Αντιμέτωποι με σοβαρές ανησυχίες για την υγεία τους βρίσκονται οι κάτοικοι της πόλης Θόρντον-Κλίβλις στη βόρεια Αγγλία, μετά τις αποκαλύψεις για εκτεταμένη ρύπανση από το χημικό PFOA, γνωστό ως «παντοτινό χημικό», το οποίο χρησιμοποιούνταν επί δεκαετίες σε εργοστάσιο της AGC Chemicals Europe. Οι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι κατανάλωναν επί χρόνια προϊόντα που είχαν μολυνθεί, ενώ πρόσφατη κυβερνητική έρευνα κατέγραψε αυξημένα ποσοστά καρκίνου του νεφρού στην περιοχή.
Η 48χρονη Σαμ Χάμοντ περιγράφει ότι για δύο δεκαετίες καλλιεργούσε λαχανικά και φρούτα στον κήπο της, ενώ εκτρέφει πάπιες και κότες για την παραγωγή αυγών. Όλα άλλαξαν πριν από δύο χρόνια, όταν παρατήρησε συνεργεία να λαμβάνουν δείγματα εδάφους από τους δημοτικούς λαχανόκηπους που γειτνιάζουν με το σπίτι της, έπειτα από ανησυχίες ότι η περιοχή είχε μολυνθεί από το κοντινό εργοστάσιο χημικών. Αποφάσισε τότε να εξετάσει και το δικό της έδαφος.
Αυγά με επίπεδα PFOA δέκα φορές πάνω από το ασφαλές όριο
Τα αποτελέσματα των αναλύσεων, που έλαβε τον Φεβρουάριο, ήταν σοκαριστικά. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο κήπος της ήταν μολυσμένος, ενώ ένα μόνο αυγό πάπιας περιείχε ποσότητα PFOA ίση με δέκα φορές το ασφαλές εβδομαδιαίο όριο για έναν άνθρωπο. Η ίδια και η οικογένειά της κατανάλωναν καθημερινά αυγά από το κοπάδι των 30 παπιών τους επί τρία χρόνια.
Η Σαμ Χάμοντ δηλώνει πως ο μικρός γιος της ανησυχεί διαρκώς και τη ρωτά αν οι πάπιες τους θα πεθάνουν. Η ίδια αναφέρει ότι δεν κοιμάται τα βράδια, αποφεύγει να περνά χρόνο στον κήπο της και πλέον αναρωτιέται αν ο χώρος είναι πραγματικά ασφαλής. Παράλληλα, εκφράζει την προσωπική της πεποίθηση ότι το εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη το 2020 ίσως σχετίζεται με την έκθεσή της στην τοξική ουσία.
Το εργοστάσιο εξέπεμπε επί δεκαετίες καρκινογόνα ουσία
Σύμφωνα με την Daily Mail, από τη δεκαετία του 1950 έως το 2012 η μονάδα παραγωγής απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα 49 τόνους υπερφθοροοκτανοϊκού οξέος (PFOA) μέσω των μεγάλων καμινάδων της. Το αέριο εκτιμάται ότι περιείχε και στερεά σωματίδια της ουσίας, η οποία χαρακτηρίζεται «παντοτινό χημικό», επειδή δεν διασπάται φυσικά στο περιβάλλον και έχει συνδεθεί με την εμφάνιση καρκίνου. Η χρήση της έχει πλέον απαγορευτεί διεθνώς.
Η ιστορία του εργοστασίου στο βιομηχανικό συγκρότημα Χίλχαουζ ξεκινά από τη δεκαετία του 1890. Αρχικά λειτουργούσε από την εταιρεία United Alkali, στη συνέχεια πέρασε στην Imperial Chemical Industries και το 1999 εξαγοράστηκε από την AGC. Στις εγκαταστάσεις παραγόταν η ένωση που έγινε γνωστή με την εμπορική ονομασία Teflon, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως σε αντικολλητικά σκεύη, ηλεκτρικές καλωδιώσεις και άλλα προϊόντα. Για περίπου έξι δεκαετίες, το PFOA αποτελούσε μέρος της παραγωγικής διαδικασίας.
Η έρευνα σε πιθήκους και οι καταγγελίες
Έγγραφα που επικαλείται το δημοσίευμα αναφέρουν ότι η AGC Chemicals Europe συνέβαλε στη χρηματοδότηση έρευνας για το PFOA ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Στη μελέτη, πίθηκοι έλαβαν την ουσία σε μορφή κάψουλας επί έξι μήνες. Όλοι εμφάνισαν αύξηση του βάρους του ήπατος, ένδειξη δηλητηρίασης, ενώ αρκετοί πέθαναν. Παρά τα αποτελέσματα, η χρήση του PFOA συνεχίστηκε για περίπου μία ακόμη δεκαετία, με την εταιρεία να υποστηρίζει ότι η μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2002 δεν παρείχε επαρκή βάση για οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τον κίνδυνο για τον άνθρωπο. Η χρήση της ουσίας σταμάτησε το 2012, ενώ το 2020 επιβλήθηκαν παγκόσμιοι περιορισμοί μέσω της Σύμβασης της Στοκχόλμης.
Κυβερνητική έρευνα εντόπισε αυξημένα περιστατικά καρκίνου
Τον προηγούμενο μήνα, πολυυπηρεσιακή έρευνα που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της βρετανικής κυβέρνησης κατέγραψε δύο περιοχές σε ακτίνα πέντε χιλιομέτρων από το εργοστάσιο με υψηλότερα από τα αναμενόμενα ποσοστά καρκίνου του νεφρού. Στη μία περιοχή εντοπίστηκαν 14 περιστατικά την περίοδο 2003-2022 έναντι έξι που αναμένονταν, ενώ στη δεύτερη καταγράφηκαν 17 περιστατικά αντί για εννέα. Παράλληλα, ίχνη της ουσίας βρέθηκαν στην πλειονότητα των 71 ακινήτων που εξετάστηκαν σε απόσταση έως ενός χιλιομέτρου από το εργοστάσιο, με επτά εξ αυτών να χαρακτηρίζονται πλέον υψηλού κινδύνου.
