Στα ανατολικά σύνορα της Φινλανδίας, λίγα μόλις μέτρα από τη Ρωσία, η ζωή των αγροτών δεν περιορίζεται πλέον στα χωράφια και στα κοπάδια.
Παρατηρούν τι συμβαίνει γύρω τους, βλέπουν ασυνήθιστες κινήσεις κοντά στη συνοριακή γραμμή και, όταν κάτι τους ανησυχεί, ειδοποιούν τις Αρχές. Σε μια περιοχή όπου οι επιχειρήσεις κλείνουν και οι κάτοικοι λιγοστεύουν, οι άνθρωποι που εξακολουθούν να ζουν και να εργάζονται εκεί λειτουργούν στην πράξη ως τα «μάτια και τα αυτιά» μιας από τις πιο ευαίσθητες συνοριακές ζώνες της Ευρώπης.
Η Φινλανδία μοιράζεται με τη Ρωσία σύνορα μήκους περίπου 1.340 χιλιομέτρων, τα μεγαλύτερα σύνορα κράτους-μέλους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία.
Ο φράχτης περνά μέσα από τα χωράφια
Ο Μάτι Άχβονεν και ο γιος του καλλιεργούν γη κοντά στη Λαπεενράντα, τόσο κοντά στα σύνορα ώστε τμήμα του νέου φινλανδικού συνοριακού φράχτη περνά μέσα από τα χωράφια τους. Ο ίδιος έχει περιγράψει περιστατικά κατά τα οποία είδε ανθρώπους να περνούν από τη ρωσική πλευρά, αλλά και Ρώσους στρατιώτες να εμφανίζονται κοντά στη συνοριακή γραμμή και να παραμένουν εκεί για ημέρες.
Σε άλλη περίπτωση, ο αγρότης Κίμο Λάαμανεν είδε άγνωστους άνδρες να κινούνται σε ερημικό δρόμο κοντά στα σύνορα και θεώρησε την παρουσία τους αρκετά ύποπτη ώστε να ενημερώσει την Αστυνομία. Οι αγρότες δεν έχουν επίσημο ρόλο συνοριοφύλακα, όμως η καθημερινή παρουσία τους σε απομονωμένα σημεία σημαίνει ότι συχνά είναι οι πρώτοι που παρατηρούν κάτι ασυνήθιστο.
Η οικονομία της περιοχής μαραζώνει
Η ίδια παραμεθόριος που σήμερα αντιμετωπίζεται ως ζώνη ασφαλείας ήταν για δεκαετίες στενά συνδεδεμένη οικονομικά με τη Ρωσία. Πριν κλείσουν τα σύνορα, Ρώσοι πολίτες περνούσαν καθημερινά στη Φινλανδία για αγορές και τουρισμό, ενώ Φινλανδοί αγρότες προμηθεύονταν φθηνότερα καύσιμα και πρώτες ύλες από τη ρωσική πλευρά. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία και την κατάρρευση των εμπορικών σχέσεων, η εικόνα άλλαξε δραματικά.
Περισσότερες από 2.000 φινλανδικές επιχειρήσεις εξήγαν προϊόντα στη Ρωσία το 2019. Μέχρι τα τέλη του 2023 είχαν απομείνει περίπου 100, ενώ στη Νότια Καρελία χάθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από τον ρωσικό τουρισμό. Αγρότες της περιοχής αναφέρουν επίσης σημαντικές αυξήσεις στο κόστος παραγωγής, καθώς υλικά που παλαιότερα προμηθεύονταν φθηνά από τη Ρωσία πρέπει πλέον να βρεθούν αλλού.
«Όποιος μπορεί να φύγει, φεύγει»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, είναι η ερήμωση. Χωριά της ανατολικής Φινλανδίας χάνουν σταδιακά τους κατοίκους τους και πολλές περιοχές αντιμετωπίζουν γήρανση του πληθυσμού, έλλειψη θέσεων εργασίας και κλείσιμο επιχειρήσεων. «Όποιος μπορεί να κάνει κάτι άλλο, φεύγει», περιέγραψε χαρακτηριστικά ένας από τους αγρότες. Σε ορισμένα χωριά έχουν απομείνει μόλις δύο ή τρία κατοικημένα σπίτια, με τους περισσότερους ανθρώπους να είναι ηλικιωμένοι.
Παρεμβολές ακόμη και στα GPS των τρακτέρ
Στην καθημερινότητα των αγροτών έχει προστεθεί και ένα νέο, ασυνήθιστο πρόβλημα: οι παρεμβολές στα συστήματα GPS, οι οποίες αποτελούν δραστηριότητες ηλεκτρονικού πολέμου από τη ρωσική πλευρά, χωρίς όμως να μπορεί να αποδοθεί κάθε μεμονωμένο περιστατικό σε συγκεκριμένο δράστη.
Γιατί έχει σημασία να παραμείνουν οι αγρότες
Η Φινλανδία διατηρεί κλειστά τα χερσαία περάσματα με τη Ρωσία και ταυτόχρονα κατασκευάζει περίπου 200 χιλιόμετρα νέου συνοριακού φράχτη με κάμερες και συστήματα επιτήρησης. Ωστόσο, για το Ελσίνκι και τις Βρυξέλλες, η ασφάλεια της περιοχής δεν εξαρτάται μόνο από φράχτες και στρατιωτικές υποδομές. Εξαρτάται και από το αν θα συνεχίσουν να ζουν άνθρωποι εκεί.
Εάν οι φάρμες κλείσουν και τα χωριά αδειάσουν, χάνεται όχι μόνο παραγωγή και οικονομική δραστηριότητα, αλλά και η μόνιμη ανθρώπινη παρουσία κατά μήκος εκατοντάδων χιλιομέτρων συνόρων. Γι’ αυτό η παραμονή των αγροτών στην ανατολική Φινλανδία αντιμετωπίζεται πλέον και ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Σε μια περιοχή όπου οι επιχειρήσεις λιγοστεύουν, οι νέοι μετακομίζουν και λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα βρίσκεται η Ρωσία, ακόμη και το τελευταίο κατοικημένο σπίτι πριν από τα σύνορα έχει αποκτήσει διαφορετική σημασία.
