Το Ιράν έχει συζητήσει το ενδεχόμενο συνεργασίας με το Ομάν, σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών στον Κόλπο, για τη δημιουργία ενός συστήματος επιβολής χρεώσεων σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, αγνοώντας τις προειδοποιήσεις της κυβέρνησης Τραμπ κατά οποιασδήποτε απαίτησης πληρωμής για τη διέλευση από τη στρατηγικής σημασίας διεθνή θαλάσσια οδό.
Παραμένει ασαφές αν οι συζητήσεις θα οδηγήσουν σε κάποια συγκεκριμένη συμφωνία. Ωστόσο, οι επαφές φαίνεται να υπογραμμίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εξακολουθούν να απέχουν από τον τερματισμό της σύγκρουσης που έχει προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία, παρά τους επανειλημμένους ισχυρισμούς του προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, περί του αντιθέτου. Τουλάχιστον σε δημόσιο επίπεδο, καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει διάθεση συμβιβασμού.
Μετά τις επιθέσεις που δέχτηκε από αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις στα τέλη Φεβρουαρίου, το Ιράν περιόρισε σχεδόν πλήρως την εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και οδηγώντας σε άνοδο των τιμών της ενέργειας. Έχοντας επιβεβαιώσει την επιρροή της στην παγκόσμια οικονομία, Ιρανοί αξιωματούχοι άρχισαν να εξετάζουν τρόπους διατήρησης του ελέγχου της θαλάσσιας οδού και αξιοποίησής της για τη δημιουργία εσόδων.
Την Τετάρτη, εν μέσω των συζητήσεων με το Ομάν, η νεοσύστατη «Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου» του Ιράν ανέφερε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι έχει «καθορίσει τα όρια της περιοχής εποπτείας διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ» και ότι η διέλευση θα απαιτεί άδεια από την Aρχή. Ο Κόλπος του Ομάν βρίσκεται δίπλα στα Στενά του Ορμούζ και πρέπει να διασχιστεί πριν από την πρόσβαση σε αυτά από ανατολική κατεύθυνση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταδικάσει επανειλημμένα τους τελευταίους μήνες την πιθανότητα επιβολής ιρανικών χρεώσεων, αφήνοντας μάλιστα να εννοηθεί ότι οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επιβάλουν τέτοιες χρεώσεις ως αυτοανακηρυγμένες νικήτριες του πολέμου. Παράλληλα, είχε υποστηρίξει ότι τα πιθανά έσοδα θα μπορούσαν να μοιραστούν.
Την Πέμπτη, πάντως, απέρριψε κατηγορηματικά κάθε ιδέα πληρωμής για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. «Το θέλουμε ελεύθερο», δήλωσε από το Οβάλ Γραφείο. «Δεν θέλουμε διόδια. Είναι διεθνές. Είναι διεθνής θαλάσσια οδός».
Και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απέρριψε το ενδεχόμενο. «Δεν μπορεί να συμβεί», δήλωσε χαρακτηριστικά. «Θα ήταν απαράδεκτο. Θα καθιστούσε αδύνατη οποιαδήποτε διπλωματική συμφωνία, εάν συνεχίσουν να το επιδιώκουν».
Παρά την εύθραυστη κατάπαυση του πυρός με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν συνέχισε να προωθεί την ιδέα επιβολής χρεώσεων στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναφέρει ότι οι χρεώσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τέλη υπηρεσιών, τέλη διέλευσης ή περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τους New York Times.
Τις τελευταίες ημέρες, το κρατικά ελεγχόμενο ιρανικό δίκτυο Press TV μετέδωσε ότι το Ιράν δημιούργησε νέο μηχανισμό ελέγχου της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω καθορισμένης διαδρομής και επιβολής χρεώσεων για «εξειδικευμένες υπηρεσίες».
Δύο πρόσωπα με γνώση των συζητήσεων σχετικά με τη διαχείριση της θαλάσσιας οδού ανέφεραν ότι το Ιράν δεν σχεδιάζει σύστημα διοδίων που θα επιβάλλει απλή χρέωση διέλευσης. Αντιθέτως, οι συνομιλίες με το Ομάν εξετάζουν πρόταση για χρεώσεις παροχής υπηρεσιών προς τα πλοία.
