Μια σοκαριστική υπόθεση απαγωγών, βασανιστηρίων και εκβιασμών σε βάρος μεταναστών από το Ιρακινό Κουρδιστάν που επιχειρούσαν να φτάσουν στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσω Λιβύης αποκαλύπτει έρευνα του BBC. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε το βρετανικό δίκτυο, περισσότεροι από 300 νέοι άνδρες κρατήθηκαν όμηροι από πολιτοφυλακή στη Λιβύη, η οποία απαιτούσε λύτρα από τις οικογένειές τους, απειλώντας ακόμα και με αφαίρεση νεφρών, εάν δεν καταβάλλονταν τα χρήματα.
Το BBC μίλησε με ορισμένους από τους ομήρους που έχουν πλέον απελευθερωθεί, ενώ εξέτασε και φωτογραφικό υλικό που, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, υποδηλώνει ότι ενδέχεται να πραγματοποιήθηκαν εξαναγκαστικές χειρουργικές επεμβάσεις.
Οι πρώην αιχμάλωτοι παρουσίασαν αποδείξεις βασανιστηρίων και περιέγραψαν συνθήκες κράτησης σε ασφυκτικά γεμάτους χώρους, όπου σχεδόν 180 άνθρωποι μοιράζονταν το ίδιο κελί. Τουλάχιστον ένας όμηρος είναι γνωστό ότι έχασε τη ζωή του, ενώ παραμένει άγνωστο πόσοι εξακολουθούν να κρατούνται.
Η διαμάχη με το κύκλωμα διακίνησης
Η πολιτοφυλακή που κρατούσε τους μετανάστες είχε αρχικά αναλάβει να τους μεταφέρει μέσω της Λιβύης προς τις ακτές της Μεσογείου. Ωστόσο, προέκυψε διαφωνία σχετικά με πληρωμές ανάμεσα στην οργάνωση των Λίβυων και τον διακινητή από το Ιρακινό Κουρδιστάν, Νόα Άαρον, ο οποίος είχε οργανώσει το ταξίδι των μεταναστών.
Ο Άαρον εκτίει σήμερα ποινή κάθειρξης 10 ετών στη Γαλλία για ξεχωριστές υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και διακίνησης μεταναστών.
Οι λεπτομέρειες των απαγωγών ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια πρόσφατης έρευνας για έναν άλλο διακινητή, τον Κάρντο Τζαφ, η οποία οδήγησε στη σύλληψή του τον περασμένο μήνα. Οι δύο διακινητές θεωρείται ότι είχαν συνεργαστεί στο παρελθόν. Και οι δύο κατάγονται από την πόλη Ράνια του Ιρακινού Κουρδιστάν, μια περιοχή που σύμφωνα με έκθεση του βρετανικού think tank Chatham House είναι «γεμάτη ενεργά δίκτυα διακίνησης».
Οι αποκαλύψεις στην πόλη Ράνια
Τον Φεβρουάριο, ερευνητική ομάδα του BBC βρισκόταν στη Ράνια αναζητώντας πληροφορίες για τον Τζαφ, όταν την προσέγγισε ένας κάτοικος της περιοχής, ο οποίος ανέφερε ότι ο γιος του ήταν ένας από τους ομήρους.
Ο άνδρας δήλωσε ότι το κύκλωμα διακίνησης του Άαρον είχε χρεώσει την οικογένειά του με χιλιάδες δολάρια για τη διοργάνωση του ταξιδιού προς το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο περιλάμβανε διέλευση από τη βόρεια Αφρική και στη συνέχεια από τη Μεσόγειο προς την Ευρώπη.
Η διαδρομή περνούσε από τη Λιβύη, μια χώρα όπου υπάρχει «τεράστιο κενό διακυβέρνησης», σύμφωνα με τον σύμβουλο του ΟΗΕ, Άντονι Ντάνκερλεϊ, ο οποίος έχει ερευνήσει υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων στη χώρα.
Μεγάλα τμήματα της Λιβύης βρίσκονται υπό τον έλεγχο αντίπαλων πολιτοφυλακών και τα δίκτυα διακίνησης βασίζονται στη συνεργασία τους.
Οι απαιτήσεις για λύτρα και οι απειλές αφαίρεσης νεφρών
Σύμφωνα με τα στοιχεία, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2025 διαδοχικές ομάδες μεταναστών που είχαν φτάσει αεροπορικώς στη Λιβύη από το Ιρακινό Κουρδιστάν μεταφέρθηκαν σε φυλασσόμενο συγκρότημα και κρατήθηκαν αιχμάλωτοι.
Η πολιτοφυλακή απαιτούσε 5.000 δολάρια για κάθε όμηρο, υποστηρίζοντας ότι ο Άαρον δεν είχε καταβάλει χρήματα που σχετίζονταν με προηγούμενη συμφωνία. Οι οικογένειες ενημερώνονταν ότι, εάν τα χρήματα δεν καταβάλλονταν άμεσα, η πληρωμή θα γινόταν «με ένα νεφρό».
