Η Ευρώπη βιώνει ακόμη ένα ιδιαίτερα σκληρό καλοκαίρι, με τα διαδοχικά κύματα καύσωνα να εντείνουν την πίεση στους υδάτινους πόρους και να φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το πρόβλημα της λειψυδρίας.
Η εικόνα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί, με την πρώτη ματιά, να μοιάζει διαχειρίσιμη. Συνολικά, η ΕΕ χρησιμοποιεί περίπου το 5,8% των διαθέσιμων αποθεμάτων γλυκού νερού της, που προέρχονται από παγετώνες, υπόγεια ύδατα, ποτάμια και λίμνες.
Πίσω από αυτόν τον μέσο όρο, όμως, κρύβονται τεράστιες ανισότητες.
Τα στοιχεία της Eurostat και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δείχνουν ότι ορισμένες χώρες βρίσκονται ήδη σε κατάσταση έντονης υδατικής πίεσης, με τη Μεσόγειο να αποτελεί το επίκεντρο του προβλήματος.
Η Κύπρος στην κορυφή της λειψυδρίας
Η πιο δύσκολη εικόνα καταγράφεται στην Κύπρο.
Η χώρα χρησιμοποιεί περίπου το 72% των διαθέσιμων αποθεμάτων γλυκού νερού της σε ετήσια βάση, ποσοστό που την τοποθετεί μακράν στην κορυφή της ευρωπαϊκής λίστας υδατικής πίεσης.
Κατά τους θερινούς μήνες, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική, καθώς η χρήση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων φτάνει έως και το 92%.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, οι ειδικοί θεωρούν ότι μια χώρα μπαίνει στη ζώνη προειδοποίησης όταν αξιοποιεί πάνω από το 20% των διαθέσιμων υδάτινων πόρων της.
Η Κύπρος, δηλαδή, δεν βρίσκεται απλώς πάνω από το όριο συναγερμού. Το έχει ξεπεράσει πολλαπλάσια.
Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, οι κυπριακές αρχές κάλεσαν τους πολίτες να περιορίσουν την ημερήσια κατανάλωση νερού κατά 10%, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε δύο λεπτά χρήσης νερού.
Η συνεχής αύξηση του πληθυσμού, η τουριστική πίεση και τα παρατεταμένα ξηρά διαστήματα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τα διαθέσιμα αποθέματα.
Γι’ αυτό και η κυβέρνηση προχωρά με ταχείς ρυθμούς στην εγκατάσταση νέων μονάδων αφαλάτωσης, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες σε πόσιμο νερό, ιδίως κατά την τουριστική περίοδο.
Η Ελλάδα στις πρώτες θέσεις της υδατικής πίεσης
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται επίσης στις χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρή υδατική πίεση.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το ποσοστό εκμετάλλευσης των αποθεμάτων γλυκού νερού φτάνει περίπου το 37%, τοποθετώντας τη χώρα πολύ πάνω από το όριο προειδοποίησης.
Το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο τους θερινούς μήνες, όταν η κατανάλωση αυξάνεται λόγω τουρισμού, άρδευσης, υψηλών θερμοκρασιών και μεγαλύτερης ζήτησης στα αστικά κέντρα και στα νησιά.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη γεωγραφική ζώνη: στη Μεσόγειο, όπου η κλιματική αλλαγή φέρνει συχνότερους καύσωνες, μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας και αυξημένο κίνδυνο υποβάθμισης των υδάτινων αποθεμάτων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ποσότητα του νερού, αλλά και η κατανομή του.
Άλλες περιοχές μπορεί να έχουν επαρκή αποθέματα και άλλες να βρίσκονται σε οριακή κατάσταση, ειδικά σε περιόδους παρατεταμένης ανομβρίας.
Μάλτα, Ρουμανία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ισπανία στη ζώνη πίεσης
Αμέσως μετά την Κύπρο βρίσκεται η Μάλτα, με ετήσιο ποσοστό χρήσης γλυκού νερού περίπου 33%, το οποίο κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού μπορεί να φτάσει στο 67%.