Σύμφωνα με δύο Ιρανούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις, αλλά δεν είχαν άδεια να μιλήσουν δημόσια, το Ομάν είχε αρχικά απορρίψει μια κοινή συνεργασία με το Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ, πλέον όμως συζητά συμμετοχή στα πιθανά έσοδα. Οι ίδιοι αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι το Ομάν ενημέρωσε την Τεχεράνη πως είναι διατεθειμένο να αξιοποιήσει την επιρροή του προς γειτονικές χώρες του Κόλπου, όπως το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να προωθήσει το σχέδιο, αφού αναγνώρισε τα πιθανά οικονομικά οφέλη ενός συστήματος χρεώσεων.
Το Ιράν και το Ομάν φαίνεται να επιμένουν ότι το προτεινόμενο σύστημα αφορά «χρεώσεις» και όχι «διόδια», μια διάκριση με ιδιαίτερη νομική σημασία. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ένα σύστημα διοδίων που επιβάλλει πληρωμή απλώς για τη διέλευση από διεθνή θαλάσσια οδό θεωρείται παράνομο. Ωστόσο, υπό ορισμένες προϋποθέσεις επιτρέπεται η επιβολή χρεώσεων για πραγματικές υπηρεσίες που παρέχονται στα πλοία, όπως για παράδειγμα η διαχείριση αποβλήτων σε λιμάνι.
Παρ’ όλα αυτά, ειδικοί επισημαίνουν ότι, εάν το σύστημα χρεώσεων λειτουργεί στην πράξη ως διόδιο με διαφορετική ονομασία, τότε δεν θα θεωρηθεί νόμιμο.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 καθιέρωσε το δικαίωμα των πλοίων να διέρχονται ανεμπόδιστα από διεθνή στενά, εφόσον συμμορφώνονται με κανονισμούς, διαδικασίες και πρακτικές ασφάλειας και ελέγχου της ρύπανσης. Το Ιράν δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης και έχει υποστηρίξει ότι τεχνικά δεν δεσμεύεται από αυτήν, σε αντίθεση με το Ομάν που είναι συμβαλλόμενο μέρος.
Ωστόσο, όπως δήλωσε ο Τζέιμς Κράσκα, καθηγητής Διεθνούς Ναυτικού Δικαίου στο Ναυτικό Πολεμικό Κολέγιο των ΗΠΑ και επισκέπτης καθηγητής στη Νομική Σχολή του Χάρβαρντ, οι κανόνες και οι αρχές της σύμβασης αντανακλούν το εθιμικό διεθνές δίκαιο και δεσμεύουν όλα τα κράτη, ανεξάρτητα από το αν έχουν υπογράψει τη σύμβαση.
Όπως σημείωσε ο ίδιος, το καθεστώς ναυσιπλοΐας για τα διεθνή στενά, που απαγορεύει την επιβολή πληρωμής για τη διέλευση, είναι «σχεδόν καθολικά αποδεκτό» και «το Ιράν το έχει αποδεχτεί σιωπηρά εδώ και δεκαετίες».
«Λογικές χρεώσεις επιτρέπονται σε ορισμένες περιπτώσεις», ανέφερε ο Τζέιμς Κράσκα, προσθέτοντας όμως ότι το βασικό πρόβλημα για το Ιράν θα είναι να αποδείξει ότι οι χρεώσεις που επιδιώκει είναι πράγματι λογικές και αντιστοιχούν στις υπηρεσίες που παρέχει.
«Προσπαθούν έξυπνα να προσαρμόσουν την πρότασή τους στο υπάρχον νομικό πλαίσιο», δήλωσε ακόμα. Ωστόσο, υποστήριξε ότι η επιβολή πληρωμής για τη διέλευση από μια θαλάσσια οδό που ήταν ελεύθερη επί δεκαετίες, ενώ η χρέωση χαρακτηρίζεται απλώς ως «τέλος», μοιάζει «σχεδόν σαν τη μαφία που ζητά χρήματα προστασίας».
