Στον κομβικό ρόλο του σχολείου στην ενδυνάμωση των παιδιών απέναντι στην παραπληροφόρηση, αλλά και στις προκλήσεις που φέρνει η ραγδαία εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης, στάθηκε η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη, μιλώντας στο πάνελ «Εντοπίζοντας το ψέμα: Θέμα Παιδείας» στο Athens Alitheia Forum της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης. Η υπουργός περιέγραψε το σχολείο ως χώρο όπου τα παιδιά μαθαίνουν όχι μόνο να καταναλώνουν αλλά και να παράγουν ενημέρωση, μέσα από την καλλιέργεια δεξιοτήτων κριτικής σκέψης.
Αναφερόμενη στο πρόγραμμα «Κριτικοί Αναγνώστες» του Peace Journalism Lab του ΑΠΘ, το οποίο υλοποιείται με τη στήριξη του υπουργείου, της Γενικής Γραμματείας και της ΕΣΗΕΑ, υπογράμμισε ότι στόχος είναι «το παιδί να μάθει να πιάνει την εφημερίδα, να διακρίνει την αρθρογραφία από τη δημοσιογραφία, να συνθέτει πηγές και να παράγει το ίδιο είδηση και άρθρο». Όπως ανακοίνωσε, μετά την αποτίμηση της φετινής πιλοτικής εφαρμογής, η επιδίωξη είναι το πρόγραμμα να επεκταθεί σε περισσότερα σχολεία από τη νέα σχολική χρονιά.
Η κ. Ζαχαράκη έδωσε έμφαση στην ανάγκη τα παιδιά να αποκτήσουν εργαλεία που θα τα συνοδεύουν και πέρα από τα όρια της σχολικής κοινότητας, σε έναν κόσμο όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη «αλλάζει πολλά». Μίλησε για προγράμματα σπουδών που θα ενισχύουν δράσεις ενεργού πολίτη και ανάπτυξη ήπιων και δεξιοτήτων ζωής, ώστε οι μαθητές να γίνουν υπεύθυνοι χρήστες της ΤΝ, να φιλτράρουν το περιεχόμενο που καταναλώνουν και να καλλιεργήσουν προσαρμοστικότητα, ευελιξία και ψυχραιμία.
Την οπτική της εφηβικής γενιάς μετέφερε η μαθήτρια Εύη Γιαλιά, συμμετέχουσα στο πρόγραμμα, η οποία παραδέχτηκε ότι η τηλεόραση έχει χάσει έδαφος, με τους συνομηλίκους της να στρέφονται κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε όποια ιστοσελίδα βρουν. Η ίδια, ωστόσο, τόνισε ότι προσπαθεί να ελέγχει την εγκυρότητα των πληροφοριών, εξετάζοντας αν υπάρχουν πολλαπλές πηγές, αν τηρείται η δημοσιογραφική δεοντολογία και αν αναφέρεται ο συντάκτης, εργαλεία που, όπως είπε, έχει αποκομίσει από τους «Κριτικούς Αναγνώστες».
Στα αποτελέσματα του προγράμματος αναφέρθηκε ο επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ και επιστημονικός υπεύθυνος Νίκος Παναγιώτου, κάνοντας λόγο για «μία αποκάλυψη» μιας Ελλάδας που σπάνια χωρά στα πρωτοσέλιδα: εκπαιδευτικοί και μαθητές που ξεπερνούν τις προσδοκίες. Τόνισε ότι η Ελλάδα, μαζί με τη Φινλανδία, βρίσκεται στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία στην υλοποίηση τέτοιων προγραμμάτων, επισημαίνοντας ως ιδιαιτερότητα τη συμμετοχή και των επαγγελματιών δημοσιογράφων στη διαδικασία. Το πρόγραμμα αναμένεται να ολοκληρωθεί με διεθνές συνέδριο στις 8 Μαΐου.
Ο δημοσιογράφος Δημήτρης Στούμπος επικαλέστηκε το ρητό του Σωκράτη ότι «η μόρφωση είναι όπως η εύφορη γη», για να αναδείξει την ευθύνη δημοσιογράφων και πολιτικών να λειτουργούν με βάση τη δεοντολογία και την ηθική σε ένα περιβάλλον διαρκούς πληθωρισμού πληροφορίας. Στο ίδιο πάνελ, η επικεφαλής ερευνήτρια στο Κέντρο Εποικοδομητικής Επικοινωνίας του MIT, Δήμητρα Δημητρακοπούλου, εντόπισε τη ρίζα του προβλήματος στην κρίση εμπιστοσύνης προς θεσμούς, μέσα, τεχνολογία και μεταξύ των πολιτών, υπογραμμίζοντας ότι σε αυτό το κλίμα ευδοκιμούν η τοξικότητα και η πόλωση. Η Παιδεία, όπως είπε, είναι αναγκαία για την άσκηση κριτικής ικανότητας και αποτελεί δεξιότητα δημοκρατικής συνύπαρξης, καθώς μας μαθαίνει να συζητάμε και να ασκούμε εποικοδομητική κριτική.
Ιδιαίτερη διάσταση στη σχέση παιδιών και διαδικτύου έδωσε ο ψυχίατρος και πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, Θάνος Ασκητής, ο οποίος επισήμανε ότι η «αλήθεια» ξεκινά από το σπίτι. Αντί για μια ολοκληρωμένη «παίδευση» με αρχές, αξίες, ήθος και σχέση εμπιστοσύνης γονιού–παιδιού, η σύγχρονη κοινωνία, όπως είπε, έχει περιορίσει την έγνοια της στην εκπαιδευτική επίδοση, με αποτέλεσμα συναισθηματικό έλλειμμα, τοξικές οικογενειακές σχέσεις και παιδιά που καταφεύγουν κρυφά στο διαδίκτυο, εκτεθειμένα σε μη έγκυρες πληροφορίες.
Ο κ. Ασκητής συνέδεσε την αύξηση της εφηβικής βίας με το γεγονός ότι «το παιδί δεν περνάει το στάδιο της παιδικής ηλικίας», καλούμενο να αναλάβει ρόλους και συμπεριφορές υπό το άγχος γονιών που δεν ασχολούνται ουσιαστικά μαζί του. Περιέγραψε παιδιά που δεν προλαβαίνουν να μεγαλώσουν, μένουν σε συναισθηματική ανωριμότητα και αφήνουν το διαδίκτυο να «κλέβει την παράσταση», μεταφέροντας ελεγχόμενα μηνύματα, και κατέληξε ότι είναι ανάγκη να εκπαιδεύονται οι γονείς στο πώς να είναι γονείς και να επενδύουν σε μια ουσιαστική συνεργασία με τους δασκάλους.
