Βρίσκονται στα τηγάνια που χρησιμοποιούμε, στα καλλυντικά που φοράμε και στα ρούχα που ντύνουν το σώμα μας. Τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά», γνωστά επιστημονικά ως PFAS, είναι πανταχού παρόντα στη σύγχρονη ζωή.
Τώρα όμως, μια νέα επιστημονική μελέτη προκαλεί σοβαρό προβληματισμό, καθώς δείχνει ότι αυτά τα χημικά μπορεί να θέτουν σε αυξημένο κίνδυνο την υγεία των εφήβων, σιωπηλά και χωρίς προειδοποιητικά συμπτώματα.
Τα PFAS (υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες) έχουν ήδη συνδεθεί με πληθώρα προβλημάτων υγείας: διάφορες μορφές καρκίνου, βλάβες στο ανοσοποιητικό σύστημα και συγγενείς ανωμαλίες. Η νέα μελέτη, όμως, εστιάζει σε έναν λιγότερο γνωστό αλλά εξαιρετικά επικίνδυνο κίνδυνο: μια σοβαρή ηπατική νόσο που μπορεί να ξεκινά από την εφηβεία.
Χημικά PFAS: Τι είναι και γιατί μας αφορούν όλους
Τα PFAS είναι τεχνητά χημικά, σχεδιασμένα ώστε να απωθούν το νερό, το λάδι και τους λεκέδες. Χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε χιλιάδες προϊόντα καθημερινής χρήσης, από αντικολλητικά σκεύη και αδιάβροχα ρούχα μέχρι συσκευασίες τροφίμων και καλλυντικά.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι αυτά τα χημικά δεν διασπώνται εύκολα. Διαρρέουν στο περιβάλλον και παραμένουν για χρόνια, μολύνοντας το πόσιμο νερό, το έδαφος, τον αέρα και την άγρια ζωή. Τελικά, περνούν και στον ανθρώπινο οργανισμό.
Είναι χαρακτηριστικό ότι πάνω από το 98% του πληθυσμού των ΗΠΑ έχει ανιχνεύσιμα επίπεδα PFAS στο αίμα του, ένα ποσοστό που δείχνει πόσο εκτεταμένη είναι η έκθεση.
Παντοτινά χημικά και ήπαρ: Η ανησυχητική σύνδεση στους εφήβους
Η νέα μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της Ιατρικής Σχολής Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC). Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από 284 εφήβους και νεαρούς ενήλικες που συμμετείχαν σε δύο μακράς χρονικής διάρκειας μελέτες.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε αιματολογικές εξετάσεις για τον εντοπισμό PFAS και σε μαγνητικές τομογραφίες (MRI) για τη μέτρηση συσσώρευσης λίπους στο ήπαρ.
Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: υψηλότερα επίπεδα δύο κοινών PFAS (του PFOA και του PFHpA) συνδέθηκαν με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου MASLD (μεταβολική δυσλειτουργία με στεάτωση ήπατος).
Η MASLD, γνωστή παλαιότερα ως λιπώδης νόσος του ήπατος, εμφανίζεται όταν συσσωρεύεται υπερβολικό λίπος στο συκώτι και συνδέεται με παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, υπέρταση και υψηλή χοληστερίνη.
Το ανησυχητικό εύρημα είναι ότι η συσχέτιση εντοπίστηκε στους εφήβους, αλλά όχι στους νεαρούς ενήλικες, γεγονός που υποδεικνύει ότι η εφηβεία αποτελεί κρίσιμο στάδιο ευαλωτότητας.
Χημικά, γονίδια και τρόπος ζωής: Ένας επικίνδυνος συνδυασμός
Σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, δρ. Σιουέν «Σέρλοκ» Λι, «η εφηβεία είναι μια κρίσιμη περίοδος ανάπτυξης, κατά την οποία οι επιπτώσεις των PFAS είναι εντονότερες».
Συγκεκριμένα, έφηβοι με διπλάσια επίπεδα PFOA στο αίμα είχαν σχεδόν τριπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης MASLD. Ο κίνδυνος αυξανόταν ακόμη περισσότερο σε άτομα με μια συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή, γνωστή ως PNPLA3 GG, η οποία επηρεάζει τον τρόπο αποθήκευσης λίπους στο ήπαρ.
Στους νεαρούς ενήλικες, το κάπνισμα φάνηκε να επιδεινώνει τη βλάβη του ήπατος που σχετίζεται με τα PFAS, δείχνοντας ότι τα χημικά, η γενετική προδιάθεση και ο τρόπος ζωής δρουν συνδυαστικά.
Μια «σιωπηλή» νόσος με σοβαρές συνέπειες
Τα ευρήματα έρχονται σε μια περίοδο όπου η MASLD αναμένεται να αυξηθεί δραματικά τα επόμενα χρόνια. Σήμερα, περίπου 10% των παιδιών στις ΗΠΑ πάσχουν από τη νόσο, ενώ το ποσοστό εκτοξεύεται στο 40% στα παιδιά με παχυσαρκία.
Η ασθένεια συχνά δεν εμφανίζει συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε καρδιοπάθεια, ίνωση, κίρρωση και καρκίνο του ήπατος. Ήδη αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία μεταμόσχευσης ήπατος στις ΗΠΑ και εκτιμάται ότι θα γίνει η πρώτη μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα με MASLD ζουν κατά μέσο όρο 2,8 χρόνια λιγότερο.
Τα χημικά PFAS δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά μια σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα για τους εφήβους. Η έρευνα δείχνει ξεκάθαρα ότι η έκθεση σε αυτά τα χημικά κατά την εφηβεία μπορεί να καθορίσει την υγεία του ήπατος για μια ολόκληρη ζωή, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη πρόληψης, ενημέρωσης και αυστηρότερης ρύθμισης.
