Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία καθορίζει το αποτέλεσμα των πολεμικών συγκρούσεων περισσότερο από ποτέ, τα δορυφορικά συστήματα πλοήγησης έχουν μετατραπεί σε «αόρατα όπλα» ισχύος. Και σε αυτό το πεδίο, το κινεζικό BeiDou φαίνεται να ανατρέπει ισορροπίες, προσφέροντας στο Ιράν μια κρίσιμη εναλλακτική απέναντι στην αμερικανική κυριαρχία του GPS.

Το BeiDou Navigation Satellite System (BDS), το πλήρες παγκόσμιο σύστημα πλοήγησης της Κίνας, αποτελεί πλέον έναν λειτουργικό «πυλώνα» γεωπολιτικής επιρροής του Πεκίνου. Από το 2020, όταν και απέκτησε πλήρη επιχειρησιακή δυνατότητα, το BeiDou έχει εξελιχθεί σε ένα εργαλείο που επιτρέπει σε κράτη να κινούνται στρατιωτικά και ενεργειακά χωρίς να εξαρτώνται από υποδομές που ελέγχονται από τη Δύση.

Για το Ιράν, αυτό μεταφράζεται σε πολύτιμη επιχειρησιακή αυτονομία στη σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Σε ένα περιβάλλον όπου το αμερικανικό GPS μπορεί χειραγωγηθεί ώστε να περιοριστεί, να παραπλανήσει ή να διακοπεί, η πρόσβαση σε ένα εναλλακτικό σύστημα πλοήγησης αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα πρώτης γραμμής.

Aυτό δεν προέκυψε ως ακόμα μία στρατηγική φιλοδοξία του Πεκίνου αλλά εξαιτίας μιας σειράς περιστατικών που σήμαναν συναγερμό στις κινεζικές αρχές όταν διαπίστωσαν ότι δεν έχουν αυτονομία στον τομέα της δορυφορικής πλοήγησης και εντοπισμού.

Το μπλακάουτ στο πλοίο Yinhe και το χτύπημα στην κινεζική πρεσβεία

Τον Σεπτέμβριο του 1993, ένα κινεζικό εμπορικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, το Yinhe (Γαλαξίας), που κατευθυνόταν προς το Ιράν, παρέμεινε ακινητοποιημένο στον Ινδικό Ωκεανό για 24 ημέρες έπειτα από παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών. Το GPS του πλοίου φέρεται να μπλοκαρίστηκε, στερώντας από το πλήρωμα τη δυνατότητα πλοήγησης.

Εκείνη την περίοδο, το μοναδικό σύστημα πλοήγησης που ήταν διαθέσιμο στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου -συμπεριλαμβανομένης της Κίνας- ήταν το «Global Positioning System» (GPS), το οποίο είχε αναπτυχθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αν και οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών δεν ήταν τότε τόσο τεταμένες και ανταγωνιστικές όσο σήμερα, οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να επιτρέψουν τη διέλευση του πλοίου προς το Ιράν, λόγω των ανησυχιών τους, ότι το πλοίο μετέφερε όπλα χημικού πολέμου για το καθεστώς της Τεχεράνης.

Αυτό όμως, που κινητοποίησε άμεσα τους Κινέζους, ήταν το πυραυλικό χτύπημα στην πρεσβεία της Κίνας στο Βελιγράδι κατά τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ στη Σερβία το 1999, με απολογισμό τρεις νεκρούς κινέζους δημοσιογράφους που βρίσκονταν στο κτίριο.

Τότε οι Αμερικανοί έκαναν λόγο για λάθος όμως η Κίνα τους κατηγόρησε ανοιχτά για σκόπιμη ενέργεια αλλά -κυρίως- συνειδητοποίησε ότι δεν έχει καμία πρόσβαση ή έλεγχο σε συστήματα γεωεντοπισμού και σε περίπτωση σύγκρουσης, θα ήταν τεχνολογικά «τυφλή».

Πολλαπλές χρήσεις

Η σημασία του BeiDou γίνεται ακόμη πιο εμφανής σε σενάρια σύγχρονου πολέμου. Κατευθυνόμενοι πύραυλοι, drones, ναυτικές κινήσεις και logistics βασίζονται σε ακριβή δεδομένα θέσης και χρόνου. Η δυνατότητα του Ιράν να αξιοποιεί ένα σύστημα που δεν ελέγχεται από τις ΗΠΑ περιορίζει δραστικά την ευαλωτότητά του σε ηλεκτρονικό πόλεμο και παρεμβολές.

Παράλληλα, το BeiDou προσφέρει και μια ιδιαιτερότητα που το διαφοροποιεί από άλλα συστήματα: δυνατότητα αποστολής σύντομων μηνυμάτων μέσω δορυφόρου. Σε συνθήκες πολέμου ή διακοπής επικοινωνιών, αυτή η λειτουργία μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη για τον συντονισμό δυνάμεων.

Η συνεργασία Τεχεράνης–Πεκίνου στον τομέα της τεχνολογίας δεν είναι τυχαία. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο στρατηγικής σύγκλισης, όπου η Κίνα επεκτείνει την επιρροή της όχι μόνο μέσω εμπορίου και επενδύσεων, αλλά και μέσω υποδομών υψηλής τεχνολογίας.

Το BeiDou, άλλωστε, αποτελεί την ψηφιακή «ραχοκοκαλιά» για δεκάδες χώρες που εντάσσονται στην πρωτοβουλία «Belt and Road», το παγκόσμιο σχέδιο της Κίνας, να συνδεθεί με την Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική και πέρα από αυτές, μέσω επενδύσεων υποδομών, εμπορίου και τεχνολογίας.

Από την πλευρά της Δύσης, η εξέλιξη αυτή αντιμετωπίζεται με αυξανόμενη ανησυχία. Η ύπαρξη πολλαπλών, ανταγωνιστικών δορυφορικών συστημάτων –GPS, GLONASS, Galileo και πλέον BeiDou– σημαίνει ότι η τεχνολογική υπεροχή δεν είναι πλέον μονοπώλιο. Και σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία και η ακρίβεια είναι δύναμη, αυτό μεταφράζεται σε απώλεια ελέγχου.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν το BeiDou αποτελεί απλώς μια εναλλακτική λύση ή το προμήνυμα μιας νέας εποχής, όπου η τεχνολογική πολυπολικότητα θα καθορίζει και τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Για το Ιράν, πάντως, η απάντηση φαίνεται ήδη ξεκάθαρη. Το «κινέζικο GPS» δεν είναι απλώς ένα εργαλείο αλλά μοχλός ανεξαρτησίας.