Στην ίδια ομάδα χωρών υψηλής πίεσης βρίσκονται η Ρουμανία με περίπου 34%, η Πορτογαλία με 31%, η Ιταλία με 27% και η Ισπανία με 26,5%.
Πρόκειται κυρίως για χώρες της νότιας Ευρώπης και της Μεσογείου, όπου η ζήτηση νερού αυξάνεται έντονα το καλοκαίρι, ενώ η κλιματική αλλαγή μειώνει την αξιοπιστία των φυσικών αποθεμάτων.
Η γεωργία, ο τουρισμός, η αστική κατανάλωση και η βιομηχανία ανταγωνίζονται για τους ίδιους πόρους, σε μια περίοδο κατά την οποία οι βροχοπτώσεις γίνονται πιο ασταθείς και οι ξηρασίες πιο συχνές.
Το νερό δεν λείπει παντού για τον ίδιο λόγο
Η λειψυδρία στην Ευρώπη δεν έχει μία μόνο αιτία.
Σε χώρες όπως η Κύπρος, η Μάλτα, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιταλία και η Πορτογαλία, το πρόβλημα συνδέεται κυρίως με την περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού, τη μεγάλη κατανάλωση και την κλιματική πίεση.
Σε άλλες χώρες, όμως, το βασικό πρόβλημα είναι οι υποδομές.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος προειδοποιεί ότι περίπου ένας στους δέκα πολίτες της ΕΕ δυσκολεύεται να έχει επαρκή πρόσβαση σε ασφαλές και καθαρό νερό.
Η κατάσταση είναι πιο σοβαρή στην Κύπρο, όπου το 36,5% των κατοίκων αντιμετωπίζει δυσκολίες πρόσβασης σε καθαρό νερό, ενώ ακολουθεί η Ελλάδα με 31,5%.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Κροατία και η Ιρλανδία εμφανίζουν επίσης προβλήματα πρόσβασης σε ασφαλές νερό, αν και δεν έχουν πάντα τόσο υψηλή εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων τους.
Αυτό δείχνει ότι σε αυτές τις περιπτώσεις το πρόβλημα συνδέεται περισσότερο με παλαιές υποδομές, απώλειες στα δίκτυα και αδυναμίες στη διανομή, παρά με την ίδια τη φυσική διαθεσιμότητα νερού.
Η Μεσόγειος ως επίκεντρο της κρίσης
Η Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας ευρωπαϊκής κρίσης νερού.
Οι χώρες της περιοχής αντιμετωπίζουν έναν συνδυασμό παραγόντων που πιέζουν τα αποθέματα: υψηλές θερμοκρασίες, μειωμένες βροχοπτώσεις, ξηρασία, τουριστική αιχμή, εντατική γεωργία και αυξημένη ζήτηση σε πόλεις και νησιά.
Ο καύσωνας επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, αυξάνεται η κατανάλωση νερού, επιταχύνεται η εξάτμιση από εδάφη, λίμνες και ταμιευτήρες και μεγαλώνει η ανάγκη για άρδευση.
Παράλληλα, οι πυρκαγιές, που γίνονται συχνότερες σε ξηρές περιόδους, επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τα εδάφη και τα υδρολογικά συστήματα.
Ο κίνδυνος έως το 2030
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος προειδοποιεί ότι η κλιματική αλλαγή και οι ολοένα συχνότερες περίοδοι ξηρασίας αναμένεται να αυξήσουν τόσο τη συχνότητα όσο και την ένταση των φαινομένων λειψυδρίας τουλάχιστον έως το 2030.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει ένα προσωρινό πρόβλημα ενός δύσκολου καλοκαιριού.
Αντίθετα, βρίσκεται μπροστά σε μια διαρθρωτική πρόκληση που αφορά την αγροτική παραγωγή, την υγεία, τον τουρισμό, τις πόλεις, την ενέργεια και την κοινωνική συνοχή.
Η πρόσβαση σε καθαρό νερό δεν είναι πλέον αυτονόητη ακόμη και σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
