Στις 20 Μαρτίου 1823 και μετά από 2 εξαντλητικούς μήνες που διέσχιζαν τον Ατλαντικό Ωκεανό, οι επιβάτες συγκεντρώθηκαν στο κατάστρωμα του πλοίου Kennersley Castle για να απολαύσουν την πρώτη ματιά στη νέα τους ζωή στη χώρα του Poyais.

Η θέα; Εκθαμβωτική: Ο ήλιος λάμπει στα ρηχά νερά μιας γαλάζιας λιμνοθάλασσας. Δέντρα από μαόνι που γέρνουν πάνω από τις αμμώδεις παραλίες. Ο James Hastie, ο οποίος μετακόμισε στο Poyais με τη σύζυγό του και τα 2 παιδιά του, σκέφτηκε ότι η χώρα «φαινόταν εξαιρετική από τη θάλασσα». Ας κρατήσουμε το «από τη θάλασσα»

Όπως πολλοί επιβάτες, ο Hastie είχε υπογράψει συμβόλαιο με την κυβέρνηση του Poyais για να βρει δουλειά ως εργάτης. Άλλοι, συμπεριλαμβανομένων γιατρών και δικηγόρων, είχαν εξαργυρώσει όλα τα περιουσιακά τους στοιχεία στην Ευρώπη σε αντάλλαγμα με γη στο Poyais και την ευκαιρία να καθιερωθούν ως η αστική τάξη της Καραϊβικής.

Πλούσιοι ή φτωχοί, φαινόταν αδύνατο να μην ευημερήσουν. Οι μυριάδες διαφημίσεις του Poyais που κυκλοφόρησαν στη Βρετανία υπόσχονταν εύφορη γη, ποτάμια γεμάτα ψάρια και δάση γεμάτα ελάφια.

Όμως, ο Hastie και άλλοι ανακάλυψαν σύντομα, το Poyais δεν ήταν υπήρχε στην πραγματικότητα ως χώρα. Ήταν απλά γη. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό. Ήταν μια από τις πιο περίτεχνες απάτες στην ιστορία του real estate που είχε ένα τεράστιο αντίκτυπο στον χρηματοπιστωτικό τομέα της εποχής.

H χώρα του Poyais
H φανταστική χώρα του Poyais

Η άνοδος ενός επαγγελματία απατεώνα

Το όνομα Gregor MacGregor πολύ πιθανό να μην σας λέει τίποτα. Στη Βρετανία του 19ου αιώνα ωστόσο έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους μεγαλύτερους απατεώνες με διεθνή δράση.

Στην καρδιά της Κεντρικής Αμερικής, υπήρχε μια χώρα που την έλεγαν Poyais, η οποία ήταν απίστευτα πλούσια σε φυσικούς πόρους. Ηγέτης της ήταν ένας γενναίος και φωτισμένος Σκωτσέζος στρατιώτης, ο Sir Gregor MacGregor, που ανέλαβε τα ηνία της χώρας μετά τα ηρωικά του κατορθώματα στη μάχη για την ανεξαρτησία της Νότιας Αμερικής.

ο σκοτσέζος Gregor MacGregor

Το Poyais ήταν ένα δημιούργημα της φαντασίας του. Και ο υπεύθυνος για όλη αυτή την ιστορία ήταν ο Sir Gregor MacGregor, ο αποκαλούμενος και ως «βασιλιάς» των απατεώνων.

Μεγαλωμένος από μια προνομιούχα σκωτσέζικη οικογένεια στην περιφέρεια της αριστοκρατίας, ο Gregor MacGregor γεύτηκε αρκετό πλούτο για να ξέρει πόσο ωραία θα ήταν να είχες περισσότερα.

