Έντονη κινητικότητα καταγράφεται γύρω από το μέλλον των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 που διαθέτει η Τουρκία, καθώς τουρκικά δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι η Άγκυρα έχει συμφωνήσει να τα μεταπωλήσει σε χώρα του Κόλπου.
Το Κατάρ εμφανίζεται σε ορισμένα δημοσιεύματα ως ο πιθανότερος αγοραστής, χωρίς όμως να αποκλείονται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Μέχρι στιγμής δεν έχει εκδοθεί επίσημη ανακοίνωση από την τουρκική κυβέρνηση, τη Ρωσία ή κάποια από τις δύο χώρες του Κόλπου που αναφέρονται στα σχετικά σενάρια.
Η υπόθεση συνδέεται άμεσα με τις προσπάθειες της Άγκυρας να εξασφαλίσει την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA και να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή στο πρόγραμμα F-35, από το οποίο αποκλείστηκε μετά την αγορά των S-400.
Η πληροφορία της Hürriyet για πώληση σε τρίτη χώρα
Την πληροφορία έφερε στο προσκήνιο ο φιλοκυβερνητικός αρθρογράφος της Hürriyet, Αμπντουλκαντίρ Σελβί, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία έχει ήδη πουλήσει τα συστήματα σε τρίτη χώρα.
«Με βάση τις πληροφορίες που έχω, οι S-400 πωλήθηκαν σε τρίτη χώρα. Οι S-400 πηγαίνουν σε χώρα του Κόλπου», έγραψε, προσθέτοντας ότι οι τελευταίες εκκρεμότητες της συμφωνίας φέρεται να διευθετήθηκαν το βράδυ της Πέμπτης.
Ο Σελβί δεν κατονόμασε τον αγοραστή, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν πληροφορίες τόσο για το Κατάρ όσο και για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ότι θα πρέπει να αναμένεται η επίσημη ανακοίνωση. Άλλα τουρκικά δημοσιεύματα εμφανίζουν το Κατάρ ως επικρατέστερο σενάριο, λόγω των στενών στρατιωτικών και πολιτικών σχέσεών του με την Άγκυρα.
Ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όταν ρωτήθηκε για το μέλλον των ρωσικών συστημάτων, είχε περιοριστεί στη φράση «συνεχίστε να μας παρακολουθείτε», την οποία ο Σελβί ερμήνευσε ως ένδειξη επικείμενης εξέλιξης.
Η Μόσχα επιβεβαιώνει ότι υπάρχουν επαφές
Το Κρεμλίνο δεν επιβεβαίωσε ότι έχει ολοκληρωθεί η πώληση, αναγνώρισε όμως ότι Ρωσία και Τουρκία βρίσκονται σε διαβουλεύσεις για την τύχη των S-400.
Ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας Ντμίτρι Πεσκόφ χαρακτήρισε την υπόθεση «εξαιρετικά ευαίσθητη» και δήλωσε ότι η Μόσχα είχε επαφές με την τουρκική πλευρά και θα συνεχίσει να συζητά το θέμα μαζί της.
Η παρέμβαση του Κρεμλίνου θεωρείται κρίσιμη, καθώς η Τουρκία δεν διαθέτει απεριόριστο δικαίωμα μεταπώλησης ή επανεξαγωγής των ρωσικών συστημάτων. Μια μεταφορά τους σε τρίτη χώρα θα απαιτούσε τη συγκατάθεση της Ρωσίας, βάσει των όρων της αρχικής συμφωνίας.
Η δήλωση Πεσκόφ επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα βρίσκεται στο τραπέζι, αλλά δεν αποδεικνύει ότι έχει επιτευχθεί τελική συμφωνία ή ότι οι S-400 έχουν ήδη απομακρυνθεί από την Τουρκία.
Το αμερικανικό εμπόδιο και οι κυρώσεις CAATSA
Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία αγοράς των S-400 το 2017 και παρέλαβε τα πρώτα συστήματα το 2019, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις της Ουάσιγκτον.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν ότι η παρουσία του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος στην ίδια χώρα με τα F-35 θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων για τα χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού.
Η Άγκυρα απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα προμήθειας και παραγωγής των F-35, ενώ το 2020 της επιβλήθηκαν κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA. Η Τουρκία εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι κατέβαλε χρήματα για μαχητικά που τελικά δεν παρέλαβε.
Η απομάκρυνση ή οριστική εξουδετέρωση των S-400 αποτελεί εδώ και χρόνια βασική αμερικανική απαίτηση για να εξεταστεί η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Το άνοιγμα Τραμπ προς τον Ερντογάν
Νέα δεδομένα δημιούργησε η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και ότι θα εξεταστεί το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Άγκυρα.
«Θα άρουμε τις κυρώσεις», ανέφερε ο Τραμπ, προσθέτοντας για τα F-35 ότι «είναι μια απόφαση που θα λάβουμε». Παρά το πολιτικό άνοιγμα του Λευκού Οίκου, παραμένουν νομικά και κοινοβουλευτικά εμπόδια στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία δεν μπορούν να παρακαμφθούν μόνο με μια προεδρική δήλωση.
