Αν κάποιος αναζητούσε το ιδανικό μέτρο σύγκρισης για το πόσο διαφορετικά ζουν οι Ευρωπαίοι, θα αρκούσε να κοιτάξει τα ενοίκια. Η απόσταση που χωρίζει τη Γενεύη από τα Σκόπια δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι και οικονομική. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το μέσο ενοίκιο για ένα διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων φτάνει τα 3.350 ευρώ στην ελβετική πόλη και μόλις τα 470 ευρώ στην πρωτεύουσα της Βόρειας Μακεδονίας.
Η διαφορά των σχεδόν 3.000 ευρώ τον μήνα αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το στεγαστικό χάσμα που διαμορφώνεται σήμερα στην Ευρώπη. Και αν η Γενεύη αποτελεί ειδική περίπτωση λόγω των πολύ υψηλών εισοδημάτων, η γενικότερη εικόνα δείχνει ότι η εύρεση προσιτής κατοικίας εξελίσσεται σε ολοένα μεγαλύτερη πρόκληση για εκατομμύρια πολίτες.
Η στέγαση αποτελεί πλέον τη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά. Σύμφωνα με τη Eurostat, σχεδόν ένα στα τέσσερα ευρώ που δαπανά ένα νοικοκυριό στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατευθύνεται στην κατοικία και στους λογαριασμούς που τη συνοδεύουν. Σε αρκετές πρωτεύουσες το ποσοστό αυτό είναι ακόμη υψηλότερο, καθώς οι αυξήσεις των ενοικίων κινούνται ταχύτερα από την άνοδο των μισθών.
Το Λονδίνο αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Με μέσο ενοίκιο 3.050 ευρώ για ένα διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων, είναι η ακριβότερη πρωτεύουσα της Ευρώπης και η μοναδική που ξεπερνά το όριο των 3.000 ευρώ. Για πολλούς νέους εργαζόμενους, η συγκατοίκηση δεν είναι πλέον επιλογή αλλά αναγκαιότητα.
Ακολουθούν το Δουβλίνο και η Στοκχόλμη με 2.650 ευρώ, ενώ στο Όσλο το μέσο ενοίκιο φτάνει τα 2.550 ευρώ. Το Παρίσι παραμένει η ακριβότερη πρωτεύουσα μεταξύ των μεγάλων οικονομιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με 2.500 ευρώ, αφήνοντας πίσω το Βερολίνο, τη Μαδρίτη και τη Ρώμη.
Η εξήγηση είναι σχετικά απλή. Σε όλες αυτές τις πόλεις συγκεντρώνονται υψηλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι, πολυεθνικές επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ισχυρή οικονομική δραστηριότητα. Η ζήτηση για κατοικίες αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς από την κατασκευή νέων ακινήτων, με αποτέλεσμα οι τιμές να κινούνται σταθερά προς τα πάνω.
Κάπου στη μέση αυτής της ευρωπαϊκής κατάταξης βρίσκεται η Αθήνα. Με μέσο ενοίκιο 1.500 ευρώ για ένα διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων, η ελληνική πρωτεύουσα δεν συγκαταλέγεται στις ακριβότερες πόλεις της Ευρώπης. Ωστόσο, η πραγματική εικόνα αλλάζει όταν τα ενοίκια συγκριθούν με τα εισοδήματα.
Το μεγάλο ελληνικό παράδοξο
Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ελληνικό παράδοξο. Η Αθήνα μπορεί να απέχει σημαντικά από τα επίπεδα του Λονδίνου ή του Δουβλίνου, όμως οι μισθοί παραμένουν αισθητά χαμηλότεροι. Έτσι, ένα ενοίκιο 1.500 ευρώ στην Αθήνα επιβαρύνει αναλογικά πολύ περισσότερο ένα νοικοκυριό από ό,τι ένα ενοίκιο 2.500 ευρώ στο Παρίσι ή στη Στοκχόλμη.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια η στεγαστική κρίση βρίσκεται σταθερά στην κορυφή των ανησυχιών των ελληνικών νοικοκυριών. Η άνοδος των βραχυχρόνιων μισθώσεων, η αυξημένη επενδυτική ζήτηση και η περιορισμένη προσφορά κατοικιών έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η αναζήτηση σπιτιού γίνεται όλο και δυσκολότερη υπόθεση.
Την ίδια στιγμή, οι πιο προσιτές επιλογές εντοπίζονται κυρίως στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μετά τα Σκόπια ακολουθούν η Πρίστινα με 520 ευρώ και η Άγκυρα με 770 ευρώ. Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι φθηνότερες πρωτεύουσες είναι η Σόφια και η Λευκωσία, όπου το μέσο ενοίκιο παραμένει κάτω από τα 1.000 ευρώ.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση των Βρυξελλών. Παρά τον ρόλο τους ως διοικητικής πρωτεύουσας της Ευρώπης, τα ενοίκια διαμορφώνονται στα 1.450 ευρώ, ελαφρώς χαμηλότερα από την Αθήνα. Το στοιχείο αυτό προκαλεί έκπληξη σε πολλούς, καθώς η βελγική πρωτεύουσα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά και πολιτικά κέντρα της ηπείρου.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι πιέσεις δύσκολα θα υποχωρήσουν σύντομα. Η αύξηση του πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις, οι μεταναστευτικές ροές, η δυσκολία αγοράς κατοικίας λόγω υψηλών επιτοκίων και το αυξημένο κόστος κατασκευής συνεχίζουν να τροφοδοτούν τη ζήτηση για ενοικίαση. Την ίδια στιγμή, η προσφορά νέων κατοικιών παραμένει ανεπαρκής στις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το στεγαστικό εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της Ευρώπης. Και αν κάτι δείχνουν τα στοιχεία της Eurostat, είναι ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις ακριβές πόλεις του Βορρά. Αφορά πλέον και χώρες όπως η Ελλάδα, όπου τα ενοίκια ανεβαίνουν με ταχύτερο ρυθμό από την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