Ο Νταν Μίντλετον, ανώτερος λέκτορας περιβαλλοντικής επιδημιολογίας του καρκίνου στο Κέντρο Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Κουίνς του Μπέλφαστ, επισήμανε ότι ο καρκίνος του νεφρού είναι μία από τις μορφές καρκίνου που συνδέονται με τη μεγαλύτερη συνέπεια με την έκθεση στο PFOA. Ωστόσο, η ίδια κυβερνητική έκθεση κατέληξε ότι τα περιστατικά ήταν γεωγραφικά διασκορπισμένα και δεν δικαιολογούν περαιτέρω διερεύνηση πιθανής συστάδας κρουσμάτων κοντά στο εργοστάσιο. Η θέση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις, με τον ειδικό στην περιβαλλοντική εγκληματολογία Ντέιβιντ Μέγκσον να υποστηρίζει ότι η έκθεση φαίνεται να υποβαθμίζει τα ευρήματα αντί να τα αξιολογεί αντικειμενικά.
Οι κάτοικοι ζητούν αποκατάσταση και αποζημιώσεις
Οι κάτοικοι της περιοχής εκφράζουν έντονη ανησυχία τόσο για την υγεία τους όσο και για την αξία των ακινήτων τους. Ο Πολ Τζάκμαν αναφέρει ότι ο παππούς του πέθανε από καρκίνο του προστάτη, νόσο που συνδέεται με το PFOA, ενώ ο ίδιος δηλώνει ότι αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας και ζητά καθαρισμό της περιοχής, αναγνώριση ευθυνών και αποζημίωση. Άλλοι κάτοικοι επισημαίνουν ότι πιθανή πλήρης απορρύπανση θα απαιτούσε την απομάκρυνση του μολυσμένου εδάφους ακόμη και κάτω από κατοικίες. Ο Στιβ Μπάρτον εκφράζει επίσης ανησυχία για την πτώση των τιμών των ακινήτων και τονίζει ότι ορισμένοι ενδιαφερόμενοι αγοραστές δυσκολεύονται πλέον να εξασφαλίσουν στεγαστικά δάνεια για σπίτια στην περιοχή.
Η απάντηση της εταιρείας και οι δικαστικές κινήσεις
Νωρίτερα μέσα στον μήνα, η AGC Chemicals Europe ανακοίνωσε σχέδια παύσης της λειτουργίας της, επικαλούμενη οικονομικές και λειτουργικές δυσκολίες, καθώς και τις συνθήκες της αγοράς. Εάν το εργοστάσιο κλείσει, έως και 200 θέσεις εργασίας ενδέχεται να χαθούν σε μια περιοχή με περιορισμένες επαγγελματικές ευκαιρίες.
Για την υπόθεση της ρύπανσης, η εταιρεία υποστηρίζει ότι διέκοψε οικειοθελώς τη χρήση του PFOA το 2012 και ότι οι εκπομπές της ουσίας πραγματοποιούνταν εντός των ορίων που προέβλεπαν οι τότε άδειες λειτουργίας και η βρετανική νομοθεσία. Παράλληλα, δηλώνει ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ευθύνες της απέναντι στους εργαζομένους, την τοπική κοινωνία και το περιβάλλον, υποστηρίζοντας ότι σήμερα συμμορφώνεται πλήρως με τη βρετανική και ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία.
Οι κάτοικοι, πάντως, εμφανίζονται δύσπιστοι απέναντι στις διαβεβαιώσεις της εταιρείας. Ήδη 90 άτομα έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχουν σε ομαδική αγωγή, ενώ η Σαμ Χάμοντ συνεργάζεται με δικηγορικό γραφείο για τη δική της υπόθεση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη κατατεθεί περισσότερες από 4.000 αγωγές για ρύπανση από «παντοτινά χημικά», με χαρακτηριστική την υπόθεση του 2023, όταν η εταιρεία 3M συμφώνησε να καταβάλει 10,3 δισ. δολάρια σε βάθος 13 ετών για ελέγχους και αποκατάσταση περιοχών και συστημάτων ύδρευσης που ενδέχεται να είχαν μολυνθεί.
Σήμερα, οι δημοτικοί λαχανόκηποι από όπου ξεκίνησε η έρευνα παραμένουν κλειστοί, ενώ οι αρμόδιες αρχές προχωρούν σε εργασίες απορρύπανσης. Η Υπηρεσία Προτύπων Τροφίμων συμβουλεύει όσους κατοικούν σε απόσταση έως ενός χιλιομέτρου από το εργοστάσιο να πλένουν και να καθαρίζουν σχολαστικά τα φρούτα και τα λαχανικά τους πριν από την κατανάλωση, καθώς και να χρησιμοποιούν υπερυψωμένα παρτέρια με καθαρό χώμα για νέες καλλιέργειες. Η Σαμ Χάμοντ θυμάται ότι όταν η μηλιά στον κήπο της έδωσε για πρώτη φορά καρπούς, έφτιαξε μαζί με την κόρη της ένα κράμπλ μήλου, το οποίο, όπως λέει σήμερα, ήταν «ίσως το πιο νόστιμο, αλλά πιθανότατα και το πιο επικίνδυνο» που είχαν φάει ποτέ.
