Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να κλείσει ένα «παράθυρο» στο σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS), το οποίο επιτρέπει σε πλοία που προσεγγίζουν ευρωπαϊκά λιμάνια να μειώνουν σημαντικά το κόστος των δικαιωμάτων άνθρακα πραγματοποιώντας ενδιάμεσες στάσεις σε λιμάνια εκτός ΕΕ.
Σύμφωνα με το σχέδιο των Βρυξελλών, τα πλοία που καταπλέουν σε ευρωπαϊκά λιμάνια ενδέχεται να κληθούν να καταβάλουν εκατομμύρια ευρώ επιπλέον σε τέλη άνθρακα, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την επέκταση των κανόνων του ETS σε περισσότερα λιμάνια εκτός της Ένωσης, με στόχο να περιοριστεί η καταστρατήγηση του συστήματος.
Πώς λειτουργεί το ισχύον σύστημα
Με βάση το ισχύον καθεστώς, τα πλοία που ταξιδεύουν προς την Ευρωπαϊκή Ένωση από τρίτες χώρες υποχρεούνται να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών που καλύπτουν το 50% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για το συγκεκριμένο ταξίδι.
Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχία ότι πλοία που προέρχονται από μακρινούς προορισμούς μειώνουν το σχετικό κόστος χωρίς να περιορίζουν τις εκπομπές τους. Αυτό επιτυγχάνεται με στάσεις σε λιμάνια που βρίσκονται κοντά σε κράτη-μέλη της ΕΕ, ώστε να υπολογίζεται στο σύστημα μόνο το μικρότερο, τελευταίο σκέλος του ταξιδιού προς την Ένωση.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να συμπεριλάβουν στο σύστημα εμπορίας εκπομπών θαλάσσιες διαδρομές προς λιμάνια της Βόρειας Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και ενδεχομένως του Ηνωμένου Βασιλείου. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Πλοιοκτητών (ECSA), το ισχύον σύστημα αποφέρει σήμερα ετήσια έσοδα ύψους περίπου 7 έως 9 δισ. ευρώ.
Αναθεώρηση του ETS στις 17 Ιουλίου
Αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέφεραν ότι εξετάζεται η διεύρυνση του καταλόγου των λιμανιών εκτός ΕΕ που θα εντάσσονται στο σύστημα, στο πλαίσιο της ευρύτερης αναθεώρησης του ETS, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί στις 17 Ιουλίου. Όπως δήλωσε ένας εξ αυτών, η αλλαγή αυτή θα «μειώσει τον κίνδυνο καταστρατήγησης» των κανόνων.
Η πρωτοβουλία, ωστόσο, ενδέχεται να προκαλέσει εντάσεις με εμπορικούς εταίρους, καθώς λιμάνια σε χώρες όπως η Αίγυπτος, το Μαρόκο, η Ιορδανία και το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τις αλλαγές.
Διπλωματική πηγή σχολίασε ότι η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καθυστέρησε, επισημαίνοντας πως ο κατάλογος των λιμανιών που καλύπτονται από το σύστημα παραμένει περιορισμένος και χρειάζεται να επεκταθεί.
Η αναθεώρηση του ETS προβλέπεται επίσης να περιλαμβάνει χαλάρωση ορισμένων κανόνων για τις επιχειρήσεις, επέκταση του κόστους άνθρακα στις πτήσεις που αναχωρούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση και επιβράδυνση της σταδιακής κατάργησης των δωρεάν δικαιωμάτων για τη βιομηχανία. Βασικός στόχος είναι η ευθυγράμμιση του συστήματος με τον στόχο μείωσης των εκπομπών άνθρακα κατά 90% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 έως το 2040.
