Την ανάγκη να μπει τέλος στην αδικαιολόγητη τρομολαγνεία γύρω από τους λαγοκέφαλους επισημαίνει το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας Αρχιπέλαγος, τονίζοντας ότι ο πανικός που καλλιεργείται τις τελευταίες εβδομάδες από μέσα ενημέρωσης και κοινωνικά δίκτυα δεν βοηθά στην κατανόηση του πραγματικού προβλήματος.
Όπως υπογραμμίζει το Αρχιπέλαγος, ο λαγοκέφαλος δεν είναι επιθετικό είδος προς τον άνθρωπο και δεν αποτελεί κίνδυνο για τους κολυμβητές υπό φυσιολογικές συνθήκες.
Το είδος είναι τοξικό μόνο εάν καταναλωθεί, ενώ πίσω από περιστατικά δαγκώματος συνήθως εντοπίζονται ανθρωπογενείς αιτίες, όπως το τάισμα από ανθρώπους ή ο διασκορπισμός τροφής και δολωμάτων στα ρηχά νερά.
Το πραγματικό πρόβλημα αφορά την αλιεία και τα οικοσυστήματα
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο, η αύξηση των πληθυσμών του λαγοκέφαλου αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, αλλά όχι με τον τρόπο που παρουσιάζεται συχνά στον δημόσιο διάλογο.
Το πρόβλημα επηρεάζει κυρίως την αλιεία και τα θαλάσσια οικοσυστήματα, καθώς ο λαγοκέφαλος είναι εισβολικό είδος που μπορεί να διαταράξει τις ισορροπίες σε περιοχές όπου οι φυσικοί μηχανισμοί ελέγχου έχουν αποδυναμωθεί.
Το Αρχιπέλαγος σημειώνει ότι τα προγράμματα αποζημιώσεων που εξαγγέλθηκαν από την κυβέρνηση μπορούν να προσφέρουν αναγκαία στήριξη στους αλιείς που πλήττονται, αλλά δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη ή ουσιαστική λύση.
Αντίστοιχα, όπως επισημαίνει, λύση δεν αποτελούν ούτε οι διαγωνισμοί ούτε τα λεγόμενα «σαφάρι» λαγοκέφαλων.
Γιατί δεν αρκεί η στοχευμένη αλίευση
Το Ινστιτούτο εξηγεί ότι σε μια χώρα με περισσότερα από 16.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής και μία από τις μεγαλύτερες θαλάσσιες εκτάσεις στη Μεσόγειο, είναι αφελές να θεωρείται πως ακόμη και η στοχευμένη αλίευση μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τους πληθυσμούς του λαγοκέφαλου.
Ο λόγος είναι ότι το είδος έχει εξαιρετικά υψηλή αναπαραγωγική ικανότητα, καθώς ένα άτομο μπορεί να παράγει από εκατοντάδες χιλιάδες έως και περισσότερα από ένα εκατομμύριο αυγά.
Έτσι, η απομάκρυνση κάποιων ποσοτήτων από τη θάλασσα δεν μπορεί από μόνη της να ανακόψει την εξάπλωση του είδους, αν δεν αντιμετωπιστούν οι βαθύτερες αιτίες που επιτρέπουν την αύξησή του.
Ο ρόλος των φυσικών θηρευτών
Κατά το Αρχιπέλαγος, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της ραγδαίας αύξησης του λαγοκέφαλου και άλλων εισβολικών ειδών μπορεί να γίνει μόνο μέσα σε υγιή και πλούσια σε βιοποικιλότητα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Σε τέτοια οικοσυστήματα υπάρχουν επαρκείς πληθυσμοί ειδών που λειτουργούν ως φυσικοί θηρευτές.
Το ψάρι Κυνηγός αποτελεί έναν από τους φυσικούς θηρευτές του λαγοκέφαλου, όπως και η ζαργάνα και άλλα είδη ψαριών.
Χαρακτηριστικό είναι, σύμφωνα με το Ινστιτούτο, ότι σε στομάχια Κυνηγών έχουν εντοπιστεί από 50 έως και 180 νεαρά άτομα λαγοκέφαλου.
Το παράδειγμα της Κύπρου
Το Αρχιπέλαγος επικαλείται και το παράδειγμα της Κύπρου, όπου εφαρμόστηκε πρόγραμμα αποζημιώσεων για την απομάκρυνση λαγοκέφαλων.
Όπως αναφέρει, έπειτα από πέντε χρόνια εφαρμογής του προγράμματος και σχεδόν μισό εκατομμύριο ευρώ σε αποζημιώσεις, απομακρύνθηκαν περίπου 100 τόνοι λαγοκέφαλων.
Ωστόσο, οι πληθυσμοί τους δεν περιορίστηκαν ουσιαστικά, καθώς δεν εφαρμόστηκε κανένα βαθύτερο διαχειριστικό μέτρο.
Για το Ινστιτούτο, αυτό δείχνει ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί σε επικοινωνιακές ή αποσπασματικές κινήσεις.
Οι βαθύτερες αιτίες: υπεραλίευση και κακή διαχείριση
Σύμφωνα με το Αρχιπέλαγος, η πολιτεία δεν πρέπει να ακολουθεί τον επικοινωνιακό πανικό, αλλά να αντιμετωπίσει τη ρίζα του προβλήματος.
Οι βασικές αιτίες, όπως αναφέρει, είναι:
- η επί δεκαετίες αποδεκάτιση των θαλασσών χωρίς στοιχειώδη μέτρα προστασίας των ιχθυαποθεμάτων
- οι αυτοσχεδιασμοί στη διαχείριση της αλιείας από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα
- η υπεραλίευση, η οποία επιδεινώνεται χρόνο με τον χρόνο
Το Ινστιτούτο σημειώνει ότι οι ελληνικές θάλασσες αδειάζουν από ψάρια και σταδιακά ερημοποιούνται οικολογικά, δημιουργώντας κενά που συχνά καταλαμβάνονται από ξενικά και εισβολικά είδη.
«Χρειάζεται προστασία της αναπαραγωγής των ψαριών»
Το Αρχιπέλαγος καταλήγει ότι κανένα μέτρο δεν θα είναι αρκετό αν δεν αποκατασταθούν οι φυσικοί μηχανισμοί αυτορρύθμισης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Όπως τονίζει, αυτό δεν μπορεί να συμβεί χωρίς ουσιαστική προστασία της αναπαραγωγής των ψαριών σε ολόκληρη την ελληνική ακτογραμμή.
«Όσα μέτρα και αν εξαγγελθούν, οι φυσικοί μηχανισμοί αυτορρύθμισης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων δεν πρόκειται να επανέλθουν εάν δεν προστατεύσουμε αποτελεσματικά την αναπαραγωγή των ψαριών σε ολόκληρη την ελληνική ακτογραμμή», αναφέρει το Ινστιτούτο.
Το μήνυμα του Αρχιπελάγους είναι σαφές: ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απειλή για τους κολυμβητές, αλλά ως σύμπτωμα μιας βαθύτερης οικολογικής κρίσης στις ελληνικές θάλασσες.
