9
loading

Υπάρχει μια μαντινάδα που λέει πως: «Θα πάρω χώμα και νερό από τον Ψηλορείτη, να το σκορπίσω να γενεί ούλος ο κόσμος Κρήτη». Είναι γνωστή, άλλωστε, η σχέση λατρείας που έχουν οι κρητικοί με το νησί τους. Καθόλου τυχαίο δεν είναι αυτό που μεταξύ αστείου και σοβαρού λέγεται πως για τους Κρήτες, τοπικιστής είναι αυτός που θεωρεί τον τόπο του καλύτερο από την Κρήτη!

Για να επιστρέψουμε, πάντως, στην αρχική μαντινάδα θα πρέπει να πούμε πως πέρα από την λυρικότητά της κρύβει μέσα της και μια μεγάλη αλήθεια. Μια πανέμορφη πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα αυτή έχει και όνομα. Λέγεται... Απείρανθος.

Βλέπετε, το πανέμορφο αυτό ορεινό χωριό της Νάξου θα μπορούσε κάποιος να πει πως βρίσκεται σε λάθος νησί. Τα πάντα εκεί «μυρίζουν» Κρήτη. Βέβαια υπάρχει και η άλλη άποψη που λέει πως η Απείρανθος βρίσκεται ακριβώς εκεί που θα έπρεπε να βρίσκεται. Μια μικρή Κρήτη, πολλά χιλιόμετρα μακριά από τη... μεγάλη Κρήτη.

Ένα καλωσόρισμα στην Απείρανθο

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Μια γνωριμία με την Απείρανθο για όσους δεν είχαν την τύχη μέχρι τώρα να την επισκεφθούν. Αν κάποιος πάει σε αυτό το χωριό και δεν ακούσει κάποιον να μιλάει, δεν δει κάποιο από τα έθιμα του, δεν φάει κάποιο από τα φαγητά του, τότε εύκολα θα πει πως πρόκειται για ένα όμορφο μεν, τυπικότατο δε νησί του Αιγαίου. Αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς.

Η Απείρανθος είναι χωριό της ορεινής Νάξου, στην καρδιά του νησιού, και βρίσκεται «σκαρφαλωμένο» σε υψόμετρο 570 και 640 μέτρων στους πρόποδες του όρους Φανάρι. Απέχει 28 χιλιόμετρα από την... χώρα του νησιού και σύμφωνα με την τελευταία απογραφή (αυτή του 2011) έχει 904 κατοίκους μαζί με εκείνους των παραλιακών οικισμών Μουτσούνα, Λιγαρίδια, Κανάκη, Κλειδός, Πάνερμος, κάτι που αμέσως το κάνει το δεύτερο μεγαλύτερο χωριό του νησιού, μετά το Φιλώτι.

Κτισμένη ανάμεσα σε δύο κοιλάδες με αμπέλια και περιβόλια, η Απείρανθος διατηρεί σχεδόν ανέπαφη την ενετική της αρχιτεκτονική της μορφή. Ο επισκέπτης θα μαγευτεί από τα μαρμάρινα στενά καλντερίμια αρκετά από τα οποία είναι σκεπασμένα με αψιδωτές καμάρες,. Θα δει πύργους που αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της ενετοκρατίας. Πολλά και πανέμορφα διώροφα πέτρινα σπίτια με ιδιότυπες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες και βέβαια μικρές πλατείες.

Το χωριό είναι ανεπτυγμένο γύρω από δύο Πύργους του 17ου αιώνα, που ανήκαν άλλοτε σε Φράγκους μεγαλογαιοκτήμονες. Ο ένας εξ αυτών είναι ο πύργος του Ζευγώλη. Η Απείρανθος καταφέρνει και διατηρεί το κυκλαδίτικο άρωμα της, τον δικό της χαρακτήρα και βέβαια την... κρητική καταγωγή της.

Το χωριό που γέννησε έναν πρωθυπουργό και βάφτηκε στο αίμα

Τον Ιανουάριο του 1860 γεννήθηκε στην Απείρανθο ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης ο οποίος  ήταν πρωθυπουργός της Ελλάδας από τις 9 Μάη του 1922 μέχρι και της 28 Αυγούστου του ίδιου χρόνου. Άρχισε να πολιτεύεται το 1902, διετέλεσε υπουργός οικονομικών και επισιτισμού και αργότερα πρωθυπουργός στην κυβέρνηση συνασπισμού του Γούναρη. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, δικάστηκε στην περιβόητη «δίκη των έξι» και καταδικάστηκε σε θάνατο. Εκτελέστηκε στο Γουδή το 1922.

