Μια προσωπική επιστολή από μια μητέρα στάθηκε η αφορμή για να τοποθετηθεί δημόσια ο Παύλος Ντε Γκρες σχετικά με το καθεστώς των σχολικών εξετάσεων στην Ελλάδα και την ψυχολογική πίεση που δέχονται οι μαθητές.
Μέσα από άρθρο που αναρτήθηκε στην επίσημη σελίδα της ελληνικής τέως βασιλικής οικογένειας, μοιράστηκε τους προβληματισμούς του για τη δομή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, προσεγγίζοντας το θέμα τόσο από τη θέση του γονέα όσο και από την εμπειρία του σε διεθνείς εκπαιδευτικούς οργανισμούς.
Ο ίδιος αναφέρεται στην αλληλογραφία που δέχεται, ξεχωρίζοντας το συγκεκριμένο γράμμα:
«Λαμβάνω καθημερινά πολλές επιστολές, μηνύματα και ηλεκτρονική αλληλογραφία για ποικίλα ζητήματα. Όμως πρόσφατα, μία επιστολή μιας μητέρας με άγγιξε ιδιαίτερα. Ως πατέρας πέντε παιδιών, τη διάβασα όχι απλώς με προσοχή, αλλά με βαθιά κατανόηση και ειλικρινή ανησυχία. Πίσω από κάθε λέξη της κρύβεται η ίδια αγωνία που βιώνουν σήμερα χιλιάδες ελληνικές οικογένειες: ο φόβος ότι τα παιδιά μας μεγαλώνουν πιστεύοντας πως η αξία τους καθορίζεται μέσα σε λίγες ώρες εξετάσεων».
Οι άξονες για την αλλαγή του εξεταστικού συστήματος
Σύμφωνα με το άρθρο, η ανάγκη για αναθεώρηση του τρόπου εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κρίνεται αναγκαία, με την τρέχουσα συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο να κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Ο Παύλος Ντε Γκρες εντοπίζει συγκεκριμένα σημεία στο υφιστάμενο σύστημα που χρήζουν άμεσης βελτίωσης, εστιάζοντας στην υπερβολική βαρύτητα μιας μοναδικής διαδικασίας, στον έντονο ανταγωνισμό και στον εξετασιοκεντρικό χαρακτήρα που ευνοεί την αποστήθιση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εξάντληση των μαθητών από το φορτωμένο καθημερινό πρόγραμμα, αλλά και στο μήνυμα που λαμβάνουν οι έφηβοι σε περίπτωση αποτυχίας:
«Και τέλος, η επικίνδυνη αίσθηση πως μία αποτυχία είναι οριστική. Πολλά παιδιά μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα στις Πανελλαδικές καθορίζει ολόκληρη τη ζωή τους. Αυτό είναι βαθιά λανθασμένο. Καμία εξέταση δεν μπορεί να καθορίσει την αξία, το μέλλον ή την προσωπικότητα ενός νέου ανθρώπου».
Σημειώνει, επίσης, ότι η εξάρτηση από τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα μαθήματα επιβαρύνει οικονομικά και ψυχικά ολόκληρο τον οικογενειακό προγραμματισμό:
«Βεβαίως, η οικογένεια και η κοινωνία έχουν επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο. Όμως οι Πανελλαδικές αποτελούν ένα σύστημα που πιέζει τους πάντες. Το αδιάκοπο κυνήγι του ενός βαθμού, που ξεκινά ουσιαστικά από τα πρώτα σχολικά χρόνια και κορυφώνεται στην εφηβεία, εξαντλεί όχι μόνο τους μαθητές αλλά και ολόκληρες οικογένειες.
Φροντιστήρια, ιδιαίτερα μαθήματα, διαρκές άγχος, ασφυκτικά προγράμματα και μια καθημερινότητα οργανωμένη αποκλειστικά γύρω από τις εξετάσεις δημιουργούν μια κοινωνία εγκλωβισμένη στη λογική του βαθμού και της εισαγωγής στο πανεπιστήμιο.
