Ήταν μια ιστορία που για χρόνια παρουσιαζόταν ως υπόδειγμα υπέρβασης: ένα παιδί με αυτισμό, που σύμφωνα με τη δημόσια αφήγησή του άργησε να μιλήσει και να διαβάσει, έφτασε μέχρι ένα από τα διασημότερα πανεπιστήμια του κόσμου και έγινε ο νεότερος μαύρος καθηγητής στην ιστορία του Κέιμπριτζ.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, όμως, η ιστορία του Τζέισον Άρντεϊ μετατράπηκε σε μία από τις πιο διχαστικές υποθέσεις της βρετανικής ακαδημαϊκής ζωής.
Στη μία πλευρά βρίσκονται όσοι θεωρούν ότι υπήρχαν σοβαρά ερωτήματα για την ακαδημαϊκή ακεραιότητα, το διδακτορικό και ορισμένες δημόσιες αναφορές στο βιογραφικό του. Στην άλλη, η οικογένειά του, συνάδελφοι και υποστηρικτές του μιλούν για μια εξοντωτική εκστρατεία δημόσιου διασυρμού, η οποία, όπως υποστηρίζουν, απέκτησε και σαφή φυλετικά χαρακτηριστικά.
Ο θάνατός του στα 41 του χρόνια, λίγες ημέρες μετά την παραίτησή του από το Κέιμπριτζ, άνοιξε πλέον μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση στη Βρετανία: πού σταματά ο θεμιτός έλεγχος ενός ακαδημαϊκού και πού αρχίζει η δημόσια διαπόμπευση;
Από σύμβολο επιτυχίας στο επίκεντρο καταγγελιών για λογοκλοπή
Ο Άρντεϊ είχε διοριστεί καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και έγινε γνωστός πολύ πέρα από τον ακαδημαϊκό χώρο.
Η εικόνα του συνδέθηκε στενά με ζητήματα φυλετικών ανισοτήτων, εκπαίδευσης, νευροδιαφορετικότητας και κοινωνικής κινητικότητας. Στη συνέχεια, όμως, άρχισαν να διατυπώνονται καταγγελίες ότι τμήματα της διδακτορικής του διατριβής του 2015 περιείχαν υλικό άλλων ακαδημαϊκών χωρίς την προσήκουσα απόδοση.
Ο ίδιος αρνήθηκε ότι είχε διαπράξει λογοκλοπή, αν και αναγνώρισε ότι είχε κάνει λάθη. Οι καταγγελίες δεν περιορίστηκαν τελικά στο διδακτορικό του. Η δημόσια συζήτηση επεκτάθηκε σε στοιχεία της ακαδημαϊκής του πορείας και σε ισχυρισμούς που είχε κάνει κατά καιρούς για την προσωπική του ζωή, την υγεία και τα επιτεύγματά του.
Το Κέιμπριτζ άνοιξε έρευνα και ο Άρντεϊ παραιτήθηκε
Η πίεση κορυφώθηκε όταν το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ ανακοίνωσε ότι θα ερευνούσε στοιχεία σχετικά με τα ακαδημαϊκά προσόντα και την πορεία του Άρντεϊ, καθώς και τις συνθήκες του διορισμού του. Στις 5 Αυγούστου ο καθηγητής υπέβαλε την παραίτησή του. Στην επιστολή του δεν παραδέχθηκε λογοκλοπή. Αντίθετα, περιέγραψε την παρατεταμένη δημόσια πίεση, τις κατηγορίες και τη συνεχή συζήτηση γύρω από το πρόσωπό του ως κάτι που είχε επηρεάσει βαθιά τον ίδιο και τους ανθρώπους που αγαπούσε.
Το Κέιμπριτζ δεσμεύτηκε στη συνέχεια να πραγματοποιήσει ανεξάρτητη διερεύνηση τόσο των συνθηκών του διορισμού όσο και των θεμάτων που είχαν προκύψει γύρω από το ακαδημαϊκό έργο του.
