Σαν σήμερα 29 Ιανουαρίου: Η μυστική άφιξη του Οτσαλάν στην Αθή

Σαν σήμερα πριν από 27 χρόνια, ένα ιδιωτικό αεροσκάφος προσγειώνεται στο τότε αεροδρόμιο του Ελληνικού και, για λίγες ώρες, η Αθήνα βρίσκεται στο κέντρο μιας υπόθεσης που που εξελίχθηκε γρήγορα σε διπλωματική κρίση: ο ηγέτης του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, έχει φτάσει στην Ελλάδα. Η άφιξη θα μείνει στην Ιστορία ως η αρχή μιας αλυσίδας επιλογών, διαρροών και αυτοσχεδιασμών, που καταλήγουν λίγες εβδομάδες αργότερα στη σύλληψή του στο Ναϊρόμπι και σε πολιτικό σεισμό στην Αθήνα.

Το παρασκήνιο πριν από την άφιξη

Τους μήνες που προηγούνται, ο Οτσαλάν βρίσκεται σε μια διαρκή μετακίνηση. Μετά την απομάκρυνσή του από τη Συρία το φθινόπωρο του 1998, επιχειρεί να βρει πολιτικό καταφύγιο στην Ευρώπη, περνά από τη Ρωσία και καταλήγει στη Ρώμη, όπου ζητά άσυλο, χωρίς τελικά να εξασφαλίσει καθεστώς προστασίας. Η διεθνής πίεση γύρω από το όνομά του είναι τέτοια, ώστε κάθε ενδεχόμενο φιλοξενίας του μετατρέπεται σε υπόθεση υψηλού ρίσκου για όποια κυβέρνηση εμπλέκεται.

Η προσγείωση στο Ελληνικό και η πρώτη νύχτα

Σύμφωνα με εκτενείς περιγραφές της εποχής, ο Οτσαλάν φτάνει στην Αθήνα με Lear jet, συνοδευόμενος από τον απόστρατο Αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού Αντώνη Ναξάκη, πρόσωπο που θα ταυτιστεί με τη μεταφορά του στην Ελλάδα. Στο VIP του αεροδρομίου, το αεροσκάφος εμφανίζεται να μεταφέρει «Ρώσο υφυπουργό», μέχρι τη στιγμή που οι ελληνικές υπηρεσίες αντιλαμβάνονται ποιος βρίσκεται πραγματικά στο αεροπλάνο. Η πρώτη του διανυκτέρευση αποδίδεται σε σπίτι κοντά στην Αθήνα, στη Νέα Μάκρη, σε ένα κλίμα απόλυτης μυστικότητας που δύσκολα θα κρατήσει.

Η κρισιμότητα της υπόθεσης αποτυπώνεται και στο ότι η τουρκική διπλωματία, σε δημόσια τοποθέτηση της 1ης Φεβρουαρίου 1999, αναφέρεται σε πληροφορίες ότι ο «αρχηγός της οργάνωσης» έχει φτάσει «στο αεροδρόμιο της Αθήνας» με ιδιωτικό αεροπλάνο, ενώ σημειώνει και τις εκατέρωθεν διαψεύσεις της περιόδου.

Οι επόμενες μέρες, οι μετακινήσεις και το αδιέξοδο

οι κινήσεις που ακολούθησαν ήταν διαδοχικές και υπό αυξανόμενη πίεση. Περιγραφές κάνουν λόγο για επαφές με την ηγεσία της ΕΥΠ και για ξεκάθαρο μήνυμα ότι πρέπει να φύγει από τη χώρα. Ακολουθούν πτήσεις και απόπειρες μεταφοράς του σε άλλες ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, με άρνηση αδειών υπερπτήσης ή προσγείωσης, επιστροφές στην Ελλάδα και μεταφορά του στην Κέρκυρα για λόγους ασφαλείας. Το νήμα είναι συνεχές: κάθε πόρτα που κλείνει, μετατρέπει την επόμενη κίνηση σε πιο πιεστική.

Από την Αθήνα στο Ναϊρόμπι

Η κρίσιμη στροφή έρχεται όταν ο Οτσαλάν καταλήγει στην Κένυα. Στις 2 Φεβρουαρίου 1999 μεταφέρεται στο Ναϊρόμπι και, σύμφωνα με την εκδοχή που περιγράφεται στο υλικό του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, τον παραλαμβάνουν άνθρωποι της Ελληνικής Πρεσβείας και τον μεταφέρουν στην κατοικία του Έλληνα πρέσβη. Εκεί παραμένει όσο αναζητείται τρίτη χώρα, μέχρι τις 15 Φεβρουαρίου 1999, όταν Κενυάτες αξιωματούχοι τον οδηγούν στο αεροδρόμιο και συλλαμβάνεται μετά την επιβίβασή του στο αεροσκάφος.