Οι Λίβυοι απαγωγείς έστελναν επίσης φωτογραφίες και βίντεο των ομήρων. Πολλά από αυτά περιείχαν ιδιαίτερα σκληρές και βίαιες εικόνες. Σε ένα από τα βίντεο, ένας νεαρός άνδρας καταγράφεται, ενώ του ανακοινώνεται ότι οδηγείται σε γιατρό, προκειμένου να του αφαιρεθεί νεφρός.
Ο άνδρας που προσέγγισε το BBC στη Ράνια δήλωσε ότι πλήρωσε τα λύτρα. Ο γιος του ήταν ανάμεσα στους 110 ομήρους που επαναπατρίστηκαν τον Ιανουάριο με πτήση που οργάνωσε η κυβέρνηση του Ιράκ. Ωστόσο, παρουσίασε φωτογραφία που, όπως είπε, είχε στείλει ο γιος του κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του και στην οποία φαινόταν μια νωπή ουλή, την οποία η οικογένεια φοβόταν ότι είχε προκληθεί από εξαναγκαστική αφαίρεση οργάνου.
Λίγο μετά τη συνάντηση με τον συγκεκριμένο άνδρα, δεκάδες ακόμα άνθρωποι επικοινώνησαν με το BBC, παρουσιάζοντας παρόμοιες φωτογραφίες από κινητά τηλέφωνα.
Αργότερα, το BBC έδειξε μία από τις φωτογραφίες σε σύμβουλο ιατρό στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος εκτίμησε ότι οι ουλές ήταν συμβατές με το είδος των τομών που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια επέμβασης αφαίρεσης νεφρού. Ωστόσο, το βρετανικό δίκτυο σημειώνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί πως πράγματι πραγματοποιήθηκε αφαίρεση οργάνων.
Καταγγελίες για βασανιστήρια και απάνθρωπες συνθήκες κράτησης
Οι απαγωγές με σκοπό την είσπραξη λύτρων έχουν καταγραφεί εκτενώς κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών που διέρχονται από τη Λιβύη. Όπως εξηγεί ο Άντονι Ντάνκερλεϊ, οι εγκληματικές ομάδες εκμεταλλεύονται τον περιορισμένο κρατικό έλεγχο σε ορισμένες περιοχές, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολες τις έρευνες και τις ποινικές διώξεις.
Πολλοί από τους ομήρους έχουν πλέον απελευθερωθεί. Ορισμένες οικογένειες κατέβαλαν γρήγορα τα απαιτούμενα λύτρα, ωστόσο οι κουρδικές αρχές υποπτεύονται ότι άλλοι όμηροι ενδέχεται να πλήρωσαν με τα εσωτερικά τους όργανα.
Ένας νεαρός άνδρας κατήγγειλε ότι βασανίστηκε με εγκαύματα στο πόδι και έδειξε τις ουλές του. Ένα αγόρι 16 ετών δήλωσε ότι ήταν ένας από τους 178 ανθρώπους που κρατούνταν σε ένα μικροσκοπικό κελί.
«Δεν είδαμε τον ήλιο για έξι μήνες», ανέφερε
Όπως περιέγραψε, ο χώρος ήταν τόσο ασφυκτικά γεμάτος, ώστε όλοι οι κρατούμενοι αναγκάζονταν να κοιμούνται καθιστοί. Οι κρατούμενοι μοιράζονταν μία μόνο τουαλέτα και όποιος καθυστερούσε δεχόταν ξυλοδαρμό.
Σύμφωνα με τις οικογένειες των ομήρων, η ημερήσια τροφή αποτελούνταν από ένα μόνο κομμάτι ψωμί και αυτό μόνο εφόσον κατέβαλλαν επιπλέον χρήματα στους απαγωγείς.
Οι προειδοποιήσεις των κουρδικών αρχών
Παρά τους κινδύνους, η ροή παράτυπων μεταναστών από το Ιρακινό Κουρδιστάν προς την Ευρώπη δεν έχει σταματήσει, σύμφωνα με τον Χεμν Μερανί, ανώτερο αξιωματούχο του υπουργείου Εσωτερικών της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.
Ο ίδιος ανέφερε ότι έχει παροτρύνει τους ομήρους που επέστρεψαν να μιλήσουν σε συγγενείς και φίλους για όσα βίωσαν, προκειμένου να αποθαρρύνουν άλλους από το να ακολουθήσουν την ίδια διαδρομή.
Ωστόσο, περιέγραψε την περίπτωση ενός πατέρα του οποίου ο γιος πέθανε στη Λιβύη έπειτα από ύποπτη εξαναγκαστική αφαίρεση οργάνου. Κατά τη διάρκεια της κηδείας στη Ράνια, ο άνδρας πληροφορήθηκε ότι δύο ξαδέλφια του γιου του είχαν ήδη αναχωρήσει πρόσφατα με προορισμό την Ευρώπη.
«Το πιο θλιβερό μέρος αυτής της ιστορίας είναι ό,τι δεν μαθαίνουμε», δήλωσε ο Μερανί.