Σύμφωνα με όσα γράφει ο Σελβί, για την άρση των κυρώσεων ο Αμερικανός πρόεδρος θα πρέπει να ενημερώσει το Κογκρέσο και να βεβαιώσει, μεταξύ άλλων, ότι οι S-400 δεν βρίσκονται σε επιχειρησιακή λειτουργία ή ότι η Τουρκία δεν τους κατέχει πλέον.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά σημασία η πιθανή πώληση των S-400 σε τρίτη χώρα. Η Άγκυρα θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι έχει εξαλείψει το βασικό αίτιο των κυρώσεων και ότι δεν υπάρχει πλέον κίνδυνος συνύπαρξης του ρωσικού συστήματος με τα F-35.
Το Κατάρ στο επίκεντρο των σεναρίων
Το Κατάρ εμφανίζεται ως πιθανός προορισμός λόγω της στενής αμυντικής συνεργασίας του με την Τουρκία, αλλά και των ισχυρών δεσμών που διατηρεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Άγκυρα διαθέτει στρατιωτική παρουσία στο εμιράτο, ενώ η Ντόχα φιλοξενεί και σημαντικές αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Με αυτή την έννοια, το Κατάρ θα μπορούσε να θεωρηθεί μια επιλογή που θα ήταν πολιτικά διαχειρίσιμη τόσο για την Τουρκία όσο και για την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαίωση ότι το Κατάρ είναι πράγματι ο αγοραστής. Οι αναφορές για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παραμένουν επίσης ενεργές και ο ίδιος ο Σελβί απέφυγε να παρουσιάσει οποιαδήποτε από τις δύο εκδοχές ως βέβαιη.
Το ξεχωριστό μέτωπο με τους κινητήρες του KAAN
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία καταγράφει μια ακόμη εξέλιξη στις αμυντικές της σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή τη φορά σχετικά με το μαχητικό KAAN.
Η 15ήμερη περίοδος εξέτασης από το αμερικανικό Κογκρέσο της προτεινόμενης πώλησης κινητήρων F110-GE-129E/F ολοκληρώθηκε χωρίς να υιοθετηθεί απόφαση που θα μπλόκαρε τη συναλλαγή.
Το πακέτο, αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων, περιλαμβάνει κινητήρες, τεχνική υποστήριξη, πιστοποίηση, δοκιμές και υπηρεσίες για την ενσωμάτωσή τους στα πρώτα αεροσκάφη KAAN.
Η Δημοκρατική βουλευτής Ντίνα Τάιτους είχε καταθέσει σχέδιο απόφασης για να σταματήσει η πώληση, με τη στήριξη ακόμη οκτώ μελών του Κογκρέσου. Η πρόταση, όμως, δεν έφτασε σε ψηφοφορία πριν από τη λήξη της προθεσμίας.
Η υπόθεση των κινητήρων του KAAN είναι διαφορετική από το ζήτημα των F-35. Η εξέλιξη, ωστόσο, παρουσιάζεται από τα τουρκικά μέσα ως τμήμα μιας ευρύτερης εξομάλυνσης των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Το «3-0» που προβάλλουν τα τουρκικά ΜΜΕ
Ο Αμπντουλκαντίρ Σελβί παρουσιάζει τις τελευταίες εξελίξεις ως ένα πακέτο τριών πιθανών κερδών για την Άγκυρα: άρση των κυρώσεων CAATSA, έγκριση των κινητήρων για το KAAN και άνοιγμα της πόρτας για την απόκτηση F-35.
Πρόκειται, πάντως, για την πολιτική αποτίμηση του Τούρκου αρθρογράφου και όχι για τρεις ολοκληρωμένες συμφωνίες. Οι κινητήρες F110 πέρασαν ένα σημαντικό κοινοβουλευτικό στάδιο, αλλά η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Ο Τραμπ δεσμεύτηκε πολιτικά για τις κυρώσεις, αλλά απαιτούνται επιπλέον διαδικασίες. Για τα F-35 δεν έχει ακόμη ληφθεί οριστική απόφαση.
Το μεγαλύτερο ερωτηματικό παραμένει η τύχη των S-400. Το Κρεμλίνο επιβεβαιώνει ότι γίνονται επαφές, τα τουρκικά μέσα υποστηρίζουν ότι η πώληση έχει ήδη συμφωνηθεί, αλλά η Άγκυρα δεν έχει ακόμη ανακοινώσει αν τα συστήματα πωλήθηκαν, σε ποια χώρα και με ποιους όρους.
Μέχρι να υπάρξουν επίσημες ανακοινώσεις, το σενάριο της πώλησης στο Κατάρ παραμένει ισχυρή αλλά ανεπιβεβαίωτη πληροφορία. Αν επιβεβαιωθεί, θα αποτελεί το σημαντικότερο βήμα της Τουρκίας για την απεμπλοκή από τους S-400 και την επαναφορά των F-35 στο τραπέζι.