Για τον ρόλο των ΗΠΑ και ειδικότερα της CIA γράφτηκαν πολλά εκείνη την περίοδο. Το ασφαλές είναι να αναφερθεί ότι έχουν καταγραφεί δημοσιογραφικές αναφορές για αμερικανική συνδρομή σε επίπεδο πληροφοριών και διπλωματικών κινήσεων, χωρίς να υπάρχει μία ενιαία, επίσημα τεκμηριωμένη εκδοχή που να επιβεβαιώνει καθοριστική επιχειρησιακή εμπλοκή.

Η σύλληψη, οι αντιδράσεις και η πολιτική έκρηξη στην Αθήνα

Η είδηση της σύλληψης πέφτει σαν ηλεκτροσόκ. Στην Ελλάδα, ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης ζητά παραιτήσεις σε κορυφαίο επίπεδο και από την κυβέρνηση αποχωρούν ο Θεόδωρος Πάγκαλος, ο Φίλιππος Πετσάλνικος και ο Αλέκος Παπαδόπουλος, μέσα σε κλίμα που περιγράφεται ως «εθνική ταπείνωση» στα διεθνή δημοσιεύματα της περιόδου.

Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά, ο τρόπος που μιλούν δημόσια για το παρασκήνιο αποκαλύπτει πολλά για το τι θεωρείται «απαγορευμένο» να ειπωθεί. Χαρακτηριστική μένει η φράση που αποδίδεται στον Τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετζεβίτ: «Ας φάμε το σταφύλι και ας μην ρωτάμε από πού ήρθε.»

Στην Αθήνα, τις μέρες μετά τη σύλληψη, καταγράφονται συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις με συμμετοχή Κούρδων και Ελλήνων που έβλεπαν την υπόθεση ως πολιτικό φιάσκο και ως πλήγμα για τη χώρα. Σε χρονολογικές καταγραφές των διαδηλώσεων εκείνων των ημερών αναφέρεται συγκέντρωση της τάξης των 10.000 στην Αθήνα, καθώς και προληπτική κράτηση εκατοντάδων Κούρδων σε στρατόπεδο. Επειδή οι αριθμοί διαφέρουν ανά πηγή, κράτησέ το ως «σύμφωνα με καταγραφές της περιόδου» και όχι ως απόλυτο μέγεθος.

Το αποτύπωμα

Χρόνια μετά, η υπόθεση καταλήγει και σε δικαστική αποτίμηση στην Ελλάδα, με δημοσιεύματα να σημειώνουν ότι το 2003 οι κατηγορούμενοι που συνδέθηκαν με τη μυστική είσοδο του Οτσαλάν αθωώθηκαν, ενώ η συνολική υπόθεση καταγράφηκε ως μία από τις πιο επώδυνες στιγμές της Ελληνικής διπλωματίας εκείνης της περιόδου.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

474: Ο Ζήνων στέφεται συναυτοκράτορας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, με συναυτοκράτορα τον ανήλικο Λέοντα Β’.

1595: Θεωρείται ότι ανεβαίνει για πρώτη φορά το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Σαίξπηρ.

1845: Δημοσιεύεται για πρώτη φορά το «Το Κοράκι» του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, που θα γίνει σύμβολο της γοτθικής λογοτεχνίας.

1870: Δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Αλήθεια» ότι το 1869 είναι το έτος εισαγωγής στην Ελλάδα του ποδηλάτου, του «περίεργου τούτου και δύσκολου άμα είδους παιδιάς και ταχυδρομίας», με εισαγωγείς του το βασιλιά Γεώργιο Α’ και τον Παύλο Δαμαλά, γιατρό και δήμαρχο Πειραιώς.

1886: Ο Γερμανός μηχανικός, Καρλ Μπεντς, λαμβάνει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το πρώτο βενζινοκίνητο αυτοκίνητο, βάζοντας τον «λίθο» για τη μετέπειτα αυτοκρατορία της Mercedes-Benz.

1891: Η πριγκίπισσα Λιλιουοκαλάνι ανακηρύσσεται βασίλισσα της Χαβάης. Θα είναι η τελευταία μονάρχης στην ιστορία της χώρας.

1907: Ιδρύεται ο Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών (ΣΕΒ).

1911: Δριμύτατος χειμώνας σε ολόκληρη την Ελλάδα επιφέρει το θάνατο δύο ανθρώπων, αρκετούς τραυματισμούς, ναυάγια ατμόπλοιων και διακοπή στις συγκοινωνίες.

1940: Στην Οσάκα, σύγκρουση τρένων πυροδοτεί πυρκαγιά μεγάλης κλίμακας και εκατοντάδες θύματα, σε μία από τις πιο πολύνεκρες σιδηροδρομικές τραγωδίες της Ιαπωνίας.

1941: Ο Αλέξανδρος Κορυζής αναλαμβάνει πρωθυπουργός της Ελλάδας μετά τον θάνατο του Ιωάννη Μεταξά.

