Σαν σήμερα 5 Μαρτίου: Ο θάνατος του Στάλιν

Σαν σήμερα, 5 Μαρτίου 1953, πεθαίνει στη Μόσχα ο Ιωσήφ Στάλιν, μία από τις πιο καθοριστικές μορφές της σοβιετικής εξουσίας στον 20ό αιώνα. Είχε καταρρεύσει λίγες ημέρες νωρίτερα, στη ντάτσα του στο Κούντσεβο, και ο θάνατός του αποδόθηκε επίσημα σε εγκεφαλική αιμορραγία. Η περίοδος της κυριαρχίας του συνδέθηκε με τη μετατροπή της Σοβιετικής Ένωσης σε υπερδύναμη και με τη σοβιετική νίκη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται ως εποχή σκληρής καταστολής στο εσωτερικό.

Οι τελευταίες ώρες του Στάλιν παραμένουν θέμα ιστορικής συζήτησης. Σύμφωνα με αφηγήσεις και έρευνες, βρέθηκε πεσμένος στο δωμάτιό του μετά από εγκεφαλικό και για αρκετή ώρα δεν κλήθηκαν γιατροί, σε ένα περιβάλλον όπου ο φόβος μπορούσε να μεταφραστεί σε αδράνεια. Το κλίμα εκείνων των ημερών βαρυφόρτιζε και η υπόθεση της «Συνωμοσίας των γιατρών», που είχε ήδη δηλητηριάσει τις σχέσεις του καθεστώτος με την ιατρική κοινότητα.

Η καθυστέρηση στην ιατρική παρέμβαση, μαζί με μεταγενέστερες μαρτυρίες, συντήρησαν κατά καιρούς υποθέσεις για τις ακριβείς συνθήκες του θανάτου του, χωρίς όμως να υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία που να ανατρέπουν την επίσημη εκδοχή.

Η ιστορική αποτίμηση του Στάλιν παραμένει έντονα διχαστική. Για αρκετούς υπήρξε πρόσωπο-σύμβολο της νίκης και της κρατικής ισχύος της Σοβιετικής Ένωσης. Για άλλους, προσωποποίησε τις εκκαθαρίσεις, το Γκουλάγκ και την κρατική βία. Ο θάνατός του άνοιξε άμεσα έναν αγώνα διαδοχής στην κορυφή του καθεστώτος, με ένα αρχικό σχήμα συλλογικής ηγεσίας, και στα επόμενα χρόνια συνδέθηκε με την πορεία προς την αποσταλινοποίηση που σφράγισε την εποχή Χρουστσόφ. Η κληρονομιά του συνεχίζει να προκαλεί αντιπαραθέσεις μέχρι σήμερα.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

363: Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Ιουλιανός ξεκινά από την Αντιόχεια μεγάλη εκστρατεία εναντίον της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών, επιδιώκοντας να πλήξει την περσική ισχύ και να προελάσει έως την Κτησιφώντα. Η επιχείρηση θα εξελιχθεί σε στρατηγικό ρίσκο και λίγους μήνες αργότερα ο ίδιος θα σκοτωθεί στη διάρκεια της εκστρατείας.

1496: Ο βασιλιάς Ερρίκος Ζ΄ της Αγγλίας εκδίδει βασιλική άδεια στον Τζιοβάννι Καμπότο (John Cabot) και στους γιους του να εξερευνήσουν και να διεκδικήσουν νέες περιοχές στον Ατλαντικό για λογαριασμό του αγγλικού στέμματος, κίνηση που θα αποτελέσει βάση για τις μετέπειτα Αγγλικές αξιώσεις στη Βόρεια Αμερική.

1616: Η Καθολική Εκκλησία εκδίδει διάταγμα της Συνόδου του Index που χαρακτηρίζει προβληματική την ηλιοκεντρική θεωρία και θέτει το έργο του Νικόλαου Κοπέρνικου «De revolutionibus orbium coelestium» στον Κατάλογο Απαγορευμένων Βιβλίων έως ότου διορθωθεί. Το γεγονός θα αποτελέσει χαρακτηριστικό επεισόδιο της σύγκρουσης επιστημονικής σκέψης και εκκλησιαστικής γραμμής.

1770: Στη Βοστώνη Βρετανοί στρατιώτες ανοίγουν πυρ εναντίον πλήθους αποίκων έπειτα από ένταση και προκλήσεις, σκοτώνοντας πέντε ανθρώπους. Το περιστατικό, γνωστό ως «Boston Massacre», θα χρησιμοποιηθεί ως ισχυρό προπαγανδιστικό εργαλείο και θα ενισχύσει την πορεία προς την Αμερικανική Επανάσταση.