Πήγε σε κορυφαία σχολεία και, στα 16 του, εντάχθηκε στον βρετανικό στρατό, ένα καταφύγιο για νεαρούς άνδρες που αναζητούν status. Αλλά το πραγματικό του breakthrough ήταν όταν κέρδισε την καρδιά της Maria Bowater, κόρης ναυάρχου του ναυτικού που γυρνούσε στους καλύτερους κοινωνικούς κύκλους της Βρετανίας. Οπλισμένος με τον οικογενειακό πλούτο και το κύρος του Bowater, η στρατιωτική ζωή έγινε ξαφνικά πιο εύκολη για τον MacGregor.

Με τα πολλά ο MacGregor κατάφερε να επιβιώσει σε διάφορες μάχες στη Λατινική Αμερική. Αφού πέρασε αρκετά χρόνια ως αποτυχημένος ηγέτης στην επανάσταση της Βενεζουέλας κατά της Ισπανίας – η οποία περιελάμβανε την εγκατάλειψη των στρατευμάτων του κατά τη διάρκεια 2 βασικών μαχών – ο MacGregor επέστρεψε στην Αγγλία το 1821 με άμεση αξιοπιστία λόγω των δεσμών του με τον παρασημοφορημένο πολιτικό Francisco de Miranda.

Επίσης εμφανίστηκε και ως Μεσσίας της νέας γης που υποσχόταν ευημερία σε όλους τους Σκωτσέζους.

ο σκοτσέζος Gregor MacGregor

Μία απάτη υπεράνω υποψίας

Τον Οκτώβριο του 1822, ο MacGregor παρουσιάστηκε στους συντοπίτες του, όχι απλώς ως ο γιος ενός τραπεζίτη, αλλά ως ο πρίγκιπας της χώρας Poyais στην Κεντρική Αμερική. Λίγο μεγαλύτερη από την Ουαλία.

Παρουσίασε τη χώρα τόσο γόνιμη, που θα μπορούσε να αποφέρει τρεις σοδειές καλαμποκιού τον χρόνο. Το νερό τόσο καθαρό και δροσιστικό που μπορούσε να ικανοποιήσει κάθε δίψα. Τα δέντρα ήταν γεμάτα φρούτα. Και σαν να μην έφτανε αυτό, κομμάτια χρυσού βρίσκονταν στις όχθες του ποταμού της.

O χάρτης με τη χώρα του Poyais

Ζωγραφίζοντας μια εξωτική, ιδανική εικόνα της ζωής στη μικρή χώρα, η πρότασή του ήταν τουλάχιστον δελεαστική σε σχέση με εκείνη στη βροχερή και μουντή Σκωτία. Αυτό που έλειπε μόνο, όπως υποστήριξε ενώπιον των υποψήφιων θυμάτων του, ήταν οι πρόθυμοι επενδυτές και έποικοι για τη μέγιστη ανάπτυξη και αξιοποίηση του πλούτου της Poyais.

Την περίοδο εκείνη, οι επενδύσεις την Κεντρική και Νότια Αμερική γίνονταν δημοφιλείς και η Poyais έμοιαζε ως μια εξαιρετικά έξυπνη επιλογή. Άλλωστε η Σκοτία δεν είχε δικές της αποικίες και η γωνιά αυτή της Γης θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει δική της.

Αρκετές χώρες είχαν αποκτήσει την ανεξαρτησία τους από την Ισπανία και διέθεταν ομόλογα για να χρηματοδοτήσουν τις αρχικές κυβερνήσεις τους. Χώρες όπως η Κολομβία και η Χιλή πούλησαν ομόλογα συνολικού ύψους μεταξύ 100 και 200 εκατομμυρίων λιρών σε σημερινά χρήματα, υποσχόμενοι 6% σε ετήσιες αποδόσεις αξιοποιώντας τα κέρδη από τις κρατικές βιομηχανίες γεωργίας και ορυκτών.

Ομόλογο για τη χώρα του Poyais
Ομόλογο για το Poyais

Έτσι ξεκίνησε μια τρέλα παρόμοια με τη φούσκα των dot-com: Επενδυτές που δεν γνώριζαν ουσιαστικά τίποτα για τις εσωτερικές λειτουργίες των χωρών της Νότιας Αμερικής προχώρησαν σε αγορές, διογκώνοντας την αξία των ομολόγων και δημιουργώντας μια έντονη αγορά μεταπώλησης.