Ίσως, εάν σταδιακά απελευθερωνόμασταν από ένα τέτοιο σύστημα, πρώτα τα παιδιά, έπειτα οι οικογένειες και τελικά η ίδια η κοινωνία να μπορούσαν να αναπνεύσουν πιο ελεύθερα και να διαμορφώσουν ένα νέο, πιο υγιές και πιο ανθρώπινο πλαίσιο ζωής».
Η πρόταση για το International Baccalaureate και τον εθνικό διάλογο
Στο πλαίσιο της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων, προτείνεται η έναρξη ενός θεσμικού διαλόγου, με τα ελληνικά πανεπιστήμια να εξετάσουν την υιοθέτηση διεθνών προτύπων που εφαρμόζονται ήδη στο εξωτερικό:
«Ίσως σήμερα να μην έχουμε ακόμη όλες τις απαντήσεις για το ποιο σύστημα θα μπορούσε να αντικαταστήσει πλήρως τις Πανελλαδικές εξετάσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ξεκινήσει ένας σοβαρός εθνικός διάλογος για εναλλακτικές λύσεις.
Τα ελληνικά πανεπιστήμια θα μπορούσαν σταδιακά να αναγνωρίσουν περισσότερο διεθνώς αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά συστήματα και εξετάσεις, όπως το International Baccalaureate (IB), που εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες με επιτυχία σε πολλές χώρες.
Μία τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το ακραίο ψυχολογικό και οικονομικό βάρος που καλούνται να σηκώσουν οι νέοι μας μόνο και μόνο για να αποκτήσουν πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση μέσα στην ίδια τους τη χώρα».
Ο ρόλος του σχολείου, η ψυχική υγεία και η φύση
Η παρέμβαση στέκεται και στην ανάγκη υποστήριξης των μαθητών εντός του σχολικού περιβάλλοντος, μέσω ψυχολόγων και συμβούλων, καθώς και στην παροχή ενημέρωσης για εναλλακτικές επαγγελματικές διαδρομές. Παράλληλα, προτείνεται η στροφή των εφήβων προς συλλογικές εξωτερικές δραστηριότητες:
«Στα τελευταία σχολικά χρόνια θα έπρεπε επίσης να ενθαρρύνουμε περισσότερο τη συμμετοχή των παιδιών σε ομαδικές δραστηριότητες, στον αθλητισμό και – ακόμη σημαντικότερο – να τα επανασυνδέσουμε με τη φύση.
Οι Πρόσκοποι και οργανισμοί όπως το Outward Bound, που συνδυάζουν την ομαδικότητα με τις υπαίθριες δραστηριότητες, είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική και κοινωνική ευημερία των νέων μας. Ας δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στη φιλία, στην κοινότητα και στη φύση, παρά στην απομόνωση πίσω από κινητά τηλέφωνα, tablets και «AI companions»».
Ολοκληρώνοντας, επισημαίνει ότι παρόμοιες μέθοδοι ενίσχυσης της προσωπικότητας των νέων εφαρμόζονται ήδη στο πρόγραμμα Achieve του King’s Trust International, ενώ θέτει το βασικό ερώτημα για το μέλλον της εκπαίδευσης στη χώρα:
«Η Ελλάδα διαθέτει λαμπρούς νέους ανθρώπους. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να τους μεγαλώνουμε μέσα στον φόβο ή αν θα τολμήσουμε να οικοδομήσουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα πιο σύγχρονο, πιο ανθρώπινο και πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες της εποχής μας – ένα σύστημα που θα τους προσφέρει επιλογές, ελπίδα και τη δυνατότητα να επιτύχουν με διαφορετικούς τρόπους. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, σημασία δεν έχει μόνο η επιτυχία στις εξετάσεις. Σημασία έχει η ίδια η ζωή».
