Το Ισραήλ από την ίδρυσή του βρισκόταν σε πολεμική κατάσταση. Ωστόσο, από το 2023 μέχρι και σήμερα συμμετέχει διαρκώς σε πολέμους, με αποτέλεσμα αρκετοί να αναρωτιούνται πώς επιβιώνει η οικονομία του.
Το ισραηλινό κράτος ανέκαθεν είχε ευνοϊκή μεταχείριση από τη Δύση, όπως διαρκή εισροή ξένων κεφαλαίων, φθηνά εξοπλιστικά προγράμματα – τόσο από την ΕΕ όσο και από τις ΗΠΑ -, ενώ λάμβανε και έκτακτες χρηματοδοτήσεις όποτε χρειαζόταν.
Εντούτοις, η παραπάνω κατάσταση δεν μπορεί να διαιωνίζεται, πόσο μάλλον σε εποχές οικονομικής αστάθειας και παγκόσμιων προκλήσεων. Αυτό, λοιπόν, είναι ορατό από το 2023 μέχρι και σήμερα, παρότι η ισραηλινή κυβέρνηση δηλώνει ότι μπορεί να συνεχίσει τις πολεμικές δραστηριότητες για όσο χρειαστεί.
Ο Δρ Τόμερ Φάντλον του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ και του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) τόνισε ότι από τη στιγμή που ξέσπασε ο πόλεμος με τη Χαμάς, η ισραηλινή οικονομία έχει αποδώσει καλύτερα από το αναμενόμενο.
«Η απόδοσή της ήταν ισχυρότερη από το αναμενόμενο, δεδομένων των περιστάσεων», είπε, τονίζοντας ότι μέρος αυτής της ανθεκτικότητας οφείλεται στην αύξηση των κρατικών δαπανών. Οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν σημαντικά, κυρίως σε ό,τι αφορά την εγχώρια παραγωγή, ενώ οι αποζημιώσεις προς τους εφέδρους και τα δημοσιονομικά μέτρα που ελήφθησαν εν καιρώ πολέμου συνέβαλαν στη διατήρηση της εγχώριας ζήτησης. Αυτοί οι παράγοντες παρείχαν βραχυπρόθεσμη στήριξη στην οικονομική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια μιας παρατεταμένης περιόδου αβεβαιότητας.
Παράλληλα, ο τομέας της υψηλής τεχνολογίας του Ισραήλ συνεχίζει να διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο. Αντιπροσωπεύοντας σήμερα περίπου το 57% των εξαγωγών, ο κλάδος παραμένει ο βασικός μοχλός ανάπτυξης, διατηρώντας την ισχυρή παγκόσμια ζήτηση και προστατεύοντας την ευρύτερη οικονομία από μια πιο απότομη ύφεση, έγραψε η ιστοσελίδα ynetnews.com.
Ο καθηγητής Ιτάι Άτερ του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ δήλωσε ότι η δυναμική του τεχνολογικού τομέα υπήρξε καθοριστική για τη διατήρηση της σταθερότητας. «Ο τομέας της τεχνολογίας είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του κόσμου», ανέφερε, περιγράφοντάς τον ως βασικό πυλώνα στήριξης της οικονομίας κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Τα οικονομικά προβλήματα
Η οικονομία του Ισραήλ μπορεί να αντέχει σε συνθήκες πολέμου, αυτό όμως δεν σημαίνει και καλύτερες συνθήκες ζωής για τους Ισραηλινούς. Αντιθέτως, η καθημερινότητα φαίνεται να χειροτερεύει μέρα με την ημέρα, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται φόβοι για μεγάλη οικονομική ύφεση.
Η ιστοσελίδα Middle East Eye έγραψε ότι 100.000 Ισραηλινοί εγκατέλειψαν το Ισραήλ τα έτη 2023 και 2024, με το ισραηλινό brain drain να αφορά γιατρούς, επαγγελματίες στον τομέα της τεχνολογίας και γενικώς άτομα που θεωρούνταν το «μέλλον του κράτους».