Εκτός από τον Πρωτοπαπαδάκη πάντως, η Απείρανθος «γέννησε» και αρκετούς άλλους ανθρώπους των γραμμάτων, των τεχνών και της πολιτικής. Είναι η γενέτειρα του αγωνιστή κατά της χούντας, στρατηγού Μιχάλη Βαρδάνη αλλά και του αγωνιστή της Αριστεράς Μανώλη Γλέζου.

Η Απείρανθος, πάντως, έχει και την μαύρη σελίδα της. Την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, στις 2 Δεκέμβρη του 1916 ο βενιζελικός ανθυπολοχαγός Νικόλαος Ρουσσάκης αποβιβάσθηκε στο νησί με 80 άνδρες με σκοπό να πείσει τους κατοίκους του νησιού να προσχωρήσουν στο Κίνημα της Θεσσαλονίκης στο οποίο ηγούνταν ο Βενιζέλος και να τους επιστρατεύσει για  λογαριασμό της Αντάντ.  Οι κάτοικοι της Νάξου προσχώρησαν στο κίνημα με εξαίρεση τους κατοίκους της Μονής και της Απειράνθου που παρέμεινε πιστή στον βασιλιά Κωνσταντίνο και την κυβέρνηση των Αθηνών.

Εξαιτίας της άρνησης αυτής έφτασε στο χωριό ένα απόσπασμα 250 ανδρών της χωροφυλακής (ανάμεσά τους και πολλοί Κρητικοί) που προχώρησαν σε απίστευτες αγριότητες ως αντίποινα. Στις 2 Ιανουαρίου 1917 άνοιξαν πυρ κατά του συγκεντρωμένου πλήθους σκοτώνοντας 32 άτομα η πλειονότητα των οποίων ήταν ηλικιωμένοι και γυναικόπαιδα και συνέλαβαν 120 άνδρες τους οποίους ανάγκασαν να ανοίξουν ομαδικούς τάφους και να θάψουν τους συγχωριανούς τους. Στη συνέχεια κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος στο χωριό ο οποίος ήρθη όταν το δημοτικό συμβούλιο συνθηκολόγησε και υπέγραψε δήλωση προσχώρησης στην κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης. Τρία χρόνια αργότερα, όταν έγινε γνωστό το περιστατικό, θεσπίστηκε από την κυβέρνηση Βενιζέλου νομοσχέδιο περί αποζημίωσης των παθόντων κατοίκων. Η σφαγή της Απειράνθου θεωρείται το μεγαλύτερο έγκλημα του Κινήματος Εθνικής Αμύνης.

Οι δεσμοί αίματος με την Κρήτη

Η Απείρανθος γεωγραφικά είναι ένα κυκλαδίτικο νησί. Ιστορικά, ωστόσο, μόνο τέτοιο δεν είναι. Για την καταγωγή των κατοίκων της υπάρχουν πολλές ιστορίες. Οι ρίζες χάνονται στο πέρασμα του χρόνου και είναι δυσδιάκριτος πλέον ο μύθος από την αλήθεια. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως η σχέση με τ' Ανώγεια και τα Σφακιά (με τα οποία από το 2003 έχουν αδελφοποιηθεί και επίσημα σε επίπεδο δήμων) είναι κάτι περισσότερο από εμφανής.

Αρχικά υπάρχουν οι μύθοι. Ένας από αυτούς, που συνεχίζει να διαδίδετε ακόμα και σήμερα από στόμα σε στόμα, έχει να κάνει με τον Θησέα και το ταξίδι της επιστροφής του στην Αθήνα αφού είχε σκοτώσει τον Μινώταυρο στην Κρήτη. Έχοντας μαζί του την Αριάδνη την άφησε στη Νάξο κι εκείνη «κρύφτηκε» στην Απείρανθο από τους κρητικούς που την κατεδίωκαν για να την επιστρέψουν πίσω. Οι ντόπιοι, λοιπόν, λένε πως εκεί έφτασαν Σφακιανοί πολεμιστές που έψαχναν την Αριάδνη για να την επιστρέψουν στο βασιλιά τους. Έφτασαν στο χωριό, το αγάπησαν και έμειναν εκεί φτιάχνοντας τις επτά πρώτες οικογένειες!