Τα έσοδα και τα λιμάνια που εξετάζονται
Η ECSA εκτίμησε ότι τα ετήσια έσοδα από το ισχύον ναυτιλιακό ETS ανέρχονται περίπου σε 7,65 δισ. ευρώ, εφόσον η τιμή του άνθρακα διαμορφώνεται στα 85 ευρώ ανά τόνο διοξειδίου του άνθρακα, ενώ μπορεί να φθάσουν τα 9 δισ. ευρώ εάν η τιμή αυξηθεί στα 100 ευρώ ανά τόνο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εντάξει στο σύστημα το λιμάνι Ταγγέρη Med στο Μαρόκο και το Πορτ Σάιντ στην Αίγυπτο. Σύμφωνα με αξιωματούχους, εξετάζεται η τροποποίηση των κριτηρίων ώστε να αντιμετωπιστούν φαινόμενα καταστρατήγησης στη Μεσόγειο και πιθανώς στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ένας αξιωματούχος της Επιτροπής ανέφερε ότι λιμάνια σε περιοχές όπως το Μαρόκο, η Ιορδανία και άλλες χώρες αναμένεται να ενταχθούν στο σύστημα, ενώ υποστήριξε ότι τα βρετανικά λιμάνια δεν αποτελούν τόσο μεγάλη ανησυχία, λόγω των σχεδίων διασύνδεσης των συστημάτων εμπορίας εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Οι αντιδράσεις της ναυτιλίας
Πηγές της ναυτιλιακής βιομηχανίας υποστηρίζουν ότι πλοία εκμεταλλεύονται το υφιστάμενο κενό, φορτώνοντας ή εκφορτώνοντας εμπορεύματα σε λιμάνια γειτονικών χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και πραγματοποιώντας στη συνέχεια μόνο το τελευταίο τμήμα του ταξιδιού προς ευρωπαϊκό λιμάνι.
Ο γενικός γραμματέας της ιταλικής ένωσης πλοιοκτητών Assarmatori, Αλμπέρτο Ρόσι, δήλωσε ότι κάθε προσέγγιση πλοίου επιβαρύνεται με περίπου 300.000 ευρώ και ότι πολλές ναυτιλιακές εταιρείες επιλέγουν να σταματούν πρώτα σε γειτονικά λιμάνια εκτός ΕΕ, ώστε να επωφελούνται από τον κανόνα που προβλέπει κάλυψη του 50% των εκπομπών μέσω του ETS.
Ο ίδιος ανέφερε ακόμη ότι ολοένα και περισσότερες δραστηριότητες μεταφόρτωσης εμπορευμάτων μεταφέρονται στη Βόρεια Αφρική για να αποφεύγονται τα σχετικά κόστη, γεγονός που επηρεάζει τις θέσεις εργασίας και ενδέχεται να περιορίσει τον έλεγχο των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις εφοδιαστικές τους αλυσίδες.
Η Assarmatori έχει προτείνει να εξαιρεθούν από το ETS όλες οι εκπομπές που σχετίζονται με φορτία μεταφόρτωσης.
Οι προτάσεις για τα ευρωπαϊκά λιμάνια
Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έχει προτείνει να εξαιρεθούν από τις χρεώσεις του ETS ευρωπαϊκά λιμάνια που κινδυνεύουν να χάσουν δραστηριότητα εξαιτίας της μεταφόρτωσης φορτίων. Η πρόταση αυτή θα μπορούσε να αφορά λιμάνια της Μεσογείου στην Ιταλία και την Ισπανία.
Ένας από τους Ευρωπαίους αξιωματούχους τον οποίο επικαλούνται οι Financial Times ανέφερε ότι εξετάζεται επίσης το ζήτημα της μεταφόρτωσης, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί οριστική απόφαση.
Παράλληλα, οι πλοιοκτήτες ζητούν μεγαλύτερο μέρος των εσόδων που συγκεντρώνονται μέσω του ETS να επιστρέφει στον κλάδο υπό μορφή επιδοτήσεων για την ενίσχυση της χρήσης πράσινων καυσίμων. Σύμφωνα με την ECSA, μόλις το 5% των εσόδων του συστήματος αναμένεται να διατεθεί στη ναυτιλία για την απανθρακοποίηση του κλάδου.