Σε αυτό το κερδοσκοπικό περιβάλλον, ο MacGregor έφτιαξε ένα ύπουλο σχέδιο.

Κατά τη διάρκεια των περιπέτειών του στη Νότια Αμερική, είχε γίνει φίλος με τον George Frederic August I – τον βασιλιά της περιοχής της «ακτής των κουνουπιών» (σημερινή Ονδούρα και Νικαράγουα) – και του είχαν χαρίσει 8 εκατομμύρια στρέμματα στην ανατολική ακτή της Ονδούρας, μια περιοχή περίπου στο μέγεθος του Μέριλαντ.

Η γη ανήκε στον MacGregor, αλλά βρισκόταν υπό την κυριαρχία της ευθυγραμμισμένης με τη Βρετανία κυβέρνησης του Mosquito. Φυσικά, κανείς στην Ευρώπη δεν γνώριζε αυτές τις λεπτομέρειες. Αυτή τη γη ο MacGregor την παρουσίαζε ως τη χώρα του Poyais.

Σημαία, τίτλοι ιδιοκτησίας και ομόλογα όλα στη φαντασία

Ομόλογο για τη χώρα του Poyais

Πίσω στο Λονδίνο, σε διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις, ο MacGregor παρουσίασε τη γη του ως την ανεξάρτητη χώρα του Poyais – και αυτοχρίστηκε ως ο κυβερνών.

Εν συντομία, ο MacGregor ξεκίνησε να μάρκετινγκ της περιοχής ως πραγματική χώρα:

  • Σχεδίασε μια εθνική σημαία και ένα οικόσημο για τον Poyais με δύο μονόκερους.
  • Πήρε βρετανικά χαρτιά για να αναλύσουν τις τιμές των ομολόγων για το Poyais όπως ακριβώς έκαναν για τις νόμιμες χώρες.
  • Έξω από τα γραφεία στο Εδιμβούργο, τη Γλασκώβη και το Λονδίνο, αυτός και οι εκπρόσωποί του μοίρασαν μπροσούρες και τραγούδησαν τραγούδια για τον Poyais.

Συμπληρωματικά, υπήρχε ένα βιβλίο για τον Poyais που συμπέρανε ότι η νέα χώρα «θα προχωρούσε γρήγορα σε ευημερία και πολιτισμό».

Ο «πρίγκιπας» έδωσε συνεντεύξεις σε εφημερίδες, διαλαλώντας τα προτερήματα μια επένδυσης ή εποίκισης στο Poyais. Υπογράμμισε τη γενναιότητα και το σθένος μιας τέτοιας απόφασης: δεν θα ήσουν απλώς έξυπνος, θα ήσουν ένας πραγματικός άντρας. Οι Σκωτσέζοι είναι γνωστοί για την αντοχή τους και το περιπετειώδες πνεύμα τους, έγραφε. Η χώρα του Poyais αποτελούσε μια πρόκληση και ένα δώρο ταυτόχρονα.

Η φούσκα έσπασε

Οι τακτικές αυτές λειτούργησαν ακριβώς όπως ανέμενε ο MacGregor. Ήταν παραπάνω από επιτυχημένες, αφού όχι μόνο ο ίδιος συγκέντρωσε 200.000 λίρες Αγγλίας μεμιάς, αλλά έπεισε και επτά πλοία γεμάτα πρόθυμους εποίκους να διασχίσουν τον Ατλαντικό. Μεταξύ αυτών και ο Hastie με την οικογένειά του.

Τον Σεπτέμβριο του 1822 και τον Ιανουάριο του 1823, τα πρώτα δύο πλοία, ξεκίνησαν το ταξίδι τους για τη μυθική χώρα, μεταφέροντας 250 επιβάτες. Όταν όμως μετά από δύο μήνες έφτασαν, διαπίστωσαν ότι η πραγματικότητα απείχε μακράν από τα φυλλάδια του MacGregor.