Οι επικριτές: «Το πανεπιστήμιο δεν έκανε τους απαραίτητους ελέγχους»
Για τους επικριτές του Άρντεϊ, το θέμα ξεπερνούσε πλέον το ίδιο το πρόσωπο. Υποστήριξαν ότι το Κέιμπριτζ, στην προσπάθειά του να ενισχύσει τη διαφορετικότητα στο ακαδημαϊκό προσωπικό του, ενδεχομένως δεν εξέτασε με την απαιτούμενη αυστηρότητα τα προσόντα και το έργο ενός τόσο σημαντικού διορισμού. Αυτή ακριβώς η επιχειρηματολογία μετέτρεψε πολύ γρήγορα την υπόθεση σε πεδίο μάχης γύρω από τις πολιτικές Diversity, Equity and Inclusion (DEI).
Το ερώτημα έπαψε να είναι μόνο «έκανε ή όχι λογοκλοπή ο Τζέισον Άρντεϊ;» και έγινε «οι πολιτικές διαφορετικότητας υπονομεύουν την αξιοκρατία;». Το Reuters σημειώνει ότι επικριτές του Κέιμπριτζ κατηγόρησαν το πανεπιστήμιο ότι ήταν τόσο πρόθυμο να προσλάβει έναν μαύρο ακαδημαϊκό ώστε δεν έλεγξε επαρκώς τα προσόντα του, επιχείρημα που πυροδότησε με τη σειρά του έντονη αντίδραση.
Η άλλη πλευρά: «Ένας μαύρος ακαδημαϊκός πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει ότι αξίζει να βρίσκεται εκεί»
Ακαδημαϊκοί που γράφουν για τον θάνατο του Άρντεϊ υποστηρίζουν ότι η περίπτωση ενός ανθρώπου δεν μπορεί να μετατραπεί σε συλλογική δίκη όλων των μαύρων πανεπιστημιακών ή σε «απόδειξη» ότι οι πολιτικές διαφορετικότητας απέτυχαν.
Ένα από τα κείμενα που ακολούθησαν τον θάνατό του επισημαίνει ότι μόλις περίπου 1% των καθηγητών στη Βρετανία είναι μαύροι, περιγράφοντας ένα περιβάλλον όπου πολλοί μαύροι ακαδημαϊκοί αισθάνονται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν πως δικαιούνται τη θέση που έχουν ήδη κερδίσει. Η ανησυχία είναι ότι, εάν ένας λευκός καθηγητής κατηγορηθεί για ακαδημαϊκό παράπτωμα, η υπόθεση αφορά κυρίως τον ίδιο. Όταν όμως ένα πρόσωπο έχει αναδειχθεί σε σύμβολο φυλετικής προόδου, το προσωπικό του σκάνδαλο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα εναντίον μιας ολόκληρης ομάδας.
Στο δεύτερο κείμενο που ακολούθησε την υπόθεση διατυπώνεται ακριβώς αυτός ο φόβος: ότι οι καταγγελίες εναντίον του Άρντεϊ θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυξημένη καχυποψία απέναντι στα προσόντα άλλων μαύρων ακαδημαϊκών οι οποίοι δεν είχαν καμία σχέση μαζί του.
«Ακαδημαϊκή ακεραιότητα και όχι ρατσιστικό λιντσάρισμα»
Ίσως την πιο χαρακτηριστική προσπάθεια να χωρέσουν και οι δύο πλευρές στην ίδια πρόταση έκανε ο καγκελάριος του Κέιμπριτζ, Κρις Σμιθ. Μετά τον θάνατο του Άρντεϊ τόνισε ότι είναι δυνατόν να υποστηρίζει κανείς ταυτόχρονα δύο αρχές: ότι κάθε καταγγελία λογοκλοπής πρέπει να διερευνάται αυστηρά, ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο ακαδημαϊκός, αλλά και ότι δεν πρέπει να συμμετέχει σε αυτό που χαρακτήρισε «ρατσιστική φρενίτιδα» γύρω από ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.
Αυτό ακριβώς αποτελεί πλέον τον πυρήνα της διαμάχης. Η απαίτηση για ίσα ακαδημαϊκά πρότυπα δεν σημαίνει ότι οι καταγγελίες πρέπει να αποσιωπηθούν λόγω φυλής. Από την άλλη, η ύπαρξη σοβαρών ερωτημάτων για το έργο ενός μαύρου ακαδημαϊκού δεν δικαιολογεί τη μετατροπή τους σε γενικευμένη αμφισβήτηση της ικανότητας των μαύρων ακαδημαϊκών ή σε φυλετική επίθεση.
