Πρόσθεσε το Newsbeast στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google

Σε νέα και ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση περνά η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ συνδυάζει τη στρατιωτική πίεση με την απειλή πρωτοφανών οικονομικών κυρώσεων, ενώ η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι θα αντιμετωπίσει ως εχθρικό οποιοδήποτε κράτος συνταχθεί με τον αμερικανικό «οικονομικό πόλεμο».

Στο επίκεντρο της σύγκρουσης παραμένει το Στενό του Ορμούζ, η θαλάσσια δίοδος από την οποία περνούσε πριν από τον πόλεμο περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η στρατηγική σημασία της περιοχής αποτυπώνεται πλέον όχι μόνο στις στρατιωτικές κινήσεις των δύο πλευρών, αλλά και σε μια σκληρή μάχη συμβολισμών, απειλών και οικονομικών αντιποίνων.

Ο χάρτης του Τραμπ και η «νέα επικράτεια των ΗΠΑ»

Ο Αμερικανός πρόεδρος αναδημοσίευσε στο Truth Social εικόνα ενός χάρτη στον οποίο το Στενό του Ορμούζ εμφανίζεται κυκλωμένο και χαρακτηρίζεται «NEW US Territory». Ήταν η δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα που κοινοποίησε την ίδια εικόνα, χωρίς αυτή τη φορά να προσθέσει κάποιο σχόλιο.

Η νέα ανάρτηση έγινε μία ημέρα αφότου ο Τραμπ, μιλώντας σε συγκέντρωση στη Νότια Καρολίνα, υποστήριξε ότι αντιμετωπίζει το Στενό ως «αμερικανικό έδαφος» και ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν ουσιαστικά τη διέλευση των πλοίων. Η κίνηση καταγράφηκε από ελληνικά και διεθνή μέσα ως μέρος της προσπάθειάς του να εμφανίσει την Ουάσιγκτον ως την κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή λέει ο Guardian.

Η ανάρτηση, πάντως, δεν μεταβάλλει το νομικό καθεστώς της περιοχής. Το Στενό βρίσκεται μεταξύ του Ιράν και του Ομάν, ενώ το σύστημα θαλάσσιας κυκλοφορίας που λειτουργεί από το 1968 οργανώνεται από τα δύο παράκτια κράτη υπό το πλαίσιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού. Ο IMO αναφέρει ότι το Ιράν και το Ομάν έχουν την ευθύνη της διαχείρισης της κυκλοφορίας και της αποφυγής συγκρούσεων στην περιοχή.

Η απειλή της Τεχεράνης προς τις άλλες χώρες

Η απάντηση του Ιράν ήταν άμεση και ιδιαίτερα σκληρή. Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Μοχσέν Ρεζαΐ, προειδοποίησε ότι κάθε χώρα η οποία θα συμμετάσχει στην εφαρμογή των νέων οικονομικών περιορισμών των ΗΠΑ θα θεωρείται εχθρός της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο Ρεζαΐ κάλεσε τόσο τα γειτονικά κράτη όσο και τις υπόλοιπες χώρες να μη συνταχθούν με την αμερικανική εκστρατεία οικονομικής απομόνωσης. Υποστήριξε ότι το Ιράν δεν επιδιώκει τη διεύρυνση του πολέμου, αλλά προειδοποίησε πως, εάν κράτη της περιοχής βοηθήσουν την Ουάσιγκτον, η Τεχεράνη θα πλήξει τα συμφέροντά τους.

Ο Ιρανός αξιωματούχος προχώρησε ακόμη περισσότερο, απειλώντας ότι σε περίπτωση συνεργασίας των γειτονικών χωρών με τις ΗΠΑ δεν θα επιτραπεί η εξαγωγή πετρελαίου ούτε μέσω του Περσικού Κόλπου ούτε μέσω άλλων περιφερειακών διαδρομών. Παράλληλα, επανέλαβε ότι το Στενό του Ορμούζ δεν θα ανοίξει πλήρως έως ότου η Ουάσιγκτον αλλάξει στάση και εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της, τονίζει το πρακτορείο Anadolu.

Η Ουάσιγκτον προαναγγέλλει τις «σκληρότερες κυρώσεις»

Η νέα κλιμάκωση έρχεται ενόψει της ανακοίνωσης πρόσθετων αμερικανικών κυρώσεων εις βάρος του Ιράν. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, αναμένεται να παρουσιάσει τη Δευτέρα το νέο πακέτο μέτρων, το οποίο η κυβέρνηση Τραμπ περιγράφει ως το σκληρότερο που έχει επιβληθεί ποτέ σε μία χώρα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει προειδοποιήσει ότι οικονομικές συνέπειες δεν θα αντιμετωπίσει μόνο η Τεχεράνη, αλλά και οποιαδήποτε χώρα, τράπεζα, επιχείρηση, αεροδρόμιο ή κρατικός φορέας προσφέρει οικονομική ή εμπορική «γραμμή ζωής» στο Ιράν. Ωστόσο, δεν έχουν διευκρινιστεί ακόμη τα ακριβή μέτρα ούτε οι χώρες στις οποίες θα μπορούσαν να επιβληθούν δευτερογενείς κυρώσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η στάση της Κίνας, η οποία, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler για το 2025, αγόραζε περισσότερο από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφερόταν διά θαλάσσης. Μια μετωπική οικονομική σύγκρουση της Ουάσιγκτον με το Πεκίνο θα μπορούσε, όμως, να προκαλέσει κινεζικά αντίποινα, ιδίως σε κρίσιμες εξαγωγές προς τις ΗΠΑ.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, ανακοίνωσαν ήδη την αναστολή των εμπορικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών με την Τεχεράνη. Το Πεκίνο, αντιθέτως, έχει επικρίνει την πολιτική των πιέσεων, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις δεν μπορούν να οδηγήσουν σε επίλυση της σύγκρουσης.

