Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ετοιμάζονται να στείλουν πλοία στο Στενό του Ορμούζ για την προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας, όμως δεν πρόκειται να κινηθούν πριν πειστούν ότι η νέα εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εφαρμόζεται πραγματικά.
Η Γαλλία, η Βρετανία, η Ιταλία και η Γερμανία έχουν ήδη ναυτικές δυνάμεις σε κοντινές περιοχές, έτοιμες να αναπτυχθούν εφόσον υπάρξει πολιτική απόφαση και οι συνθήκες ασφαλείας το επιτρέψουν.
Το διακύβευμα είναι τεράστιο: το Ορμούζ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη για τη μεταφορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορευμάτων.
Τα ευρωπαϊκά πλοία που βρίσκονται σε ετοιμότητα
Ιταλικά ναρκαλιευτικά βρίσκονται στα ανοιχτά του Τζιμπουτί, στην ανατολική Αφρική, ενώ γερμανικό ναρκαλιευτικό και πλοίο υποστήριξης βρίσκονται στην ανατολική Μεσόγειο.
Η Γαλλία έχει σε απόσταση λίγων ημερών πλου το πυρηνοκίνητο αεροπλανοφόρο της, ενώ η Βρετανία έχει στείλει στην περιοχή το αντιτορπιλικό Dragon, ώστε να είναι διαθέσιμο αν χρειαστεί να συνδράμει στην ασφάλεια του Στενού.
Η ευρωπαϊκή παρουσία δεν έχει στόχο την εμπλοκή σε νέα σύγκρουση, αλλά την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, την αποναρκοθέτηση και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των εμπορικών πλοίων.
Μακρόν: «Έτοιμοι να δράσουμε πολύ γρήγορα»
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι Γαλλία και Βρετανία είναι έτοιμες να δράσουν «πολύ γρήγορα», εφόσον χρειαστεί.
Όπως είπε, οι ευρωπαϊκές χώρες και οι σύμμαχοί τους θα κάνουν ό,τι απαιτείται για να επανέλθει η κανονική ροή πετρελαίου και εμπορευμάτων, χωρίς φόβο επιθέσεων και χωρίς την επιβολή διοδίων ή τελών διέλευσης.
Το θέμα των πιθανών τελών από το Ιράν έχει προκαλέσει ιδιαίτερη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ο Μακρόν προειδοποίησε ότι αν κάθε χώρα αρχίσει να χρεώνει τη διέλευση από στρατηγικά στενά, τότε το αποτέλεσμα θα είναι αύξηση του κόστους για όλο τον κόσμο.
Η Ευρώπη περιμένει να δει τη συμφωνία
Παρά τις προετοιμασίες, οι Ευρωπαίοι δεν βιάζονται να στείλουν τα πλοία τους μέσα στο Ορμούζ.
Στη Σύνοδο της G7 στη Γαλλία, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τόνισαν ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων θα γίνει μόνο εφόσον διαπιστωθεί ότι η εκεχειρία ΗΠΑ – Ιράν δεν θα καταρρεύσει, όπως συνέβη σε προηγούμενες προσπάθειες αποκλιμάκωσης.
Ένα βασικό πρόβλημα είναι ότι το πλήρες μνημόνιο κατανόησης ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη δεν έχει ακόμη δοθεί στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για εξέταση.
Αυτό σημαίνει ότι Παρίσι, Λονδίνο, Ρώμη και Βερολίνο καλούνται να προετοιμαστούν στρατιωτικά, χωρίς να έχουν ακόμη πλήρη εικόνα των δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει οι ΗΠΑ και το Ιράν.
Το αγκάθι των «τελών» στο Ορμούζ
Η πρώτη ένδειξη διαφωνίας ήρθε ήδη από την Τεχεράνη.
Εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών αμφισβήτησε τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι το Στενό του Ορμούζ θα παραμείνει μόνιμα ελεύθερο από οποιοδήποτε κόστος διέλευσης.
Η ιρανική πλευρά υποστήριξε ότι δεν επιδιώκει να επιβάλει «διόδια», αλλά ότι μπορεί να υπάρξουν χρεώσεις για υπηρεσίες που παρέχονται στα πλοία.
Για την Ευρώπη, η διαφορά αυτή δεν είναι τεχνική. Είναι στρατηγική.