Στη συνέχεια, υπάρχουν αναφορές για πολλούς κρητικούς ζωγράφους οι οποίοι έφτασαν στο χωριό τη βυζαντινή περίοδο για ν΄ αφήσουν το καλλιτεχνικό τους αποτύπωμα  στις εκκλησίες, και όχι μόνο, του χωριού.

Επιπλέον, είναι ιστορικά καταγεγραμμένο πως την περίοδο της Φραγκοκρατίας και της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη, πολλοί αγωνιστές που συμμετείχαν στα επαναστατικά κινήματα και τις εξεγέρσεις είτε κατέφυγαν μόνοι τους στη Νάξο όταν οι επαναστάσεις αποτύγχαναν είτε εκδιώκονταν εκεί. Μια από τις σημαντικότερες περιόδους τέτοιας μετακίνησης είναι η μεγάλη εξέγερση των Σφακιανών με αρχηγό τον Ιωάννη Βλάχο ή Δασκαλογιάννη την περίοδο 1770- 1771!

Αργότερα στη Νάξο και την Απείρανθο κατέληξαν διάφοροι Κρήτες οπλαρχηγοί  όπως ο Καπετάν Μηνάς Δασκαλοπετράκης από τον Αποκόρωνα Χανίων κι ο Αγαθός Ξηρουδάκης από τα Σφακιά.

Σε ότι αφορά τα πιο σύγχρονα χρόνια, θα ήταν λάθος να μην αναφερθεί πως αρκετοί κάτοικοι του χωριού ήταν πρόσφυγες που ήρθαν από τη Σμύρνη με την καταστροφή. Πάντως, και χωρίς να υπάρχουν στοιχεία αλλά μόνο ιστορίες που μεταφέρονται από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά, δεν ήταν λίγοι και οι κρητικοί που έφτασαν στην Απείρανθο όντας κυνηγημένοι από κάποια βεντέτα.

Παράλληλα, υπάρχουν και οι εμπορικές σχέσεις που συνδέουν τους δυο τόπους καθώς υπάρχουν έγγραφα που αποδυκνείουν πως κάτι τέτοιο γινόταν ήδη από το 1301!  Οι κάτοικοι του χωριού διατηρούν ακόμα και σήμερα αρκετά ήθη και έθιμα που μοιάζουν με αυτά των Κρητικών. Από τα γλέντια τους σπάνια απουσιάζει η κρητική λύρα και το λαούτο. Οι παραδοσιακές φορεσιές τους μοιάζουν πολύ. Έχουν τις δικές τους μαντινάδες τα λεγόμενα «κοτσάκια» τα οποία φτιάχνονται και αυτά με την ίδια λογική που τα φτιάχνουν και οι Κρήτες. Σε ότι αφορά τη γλώσσα εδώ μπορεί να συναντήσει κανείς το μοναδικό «ρ» που ακούγεται σαν... βαρύ «λ» ! Καθόλου τυχαία το συγκεκριμένο γλωσσικό περίεργο το συναντά κανείς μόνο σε δυο μέρη. Στ΄ Ανώγεια (και γενικότερα στο Μυλοπόταμο) και βέβαια στην Απείρανθο.

ΚΑΝΤΕ LIKE ΤΟ NEWSBEAST.GR

9
σχόλια
  1. avatar Ραντυ Ψωμας

    ΜΑΛΛΟΝ ΞΕΧΝΑΤΕ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΔΕΚΑ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ.

    1. avatar ΚΑΠΡΙΔΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ([email protected])

      Δηλαδή,
      Δεν έχω υπόψιν μου κάτι για αυτό το Χωριό.
      ΟΙ κάτοικοι είανι Κρητικής καταγωγής??

      Θα χαιρόμουν αν μάθαινα κάτι παραπάνω.

  2. avatar ΚΑΠΡΙΔΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ([email protected])