1964: Κάνει πρεμιέρα η ταινία «Dr. Strangelove».

1967: Στο Σαν Φρανσίσκο γίνεται το Mantra-Rock Dance με Τζάνις Τζόπλιν, Grateful Dead και Άλλεν Γκίνσμπεργκ, στιγμιότυπο της αντικουλτούρας των 60s.

1976: Βόμβα του «Επαναστατικού Λαϊκού Αγώνα» προκαλεί ζημιές στην έκθεση της βιομηχανίας «Πίτσος», στην Αθήνα.

1976: Δικαστήριο της Ρώμης χαρακτηρίζει ως προσβάλλουσα τα χρηστά ήθη την ταινία του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι «Το τελευταίο τανγκό στο Παρίσι». Ο σκηνοθέτης, ο παραγωγός και οι ηθοποιοί της ταινίας, μεταξύ των οποίων και ο Μάρλο Μπράντο, απειλούνται με σύλληψη αν εμφανιστούν στην πόλη.

1979: Η 16χρονη, Μπρέντα Σπένσερ, σκοτώνει δύο άτομα και τραυματίζει άλλα εννέα, όταν πυροβολεί από το σπίτι της το παρακείμενο δημοτικό σχολείο του Κλίβελαντ, στο Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνια. Το όπλο τής το είχε χαρίσει ο πατέρα της ως χριστουγεννιάτικο δώρο. Στους αστυνομικούς που τη συλλαμβάνουν δικαιολογείται με τη φράση «Δεν μου αρέσουν οι Δευτέρες» («I Don’t Like Mondays»). Με αφορμή το περιστατικό αυτό οι Boomtown Rats θα γράψουν το ομώνυμο τραγούδι.

1996: Ο νέος πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κώστας Σημίτης, στέλνει μήνυμα προς την Τουρκία, ότι σε οποιαδήποτε πρόκληση η χώρα θα αντιδράσει άμεσα και δυναμικά, με αφορμή την κρίση των Ιμίων. Η ομόλογός του της γειτονικής χώρας, Τανσού Τσιλέρ, ζητά διαπραγματεύσεις για το καθεστώς των βραχονησίδων του Αιγαίου. Τουρκικά πολεμικά πλοία παραβιάζουν τα ελληνικά χωρικά ύδατα και πλησιάζουν τα Ίμια. Γίνονται διαβήματα από την Ελλάδα σε Ευρωπαϊκή Ένωση και ΗΠΑ.

1999: Ο ηγέτης του PKK, Αμπνουλάχ Οτσαλάν, φτάνει στην Αθήνα. Το αεροσκάφος που τον μετέφερε προσγειώθηκε στις 29 Ιανουαρίου 1999, ημέρα Παρασκευή, στο αεροδρόμιο του Ελληνικού.

2000: Την πρώτη ημέρα λειτουργίας του μετρό της Αθήνας, η χρήση του μέσου από το επιβατικό κοινό ξεπερνάει κάθε ρεκόρ. Μόνο μέχρι το μεσημέρι υπολογίζεται ότι σχεδόν 1.000.000 επιβάτες χρησιμοποίησαν το Μετρό.

2002: Στο State of the Union, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Γ. Μπους χρησιμοποιεί τη φράση «Axis of Evil» («Άξονας του Κακού») για να περιγράψει κράτη όπως το Ιράκ, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα, υποστηρίζοντας ότι, μαζί με «τρομοκρατικούς συμμάχους», απειλούν την παγκόσμια ειρήνη καθώς επιδιώκουν όπλα μαζικής καταστροφής. Η διατύπωση αυτή γίνεται σημείο καμπής στη μετα-11ης Σεπτεμβρίου ρητορική της Ουάσινγκτον και επηρεάζει καθοριστικά τη δημόσια και διπλωματική συζήτηση για την «αντιτρομοκρατία» τα επόμενα χρόνια.

2022: Πεθαίνει η Τζωρτζίνα Δασκαλάκη στο Νοσοκομείο Παίδων, ύστερα από απόπειρα δολοφονίας από τη μητέρα της, Ρούλα Πισμπιρίγκου. Η Τζωρτζίνα εισήχθη στο Καραμάνδειο τον Απρίλιο του 2021, όπου της έκαναν ΚΑΡΠΑ αλλά διαγνώσθηκε υποξική ισχαιμική εγκεφαλοπάθεια. Μετά το θάνατό της, ασκήθηκε ποινική δίωξη στη μητέρα που τελικά καταδικάστηκε σε ισόβια.

2025: Σύγκρουση επιβατικού αεροσκάφους με στρατιωτικό ελικόπτερο πάνω από τον Ποτόμακ προκαλεί 67 θανάτους κοντά στο Ronald Reagan Washington National Airport.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Βαρσαμία, Βαρσιμαίος