέδιο εργασίας» που περνά από υπογραφές, αρχεία, τρένα, χρονοδιαγράμματα.

Η γλώσσα που κρύβει το αίμα

Από τη διάσκεψη μένει ένα ντοκουμέντο: το Πρωτόκολλο της Βάνζεε, τα πρακτικά που συντάσσονται από τον Άντολφ Άιχμαν. Είναι από τα πιο ανατριχιαστικά κείμενα του 20ού αιώνα επειδή δεν είναι «παθιασμένο». Είναι ψυχρό, τεχνικό, γεμάτο ευφημισμούς. Μιλά για «εκκενώσεις», για «μεταφορά προς ανατολάς», για «κατάλληλη μεταχείριση» ανθρώπων, σαν να πρόκειται για διαχείριση εμπορευμάτων. Στο ίδιο κείμενο αποτυπώνεται και η κλίμακα του στόχου, με καταγραφή εβραϊκών πληθυσμών ανά ευρωπαϊκή χώρα, που δείχνει την πρόθεση επέκτασης της εξόντωσης σε ολόκληρη την ήπειρο, ακόμη και πέρα από τα τότε άμεσα πεδία κατοχής.

Από το χαρτί στις ράγες

Η «συνεργασία» που σφραγίζεται στη Βάνζεε έχει πρακτικό αντίκρισμα: το κράτος, οι σιδηρόδρομοι, οι αστυνομικές αρχές, οι διοικήσεις κατοχής και η διπλωματία μπαίνουν στην ίδια τροχιά. Η εξόντωση δεν γίνεται από μια υπηρεσία μόνη της. Χρειάζεται λίστες, κατασχέσεις περιουσιών, γκέτο, συνοδείες, δρομολόγια, στρατόπεδα. Μέσα στο 1942, η διαδικασία μετατρέπεται σε αδιάκοπη ροή εκτοπισμών προς τα κέντρα θανάτου στην κατεχόμενη Πολωνία και αλλού, καθώς η «Τελική Λύση» περνά από τον σχεδιασμό στην πλήρη εφαρμογή.

Το ντοκουμέντο που έμεινε και το βάρος που δεν έφυγε

Μετά τον πόλεμο, το Πρωτόκολλο της Βάνζεε αποκτά τεράστια σημασία γιατί αποδεικνύει τη συμμετοχή ενός ολόκληρου κρατικού μηχανισμού, τις υπογραφές, τις υπηρεσίες, τις διατυπώσεις και υπενθυμίζει ότι η γενοκτονία μπορεί να οργανωθεί και σε αίθουσες συνεδριάσεων, με ατζέντες, καρέκλες και πρακτικά.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

250: Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Δέκιος ξεκινά έναν από τους πιο σκληρούς διωγμούς κατά των Χριστιανών, απαιτώντας δημόσιες θυσίες στους θεούς της αυτοκρατορίας. Ανάμεσα στα θύματα αναφέρεται και ο Πάπας Φαβιανός.

1649: Ο Κάρολος Α΄ οδηγείται σε δίκη για προδοσία, σε μια διαδικασία που κλονίζει το αγγλικό στέμμα και ανοίγει τον δρόμο για την ιστορική ρήξη ανάμεσα σε μοναρχία και Κοινοβούλιο.

1833: Ο βασιλιάς Όθων και τα μέλη της Αντιβασιλείας φτάνουν στο Ναύπλιο με την αγγλική φρεγάτα «Μαδαγασκάρη». Τους συνοδεύουν 4.000 Βαυαροί στρατιώτες.

1841: Το Χονγκ Κονγκ παραχωρείται στη Βρετανία μέσα στο πλαίσιο του Α’ Πολέμου του Οπίου, σε μια εξέλιξη που αλλάζει τον χάρτη της αποικιοκρατίας στην Ασία για πάνω από έναν αιώνα.

1877: Ολοκληρώνεται η Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης με πρόταση για πολιτικές μεταρρυθμίσεις στα Βαλκάνια, σε μια περίοδο που η περιοχή βράζει και οι ισορροπίες των Μεγάλων Δυνάμεων δοκιμάζονται.

1887: Η Γερουσία των ΗΠΑ εγκρίνει τη μίσθωση του Περλ Χάρμπορ ως ναυτικής βάσης, κίνηση που ενισχύει καθοριστικά τη στρατηγική παρουσία των Αμερικανών στον Ειρηνικό.

