Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ολοκληρώθηκε με τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, να αποφεύγει να τοποθετηθεί επί της ουσίας για τους ρωσικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους S-400 που διαθέτει η Τουρκία, λίγες στιγμές αφότου απέφυγε να πάρει θέση και για το θέμα του τουρκικού casus belli που προέταξε για πρώτη φορά εντός ΝΑΤΟ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Κατά τη συνέντευξη Τύπου μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ χαρακτήρισε το ζήτημα διμερή υπόθεση ΗΠΑ–Τουρκίας, παραπέμποντας τις σχετικές αποφάσεις στην Ουάσιγκτον και την Άγκυρα.
«Το θέμα των S-400 αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία. Οι δύο χώρες εργάζονται πάνω σε αυτό και δεν θέλω να σχολιάσω», δήλωσε ο Μαρκ Ρούτε.
Η στάση του γενικού γραμματέα επιβεβαιώνει ότι το ΝΑΤΟ δεν προτίθεται να παρέμβει δημόσια στη διαμάχη, παρά το γεγονός ότι η τουρκική αγορά του ρωσικού συστήματος έχει προκαλέσει σοβαρές εντάσεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Ο Ρούτε είχε επισημάνει και πριν από την έναρξη της Συνόδου ότι οι αποφάσεις για τους S-400 και τη μελλοντική αμυντική σχέση της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες ανήκουν στις δύο χώρες.
Το δύσκολο ζήτημα των S-400
Η αγορά των S-400 από την Τουρκία οδήγησε στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA.
Η Άγκυρα επιδιώκει πλέον την άρση των περιορισμών και την επιστροφή της στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι εξετάζει θετικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Ωστόσο, οι S-400 παραμένουν το βασικό νομικό εμπόδιο, καθώς η αμερικανική νομοθεσία δεν επιτρέπει την παράδοση F-35 στην Τουρκία όσο η χώρα εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό σύστημα.
Η απόφαση του Ρούτε να μην τοποθετηθεί δείχνει ότι η ηγεσία της Συμμαχίας επιδιώκει να κρατήσει το ζήτημα εκτός του επίσημου πλαισίου του ΝΑΤΟ, αποφεύγοντας μια νέα δημόσια αντιπαράθεση με την Άγκυρα.
«Εξαιρετικά επιτυχημένη» η Σύνοδος
Παρά τις διαφωνίες που καταγράφηκαν, ο Μαρκ Ρούτε χαρακτήρισε τη Σύνοδο Κορυφής της Άγκυρας ιδιαίτερα επιτυχημένη και ευχαρίστησε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την τουρκική κυβέρνηση για τη φιλοξενία.
Όπως ανέφερε, οι αποφάσεις που είχαν ληφθεί στη Σύνοδο της Χάγης το 2025 περνούν πλέον από το επίπεδο του σχεδιασμού στο στάδιο της εφαρμογής.
Η Σύνοδος της Χάγης είχε επικεντρωθεί στις νέες αμυντικές δεσμεύσεις, ενώ η συνάντηση της Άγκυρας είχε ως βασικό στόχο τη μετατροπή των αυξημένων δαπανών σε πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες.
Το ΝΑΤΟ είχε θέσει ως κεντρικές προτεραιότητες της Συνόδου την αύξηση των αμυντικών επενδύσεων, την ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής και τη μακροπρόθεσμη υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Προς τον στόχο του 5%
Οι ηγέτες επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την επίτευξη του στόχου του 5% του ΑΕΠ για την άμυνα και την ασφάλεια έως το 2035.
Η συγκεκριμένη δέσμευση περιλαμβάνει δαπάνες για τις ένοπλες δυνάμεις, την αγορά νέου εξοπλισμού, τις κρίσιμες υποδομές, την ανθεκτικότητα και άλλες δραστηριότητες που σχετίζονται με την ασφάλεια.
Ο Ρούτε υπογράμμισε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες και ο Καναδάς έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά τις δαπάνες τους. Σύμφωνα με τη Διακήρυξη της Άγκυρας, οι ευρωπαϊκοί σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν το 2025 τις επενδύσεις τους στις βασικές αμυντικές απαιτήσεις κατά περισσότερα από 139 δισ. δολάρια.
Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ τόνισε ότι η αύξηση των προϋπολογισμών δεν αρκεί από μόνη της. Το κρίσιμο ζητούμενο είναι τα χρήματα να μετατραπούν σε πραγματικές δυνατότητες, όπως νέα οπλικά συστήματα, πυρομαχικά, αεράμυνα, drones και στρατιωτικές υποδομές.
Συμφωνίες άνω των 50 δισ.
Κεντρικό θέμα της Συνόδου αποτέλεσε η ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας της αμυντικής βιομηχανίας και η επιτάχυνση των παραδόσεων στρατιωτικού εξοπλισμού.
Στο πλαίσιο του NATO Defence Industry Forum ανακοινώθηκαν νέες προμήθειες συνολικής αξίας άνω των 50 δισ. δολαρίων.
Οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν επίσης να διευρύνουν τη συλλογική παραγωγική δυνατότητα, να επιταχύνουν την καινοτομία και να περιορίσουν τα εμπόδια στο εμπόριο αμυντικού εξοπλισμού μεταξύ των κρατών-μελών.
Η ηγεσία του ΝΑΤΟ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η δυτική αμυντική βιομηχανία δεν παράγει αρκετά γρήγορα πυρομαχικά, πυραύλους και προηγμένα οπλικά συστήματα, ώστε να καλύψει ταυτόχρονα τις ανάγκες των συμμάχων και της Ουκρανίας.
Για τον Μαρκ Ρούτε, η αύξηση της παραγωγής αποτελεί πλέον κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα, καθώς η αποτροπή δεν εξαρτάται μόνο από τα διαθέσιμα χρήματα, αλλά από τον πραγματικό στρατιωτικό εξοπλισμό που μπορούν να παραδώσουν οι βιομηχανίες.
Νέα δέσμευση για την Ουκρανία
Η Σύνοδος της Άγκυρας επαναβεβαίωσε τη συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, σε μια περίοδο κατά την οποία το Κίεβο αντιμετωπίζει αυξημένες ανάγκες σε αεράμυνα, πυρομαχικά και συστήματα μεγάλου βεληνεκούς.
Για το 2026, οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν να διαθέσουν τουλάχιστον 70 δισ. ευρώ σε στρατιωτικό εξοπλισμό, βοήθεια και εκπαίδευση.
Η Διακήρυξη της Άγκυρας προβλέπει επίσης ότι τα κράτη-μέλη θα επιδιώξουν τη διατήρηση τουλάχιστον αντίστοιχου επιπέδου στήριξης και κατά τη διάρκεια του 2027.
Το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής βοήθειας χρηματοδοτείται πλέον από τους Ευρωπαίους συμμάχους και τον Καναδά, μέσω διμερών συμφωνιών, πολυμερών πρωτοβουλιών και αγορών από την αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
Η Συμμαχία υπογράμμισε ότι η υποστήριξη προς την Ουκρανία πρέπει να είναι προβλέψιμη και μακροπρόθεσμη, ώστε το Κίεβο να μπορεί να οργανώνει εγκαίρως τις αμυντικές του ανάγκες.
Μήνυμα στο Ιράν
Ο Μαρκ Ρούτε αναφέρθηκε και στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, υπογραμμίζοντας ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Η θέση αυτή ενσωματώθηκε και στην τελική Διακήρυξη της Συνόδου, στην οποία οι σύμμαχοι κάλεσαν επίσης το Ιράν να σεβαστεί πλήρως την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Η συγκεκριμένη αναφορά αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία των κρατών-μελών για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο για τη διεθνή ασφάλεια και τις ενεργειακές αγορές.
Ακλόνητη δέσμευση στο Άρθρο 5
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ έκλεισε τον απολογισμό της Συνόδου επαναλαμβάνοντας ότι οι 32 σύμμαχοι παραμένουν απολύτως προσηλωμένοι στη συλλογική άμυνα.
Στην τελική Διακήρυξη υπογραμμίζεται η ακλόνητη δέσμευση στο Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο μια επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον ολόκληρης της Συμμαχίας.
«Μια επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων», αναφέρεται στο κείμενο των ηγετών, με το ΝΑΤΟ να τονίζει ότι η ενότητα, η αλληλεγγύη και η συλλογική ισχύς αποτελούν τη βάση της ασφάλειας των περίπου ενός δισεκατομμυρίου πολιτών της Συμμαχίας.
Οι S-400 έμειναν εκτός ατζέντας
Παρά τις αποφάσεις για την ενίσχυση της συλλογικής άμυνας και της αμυντικής βιομηχανίας, το ζήτημα των τουρκικών S-400 παρέμεινε ουσιαστικά εκτός της επίσημης ατζέντας.
Ο Μαρκ Ρούτε επέλεξε να μην σχολιάσει τις επιπτώσεις που έχει η κατοχή ενός προηγμένου ρωσικού συστήματος από κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και παρέπεμψε το θέμα στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Τουρκίας.
Η επιλογή αυτή επιτρέπει στη Συμμαχία να διατηρήσει δημόσια την εικόνα ενότητας, δεν επιλύει όμως το ουσιαστικό πρόβλημα: η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει τους S-400, ενώ παράλληλα επιδιώκει την άρση των κυρώσεων και την επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35.
Η Σύνοδος της Άγκυρας ολοκληρώθηκε, συνεπώς, με σημαντικές οικονομικές και στρατιωτικές δεσμεύσεις, αλλά με το ζήτημα των S-400 να παραμένει ανοιχτό και να μεταφέρεται για ακόμη μία φορά στο πεδίο των απευθείας διαπραγματεύσεων Ουάσιγκτον και Άγκυρας.