Αμφισβητήθηκαν ακόμη και στοιχεία της προσωπικής του ζωής
Η ένταση αυξήθηκε όταν η έρευνα των μέσων ενημέρωσης άρχισε να ξεφεύγει από τα όρια της διατριβής και των ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων. Αμφισβητήθηκαν δημόσια ιστορίες που είχε αφηγηθεί ο Άρντεϊ για τα παιδικά του χρόνια, τον αυτισμό του και αθλητικά επιτεύγματα που είχε περιγράψει, μεταξύ των οποίων ο ισχυρισμός ότι είχε τρέξει 30 μαραθωνίους μέσα σε 35 ημέρες.
Για τους υποστηρικτές του, σε εκείνο το σημείο η υπόθεση είχε πάψει να αποτελεί απλώς έλεγχο ακαδημαϊκής ακεραιότητας και είχε εξελιχθεί σε προσπάθεια αποδόμησης κάθε πτυχής της προσωπικότητάς του. Ο καθηγητής του Κέιμπριτζ Σάιμον Μπάρον-Κόεν περιέγραψε μετά τον θάνατό του μια κατάσταση «αδιάκοπης εξονυχιστικής εξέτασης», κατά την οποία, όπως είπε, αμφισβητούνταν και γελοιοποιούνταν σχεδόν κάθε λεπτομέρεια της ζωής του.
Βρέθηκε νεκρός λίγες ημέρες μετά την παραίτησή του
Στις 14 Αυγούστου, ο Τζέισον Άρντεϊ βρέθηκε χωρίς τις αισθήσεις του σε ακίνητο στο Μπάτερσι του νότιου Λονδίνου.
Οι διασώστες διαπίστωσαν τον θάνατό του στο σημείο. Η Μητροπολιτική Αστυνομία ανακοίνωσε ότι ο θάνατος αντιμετωπίζεται ως απροσδόκητος, αλλά όχι ως ύποπτος, και η υπόθεση παραπέμφθηκε στις αρμόδιες διαδικασίες.
Η οικογένειά του δήλωσε συντετριμμένη και υποστήριξε ότι είχε γίνει στόχος «παραπληροφόρησης και παρενόχλησης», ζητώντας από τα μέσα ενημέρωσης να αφήσουν πλέον τους συγγενείς του ήσυχους. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ χαρακτήρισε τον θάνατο «τραγωδία σε τόσα πολλά επίπεδα» και ζήτησε να υπάρξει περίοδος περισυλλογής αντί για βιαστικές κρίσεις.
Χιλιάδες άνθρωποι στην Τραφάλγκαρ Σκουέρ
Τρεις ημέρες μετά τον θάνατό του, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην Τραφάλγκαρ Σκουέρ του Λονδίνου σε αγρυπνία στη μνήμη του. Κρατούσαν λουλούδια και πλακάτ με το σύνθημα «Rest In Power Professor Jason Arday», ενώ η συγκέντρωση οργανώθηκε από την αντιρατσιστική οργάνωση Stand Up to Racism.
Η υπόθεση, όμως, δεν έκλεισε με τον θάνατό του. Αντίθετα, άφησε πίσω της δύο εξαιρετικά δύσκολα ερωτήματα που δεν είναι απαραίτητα αλληλοαναιρούμενα.
Υπήρχαν σοβαρές καταγγελίες για την ακαδημαϊκή δουλειά του Τζέισον Άρντεϊ που έπρεπε να διερευνηθούν; Ναι. Μετατράπηκε η νόμιμη αμφισβήτηση της δουλειάς ενός καθηγητή σε μια δυσανάλογη, ενδεχομένως και φυλετικά φορτισμένη δημόσια εκστρατεία εναντίον ολόκληρου του προσώπου του;
Αυτό είναι το ερώτημα που εξακολουθεί να διχάζει το Κέιμπριτζ και τη βρετανική κοινωνία. Και ίσως η υπόθεση Άρντεϊ να μην προσφέρει ποτέ την απλή απάντηση που αναζητούν και οι δύο πλευρές.