Χρήματα της χώρας του Poyais

Στην περιοχή δεν υπήρχε κανένα λιμάνι, καμία ανάπτυξη, τίποτα… Ήταν μια ερημιά. Γιατί το Poyais ουδέποτε υπήρξε. Ήταν ένα δημιούργημα του μυαλού του MacGregor. Είχε πείσει τους επενδυτές και τους εποίκους να μεταβούν σε ένα απομονωμένο μέρος της Ονδούρας.

Σύντομα, οι σκληραγωγημένοι Σκωτσέζοι άρχισαν να πεθαίνουν. Όσοι απέμειναν –μόλις το ένα τρίτο επιβίωσε- διασώθηκαν από ένα πλοίο που περνούσε από το σημείο και μεταφέρθηκαν στη Μπελίζ. Το Βρετανικό Ναυτικό ειδοποίησε τα υπόλοιπα πέντε πλοία πριν φτάσουν στον προορισμό τους. Ο MacGregor για να γλιτώσει διέφυγε στη Γαλλία. Όπου και εκεί προσπάθησε να κάνει την ίδια κομπίνα με τη διαφορά ότι οι Γάλλοι δεν τσίμπησαν τόσο εύκολα.

Χαμένα εκατομμύρια και 52 τράπεζες να βαρούν κανόνι

Τα ομόλογα της Νότιας Αμερικής υποχώρησαν στη μέση του σχεδίου του Poyais επειδή οι χώρες που πούλησαν τα ομόλογά τους ξόδεψαν τα έσοδα σε στρατιωτικές συγκρούσεις, αποτυγχάνοντας να εξοφλήσουν τα χρέη τους. Πολλοί επενδυτές εξέφρασαν σκεπτικισμό για το Poyais – ακόμη και πριν μάθουν ότι ήταν ψεύτικο – και αρνήθηκαν να πληρώσουν τις νέες δόσεις που όφειλαν για τις αγορές ομολόγων τους.

Ο MacGregor είχε ξοδέψει τεράστια ποσά για μάρκετινγκ, ταξίδια στην ψεύτικη χώρα και για τον δικό του υπερβολικό τρόπο ζωής. Όταν τελείωσαν οι πληρωμές των ομολόγων, οι ταμειακές ροές του σταμάτησαν.

Η απάτη του Poyais ήταν ασυνήθιστη λόγω του πόνου και του θανάτου που προκάλεσε σε περισσότερους από 200 επίδοξους εποίκους. Αλλά οι οικονομικές επιπτώσεις δεν ήταν καθόλου ασυνήθιστες.

Η φούσκα των ομολόγων της Νότιας Αμερικής έσκασε, συμβάλλοντας στον χρηματοοικονομικό πανικό του 1825. Μέχρι το 1827, σχεδόν κάθε έκδοση ομολόγων της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής είχε πέσει σε χρεοκοπία. Στον απόηχο του πανικού, 52 αγγλικές τράπεζες χρεοκόπησαν.

Πίνακας με το Καράκας
Το Καράκας, πόλη στην οποία έζησε μέχρι το θάνατό του ο Gregor Macgregor

Είναι πιθανό ότι τουλάχιστον 3,6 εκατομμύρια λίρες σε σημερινά χρήματα χάθηκαν επειδή η προκαταβολή που οφείλονταν για τα ομόλογα των 24 εκατομμυρίων λιρών που πωλήθηκαν ήταν 15%.

Ο MacGregor βρέθηκε πίσω από τα σίδερα της φυλακής όταν η απάτη του στη Γαλλία αποκαλύφθηκε. Όταν θα επιστρέψει αργότερα για ένα σύντομο χρονικό διάστημα στο Εδιμβούργο, θα αναγκαστεί να διαφύγει και πάλι, κυνηγημένος από την οργή των πρώτων του θυμάτων. Πέθανε τελικά στο Καράκας το 1845.

TAGS