1919: Αποβιβάζονται στην Οδησσό τα πρώτα τμήματα της ελληνικής 2ης Μεραρχίας στο πλαίσιο της Εκστρατείας της Κριμαίας, σε ένα επεισόδιο της ταραγμένης μεταπολεμικής περιόδου που θα αφήσει πολιτικό αποτύπωμα και στην Ελλάδα.

1921: Εγκρίνεται το πρώτο Σύνταγμα της Τουρκίας, που θεμελιώνει την αρχή της εθνικής κυριαρχίας και αποτυπώνει τη μετάβαση προς το νέο πολιτικό πλαίσιο της εποχής.

1937: Με τον Αναγκαστικό Νόμο 447 της δικτατορικής κυβέρνησης του Ιωάννη Μεταξά, επιβάλλεται ο υποχρεωτικός σημαιοστολισμός δημοσίων υπηρεσιών, καταστημάτων και οικιών κατά τις εθνικές εορτές.

1942: Στη Διάσκεψη της Βάνζεε ανώτεροι αξιωματούχοι της Ναζιστικής Γερμανίας συζητούν τον συντονισμό της «Τελικής Λύσης», ένα από τα πιο σκοτεινά ορόσημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

1961: Ο Τζον Φ. Κένεντι ορκίζεται πρόεδρος των ΗΠΑ, με μια ομιλία που θα μείνει ιστορική και θα γίνει σύμβολο πολιτικού λόγου και εθνικής κινητοποίησης.

1962: Ανακοινώνονται τα τελικά αποτελέσματα της απογραφής του 1961, με τον πληθυσμό της Ελλάδας να καταγράφεται στα 8.388.533 άτομα και της Περιφέρειας Πρωτευούσης στα 1.852.709, στοιχεία-κλειδί για τη μεταπολεμική δημογραφία και την αστικοποίηση.

1981: Ο Ρόναλντ Ρίγκαν ορκίζεται πρόεδρος και λίγα λεπτά αργότερα το Ιράν απελευθερώνει 52 Αμερικανούς ομήρους μετά από 444 ημέρες, σε ένα παγκόσμιο τηλεοπτικό θρίλερ με τεράστια διπλωματική φόρτιση.

1982: Γεννιέται το πρώτο παιδί του σωλήνα στην Ελλάδα.

1996: Ο Γιασέρ Αραφάτ εκλέγεται πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής.

2005: Υπερψηφίζεται επί των άρθρων στη Βουλή το νομοσχέδιο για το «βασικό μέτοχο». Το ΠΑΣΟΚ καταψηφίζει, ενώ ΚΚΕ και Συνασπισμός ψηφίζουν 8 από τα 15 άρθρα. Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει τροποποιήσεις, όπως η ένταξη των ιδρυμάτων Τύπου στο ασυμβίβαστο μεταξύ ιδιοκτήτη ΜΜΕ και προμηθευτή του Δημοσίου και ο περιορισμός 10% στη συμμετοχή αμοιβαίων κεφαλαίων σε ΜΜΕ και σε επιχειρήσεις που συνάπτουν δημόσιες συμβάσεις. Το νομοσχέδιο προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αντιδράσεις, καθώς στόχευε στην διαφάνεια και την αποτροπή σύγκρουσης συμφερόντων στον χώρο των ΜΜΕ και των δημοσίων συμβάσεων.

2009: Ο Μπαράκ Ομπάμα ορκίζεται ως ο πρώτος Μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ, σε μια τελετή με ισχυρό πολιτικό συμβολισμό και παγκόσμια απήχηση.

2010: Αρχίζει ενώπιον του Μεικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Άμφισσας η δίκη των ειδικών φρουρών Επαμεινώνδα Κορκονέα και Βασίλη Σαραλιώτη, που κατηγορούνται για τη δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, στις 6 Δεκεμβρίου 2008, στο κέντρο της Αθήνα.

2018: Ένοπλοι πραγματοποιούν τρομοκρατική επίθεση σε ξενοδοχείο της Καμπούλ, σε μια από τις πιο αιματηρές στιγμές εκείνης της περιόδου στο Αφγανιστάν.

2025: Ο Ντόναλντ Τραμπ ορκίζεται και επιστρέφει στον Λευκό Οίκο ως 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ, πυροδοτώντας νέο κύκλο πολιτικής πόλωσης εντός και εκτός Αμερικής.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Ευθύμιος, Ευθυμία