Αν το Ιράν καταφέρει να επιβάλει οποιαδήποτε μορφή οικονομικού ελέγχου στη διέλευση, τότε θα έχει αποκτήσει έναν ισχυρό μοχλό πίεσης πάνω στο παγκόσμιο εμπόριο και στις αγορές ενέργειας.
Ιταλία: Συμμετοχή μόνο με ασφάλεια και έγκριση
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι η χώρα της είναι έτοιμη, μαζί με άλλους εταίρους και υπό την προϋπόθεση της αναγκαίας κοινοβουλευτικής έγκρισης, να συμβάλει σε διεθνή ναυτική παρουσία για το πλήρες άνοιγμα του Ορμούζ.
Ωστόσο, η Ρώμη κρατά σαφείς αποστάσεις από οποιοδήποτε σενάριο άμεσης εμπλοκής χωρίς εγγυήσεις.
Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας έχει ξεκαθαρίσει ότι ναρκαλιευτικά δεν είναι πολεμικά πλοία πρώτης γραμμής και δεν μπορούν να σταλούν σε περιοχή όπου υπάρχει κίνδυνος να δεχθούν επίθεση.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, αλλά δεν θέλει να γίνει μέρος του πολέμου.
Aspides και νέα ευρωπαϊκή αποστολή
Στο τραπέζι των ευρωπαϊκών συζητήσεων βρίσκεται και η επιχείρηση Aspides, η αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ξεκίνησε το 2024 για την προστασία εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα από επιθέσεις των Χούθι.
Για μήνες υπήρχαν σκέψεις να επεκταθεί η αποστολή και στο Ορμούζ.
Ωστόσο, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας ξεκαθάρισε ότι η Aspides θα παραμείνει επικεντρωμένη στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το Ορμούζ, όπως φαίνεται, θα καλυφθεί από ξεχωριστή ευρωπαϊκή ή πολυεθνική δύναμη, με κεντρικό ρόλο για τη γαλλοβρετανική πρωτοβουλία και συμμετοχή χωρών όπως η Ιταλία και η Γερμανία.
Οι κυρώσεις στο Ιράν δεν φεύγουν αυτόματα
Παράλληλα με το ναυτικό σκέλος, η Ευρώπη εξετάζει και το θέμα των κυρώσεων στο Ιράν.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι οι ευρωπαϊκές κυρώσεις συνδέονται κυρίως με δύο ζητήματα: τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα όπλα μαζικής καταστροφής.
Η θέση των Βρυξελλών είναι ότι για να υπάρξει άρση κυρώσεων πρέπει πρώτα να υπάρξει πραγματική αλλαγή επί του πεδίου.
Η Γερμανία εμφανίζεται ανοιχτή σε πιθανή χαλάρωση των κυρώσεων, εφόσον το Ιράν εφαρμόσει τους όρους της συμφωνίας. Ωστόσο, κάθε απόφαση θα πρέπει να εγκριθεί από το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Βερολίνο αναμένεται να περιμένει την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας την Παρασκευή πριν προχωρήσει σε συγκεκριμένες κινήσεις.
Η εκεχειρία ως πρώτο τεστ
Η ευρωπαϊκή στάση δείχνει ότι η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν αντιμετωπίζεται με συγκρατημένη αισιοδοξία, αλλά και με μεγάλη καχυποψία.
Οι Ευρωπαίοι θέλουν να διασφαλίσουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, να αποτρέψουν νέα εκτίναξη των τιμών ενέργειας και να στηρίξουν την παγκόσμια εμπορική σταθερότητα.
Δεν θέλουν όμως να μπουν στο Ορμούζ πριν βεβαιωθούν ότι δεν θα βρεθούν παγιδευμένοι ανάμεσα σε αμερικανικές, ιρανικές και ισραηλινές στρατηγικές.
Το Ορμούζ ανοίγει σταδιακά, αλλά η εμπιστοσύνη δεν έχει αποκατασταθεί.
Για την Ευρώπη, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα σταλούν πλοία. Είναι αν η εκεχειρία θα αντέξει αρκετά ώστε αυτά τα πλοία να μπορούν να μπουν στο Στενό χωρίς να μετατραπούν σε στόχους.