Η ιρανική πλευρά καταγγέλλει τις σχεδιαζόμενες δευτερογενείς κυρώσεις ως παραβίαση της κυριαρχίας τρίτων κρατών και του διεθνούς δικαίου, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ επιχειρούν να εξαναγκάσουν τράπεζες και επιχειρήσεις άλλων χωρών να διακόψουν το νόμιμο εμπόριο με την Τεχεράνη.

Το Ορμούζ στο επίκεντρο του ενεργειακού πολέμου

Η διαμάχη για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας έχει τεράστιες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών, από το Στενό του Ορμούζ περνούσαν κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2025 περίπου 21,6 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως.

Μετά την έναρξη του πολέμου, οι ποσότητες μειώθηκαν στα 14,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 και στα 4,9 εκατομμύρια το δεύτερο τρίμηνο. Παράλληλα, μέσω του Ορμούζ διακινείται περισσότερο από το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από το Κατάρ.

Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι ροές έχουν αρχίσει να ανακάμπτουν. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε ότι ο πρόσφατος επταήμερος μέσος όρος ξεπέρασε τα οκτώ εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Ακόμη και αυτή η ποσότητα, ωστόσο, παραμένει χαμηλότερη από το μισό των προπολεμικών ροών σύμφωνα με το Associated Press.

Η Τεχεράνη έχει αρχίσει να χορηγεί επιλεκτικές άδειες διέλευσης. Το Ιράν επέτρεψε σε αριθμό ιρακινών δεξαμενόπλοιων να περάσουν από το Στενό, έπειτα από επανειλημμένα αιτήματα της Βαγδάτης. Το Ιράκ, το οποίο παρήγαγε περίπου τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα πριν από τον πόλεμο, αναζητεί παράλληλα εναλλακτικές οδούς εξαγωγής μέσω του Τσεϊχάν στην Τουρκία, του Μπανιάς στη Συρία και της Άκαμπα στην Ιορδανία, αναφέρει το Reuters.

Δύο αντίθετες εκδοχές για το αν το Στενό είναι ανοικτό

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη παρουσιάζουν εντελώς διαφορετική εικόνα για την κατάσταση στη θαλάσσια δίοδο. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι το Στενό είναι ανοικτό, λειτουργικό και απαλλαγμένο από θαλάσσιες νάρκες, ενώ δηλώνει ότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν παραμένει σε πλήρη ισχύ.

Η ιρανική πλευρά επιμένει ότι το Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά κλειστό και ότι δεν πρόκειται να επαναλειτουργήσει πλήρως μέχρι οι ΗΠΑ να τηρήσουν τους όρους του προσωρινού μνημονίου που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου.

Οι όροι που επικαλείται η Τεχεράνη, λέει το Reuters, περιλαμβάνουν την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, την κατάργηση των πετρελαϊκών κυρώσεων, την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και απειλών. Το μνημόνιο κατέρρευσε γρήγορα λόγω της διαφωνίας για τον έλεγχο του Ορμούζ: ο Τραμπ δήλωσε στις 7 Ιουλίου ότι η συμφωνία είχε τελειώσει και λίγες ημέρες αργότερα το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την αναστολή της.

Παγωμένες συνομιλίες και διχασμένα μηνύματα

Σχεδόν έξι μήνες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων της 28ης Φεβρουαρίου, δεν διαφαίνεται σαφής διπλωματική διέξοδος. Ο Τραμπ δηλώνει ότι δεν διεξάγονται ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες με το Ιράν, την ώρα που ο ειδικός απεσταλμένος του, Τζάρεντ Κούσνερ, έχει υποστηρίξει ότι οι επαφές μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν ενεργές.

Αντιφατικά είναι και τα μηνύματα από την Τεχεράνη. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει δηλώσει ότι είναι καιρός να τερματιστεί ο πόλεμος όσο το Ιράν βρίσκεται, όπως υποστηρίζει, σε θέση ισχύος. Την ίδια στιγμή, στρατιωτικοί και ανώτατοι αξιωματούχοι προειδοποιούν για «συντριπτικά» αντίποινα και δηλώνουν ότι η χώρα περνά σε περισσότερο επιθετική στάση.

Η αναδημοσίευση του χάρτη από τον Τραμπ και η απειλή της Τεχεράνης προς τις χώρες που θα εφαρμόσουν τις αμερικανικές κυρώσεις επιβεβαιώνουν ότι η σύγκρουση έχει πλέον επεκταθεί πέρα από το στρατιωτικό πεδίο. Το Στενό του Ορμούζ μετατρέπεται ταυτόχρονα σε διαπραγματευτικό όπλο, ενεργειακό μοχλό πίεσης και σύμβολο της αναμέτρησης για τον έλεγχο μιας από τις κρισιμότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.