    Καλημέρα,
    Για την Απείρανθο ή Απύρανθο??, έχει γραφεί μια εξαιρετική μελέτη απο τον αείμνηστο Απυρανθίτη Λυκειάρχη κ. Ζευγόλη, ο οποίος, μετά από πολυετή έρευνα στην Κρήτη (κυρίως Χανιά και Ρέθυμνο), εξηγεί για όλες σχεδόν τις οικογένειες του Χωριού οτι κατάγονται άμεσα ή έμμεσα ( απο Πατέρα ή Μητέρα), απο Δυτική Κρήτη και σε πλειοψηφία απο τα Σφακιά, απο τα οποία διώχθηκαν κυρίως μετά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη.
    Σε ότι αφορά τη χαρακτηριστική προφορά του "λ", αυτή σήμερα υπάρχει στα Σφακιά, στα ορεινά του Αποκόρωνα και στα Δυτικά ορεινά του Ψιλορείτη(Ανώγεια κυρίως) είναι ίδια ομοιάζουσα με το "Ρ", μπροστά απο τα φωνήεντα "Α", "Ο&Ω" και "ΟΥ", ΜΟΝΟ!!
    Δηλαδή ΛΑ, ΛΟ ή ΛΩ και ΛΟΥ(Οχι ΛΕ ή ΛΙ).
    Πιθανότατα είναι φαινόμενο της Δωρικής, παρόμοιο με τον ροτακισμό ίσως.
    Προφανώς, επειδή δεν υπάρχει πουθενά αλλού σε Ελληνική Διάλεκτο αυτή η προφαρά του Λ, οι κάτοικοι της Απυράνθου, την έφεραν απο την Κρήτη.
    Σε οτι αφορά το όνομα Απείρανθο ή Απύρανθο, στην Κρήτη το φυτό που αυτή την εποχή εναι ανθισμένο με πολλά άπειρα κίτρινα (σαν φωτιά ...πυρά ) οι γνωστές μαργαρίτες, τις λέμε Απυράθους, μάλιστα πριν να ανθίσει τρώγεται μαζί με άλλα βραστό.
    Αρα είτε πολλά άπειρα άνθη είτε κιτρινα σαν φωτιά ή θειάφι (Απύρι).
    Ελπίζω να βοηθώ.

    Σ. Καπριδάκης

  3. avatar Vkar

    Η μάνα μου είναι απο το Φιλώτι όμορο χωριό και αυτό και πολύ όμορφο έχει την ίδια κριτική λαλιά, οι άνθρωποι κρητικό παρουσιάστικό και κρητικές ρίζες. Οι άνθρωποι εκεί είναι αψείς, οι βεντέτες κρατάνε ακόμα όπως και οι μαντινάδες. Φιλοτίτες και Απεραθείτες διαφέρουν αρκετά απο τους υπόλοιπους ναξιώτες άλλα έχουν και μεταξύ τους έχουν διαφορές. Αξίζει να επισκεφθείται το νησί αν και οι άνθρωποι είναι κάπως. Πολύ καλά τυριά και κρέατα, όχι κάποια ιδιαίτερη κουζίνα, πανέμορφες παραλίες, πανέμορφη χώρα και ενδοχώρα.

  4. avatar Πλατσανός: Για τον_Να λέμε την αλήθεια-

    Είσαι μια υχιά ανιστόρητος .

  5. avatar ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ Μ

    Συμπληρωματικά στοιχεία:
    Το χωριό έχει 5 Μουσεία (Αρχαιολογικό, Λαογραφικό, Φυσικής Ιστορίας, Εικαστικών τεχνών, Γεωλογικό).
    Έχει τη Βιβλιοθήκη Νίκου Ν. Γλέζου (στη μνήμη του Νίκου αδελφού του Μανώλη που εκτελέστηκε από τους ναζί 10-5-44).
    35 εμπορικά καταστήματα, Συνεταιρισμό υφαντικής τέχνης γυναικών, Πολιτιστικό Κέντρο.
    Ενα χαρακτηριστικό κοτσάκι που λένε και ταιριάζει με τις αξίες του χωριού είναι:
    Τ΄Απεράθου σ όλο το νη-
    σι χρώμα κι αξία δώνει.

    1. avatar Τζιτζη Βαρβαρα

      Η μητερα μου λεγοταν Ειρηνη Μανωλακη το γενος Χατζηπετρου. Μηπως ειμαστε ομοαιματοι?

  6. avatar Πλατσανός

    Είσαι μια υχιά άσχετος !

  7. avatar Να λεμε την αληθεια

    Προς τον αρθρογραφο, επειδή καταγομαι απο την Απειρανθο και γνωριζω καλα, σας ενημερωνω οτι οι πρωτοι κατοικοι του χωριου ηταν ΕΞΩΡΙΣΤΟΙ κρητικοι απο τα αρχαια χρονια.(π.Χ) Κακοποια στοιχεια της εποχής τα στελνανε στην Απειρανθο εξορια. (Οπως μετεπειτα τους λεπρούς στην Σπιναλόγκα) Με τα χρονια κανοντας οικογενειες εμειναν τα ηθη τα εθιμα και η προφορα.

Παρακαλούμε περιμένετε ...