«Πολλοί μακροοικονομικοί δείκτες δεν παρουσιάζουν ευνοϊκή εικόνα», δήλωσε ο Ιτάι Άτερ, τονίζοντας ότι η πιστοληπτική ικανότητα του Ισραήλ έχει υποβαθμιστεί, το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ έχει παραμείνει στάσιμο.
Επιπλέον, το Ισραήλ ξεμένει από εργατικό δυναμικό, καθώς σημαντικό μέρος των εργατών του είναι αλλοδαποί από τις γύρω περιοχές ή την Ασία, που εργάζονταν με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, κάτι που πλέον έχει σταματήσει ή μειωθεί δραστικά.
Επίσης, η διαρκής κατάσταση πολέμου έχει μειώσει τις εισαγωγές, αυξάνοντας τη ζήτηση και τις τιμές σε διάφορα προϊόντα.
Ενδεικτικό της κατάστασης, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας – που άνθισε κατά τον πόλεμο – εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το 15% έως 16% της αγοράς εργασίας, συνεχίζουν να απολαμβάνουν σχετική σταθερότητα. Αντιθέτως, άλλοι τομείς αντιμετωπίζουν αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις, με αύξηση των επιχειρήσεων που κλείνουν και επιδείνωση των μικρότερων εταιρειών.
«Αν εξετάσει κανείς την αγοραστική δύναμη, η κατάσταση δεν είναι τόσο καλή», δήλωσε ο Τόμερ Φάντλον, τονίζοντας ότι οι δείκτες της αγοράς υπογραμμίζουν ακόμη περισσότερο αυτή την ανισορροπία. Αν και η χρηματιστηριακή αγορά παρουσιάζει άνοδο, αυτό αντανακλά κυρίως την απόδοση των μεγαλύτερων εταιρειών και δεν αποτυπώνει τον αυξανόμενο αριθμό πτωχεύσεων από την έναρξη του πολέμου. «Η χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται σε άνοδο, αλλά δεν αποτυπώνει τις πτωχεύσεις», είπε χαρακτηριστικά.
Κοινωνικές εντάσεις
Ακόμη, ο πόλεμος στο Ισραήλ έχει δημιουργήσει και κοινωνικές εντάσεις, οι οποίες δεν προκαλούν αίσθηση στο εξωτερικό, αλλά στο εσωτερικό.
Δεδομένου ότι η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο από το 2023, επικρατεί αίσθημα ανασφάλειας και σημαντικό μέρος του πληθυσμού έχει κρατήσει πρόσφατα όπλο, η εγκληματικότητα έχει αυξηθεί, όπως και τα βίαια περιστατικά.
Ταυτόχρονα, η μετακίνηση του αγροτικού πληθυσμού και δη από τα κιμπούτς στις πόλεις, έχει δημιουργήσει σοβαρές εντάσεις.
Άνθρωποι στον 21ο αιώνα που μέχρι πρότινος αγνοούσαν την τεχνολογία – στα κιμπούτς κυριαρχούν υπερορθόδοξοι Εβραίοι που διαφωνούν με την τεχνολογική πρόοδο – πλέον σπεύδουν στις πόλεις αναζητώντας καλύτερη ζωή, με τις πολιτισμικές διαφορές να είναι αισθητές, τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικά.
Προς το παρόν, η οικονομία του Ισραήλ συνεχίζει να επιδεικνύει ανθεκτικότητα εν μέσω των πιέσεων. Ωστόσο, καθώς η σύγκρουση παρατείνεται και οι διαρθρωτικές προκλήσεις επιδεινώνονται, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι τα επόμενα χρόνια θα είναι κρίσιμα για το αν αυτή η ανθεκτικότητα θα διατηρηθεί ή θα αρχίσει να υποχωρεί.