1856: Μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει το Royal Italian Opera House στο Covent Garden του Λονδίνου, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα μουσικής και θεάτρου της εποχής. Στη θέση του θα ανεγερθεί αργότερα νέο κτίριο, που εξελίχθηκε στη σημερινή Βασιλική Όπερα του Λονδίνου.

1933: Στις εκλογές του Ράιχσταγκ το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα του Αδόλφου Χίτλερ συγκεντρώνει περίπου 43,9% των ψήφων και αναδεικνύεται πρώτο κόμμα. Το αποτέλεσμα, σε συνδυασμό με πολιτικές συμμαχίες και τα μέτρα που ακολούθησαν μετά τον εμπρησμό του Ράιχσταγκ, θα διευκολύνει την εδραίωση του ναζιστικού καθεστώτος στη Γερμανία.

1940: Δίνεται η παρθενική παράσταση της νεοσύστατης Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο θέατρο Ολύμπια της Αθήνας, με την οπερέτα «Η Νυχτερίδα» (Die Fledermaus) του Γιόχαν Στράους. Κεντρικό ρόλο στην ίδρυση και οργάνωση του θεσμού είχε ο Κωστής Μπαστιάς, τότε γενικός διευθυντής των Κρατικών Σκηνών.1940: Υπογράφεται από τη σοβιετική ηγεσία η απόφαση που οδηγεί στη μαζική εκτέλεση περίπου 22.000 Πολωνών αξιωματικών, αστυνομικών και μελών της διανόησης από την NKVD, έγκλημα που έμεινε γνωστό ως «Σφαγή του Κατίν». Η ευθύνη της Σοβιετικής Ένωσης αναγνωρίστηκε επίσημα δεκαετίες αργότερα μετά τη δημοσιοποίηση σχετικών εγγράφων.

1946: Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ εκφωνεί στο Westminster College στο Φούλτον του Μισούρι την ιστορική ομιλία «Sinews of Peace». Σε αυτή διατυπώνει τη φράση «From Stettin in the Baltic to Trieste in the Adriatic, an iron curtain has descended across the Continent», περιγράφοντας τη διαίρεση της Ευρώπης και σηματοδοτώντας την απαρχή του Ψυχρού Πολέμου.

1953: Πεθαίνει ο Ιωσήφ Στάλιν έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο, ύστερα από σχεδόν τρεις δεκαετίες στην εξουσία της Σοβιετικής Ένωσης. Ο θάνατός του ανοίγει μια περίοδο έντονων πολιτικών διεργασιών και σταδιακής αποσταλινοποίησης στο σοβιετικό σύστημα.

1956: Κάνει πρεμιέρα η ταινία «Ο Δράκος» του Νίκου Κούνδουρου, με πρωταγωνιστή τον Ντίνο Ηλιόπουλο σε έναν ασυνήθιστο δραματικό ρόλο. Το φιλμ, με μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα έργα του Ελληνικού κινηματογράφου.

1962: Στο θέατρο «Χατζηχρήστου» πραγματοποιείται μεγάλη συγκέντρωση της Νεολαίας της Ένωσης Κέντρου στο πλαίσιο του Ανένδοτου Αγώνα. Εκεί εμφανίζεται για πρώτη φορά το σύνθημα «1-1-4», που παραπέμπει στο άρθρο 114 του Συντάγματος του 1952 και θα γίνει σύμβολο των πολιτικών κινητοποιήσεων της εποχής.

1966: Το αεροσκάφος BOAC Flight 911 συντρίβεται κοντά στο όρος Φούτζι της Ιαπωνίας, προκαλώντας τον θάνατο 124 ανθρώπων. Η έρευνα κατέληξε ότι το δυστύχημα προκλήθηκε από ισχυρές ατμοσφαιρικές αναταράξεις που προκάλεσαν δομική αστοχία στο αεροσκάφος.

1970: Τίθεται σε ισχύ η Συνθήκη μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT), το βασικό διεθνές πλαίσιο για τον περιορισμό της εξάπλωσης πυρηνικών όπλων και την προώθηση της ειρηνικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας.

1979: Το διαστημόπλοιο Voyager 1 της NASA πραγματοποιεί την πλησιέστερη προσέγγισή του στον Δία, στέλνοντας στη Γη πολύτιμα επιστημονικά δεδομένα και εικόνες για τον πλανήτη και τα φεγγάρια του, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μελέτη του ηλιακού συστήματος.

1982: Ο Τζον Μπελούσι βρίσκεται νεκρός στο Chateau Marmont στο Χόλιγουντ από υπερβολική δόση, σε θάνατο που θα συμβολίσει τη σκοτεινή πλευρά της ροκ-σταρ κουλτούρας των ‘70s/’80s.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Αρχέλαος, Ευλόγιος, Ευλογία, Κόνων