Έντονη κινητικότητα προκαλούν στο αμερικανικό Κογκρέσο οι πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, για το ενδεχόμενο επιστροφής της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, αλλά και για τη Χεζμπολάχ και το Ισραήλ.
Στο επίκεντρο της αντίδρασης βρίσκεται το ερώτημα αν οι τοποθετήσεις του Μπάρακ αποτελούν προσωπικές εκτιμήσεις ή αν προαναγγέλλουν αλλαγή στην επίσημη γραμμή της Ουάσιγκτον απέναντι στην Τουρκία. Το ζήτημα θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς η Άγκυρα παραμένει εκτός του προγράμματος των F-35 λόγω της απόκτησης των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, ενώ η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να θέτει σαφείς περιορισμούς.
Σύμφωνα με την επιστολή που κυκλοφορεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων, βουλευτές καλούνται να συνυπογράψουν πρωτοβουλία των William Keating και Don Bacon προς τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, με την οποία ζητούνται εξηγήσεις για τις δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη.
Γιατί αντέδρασε το Κογκρέσο
Οι νομοθέτες εκφράζουν ανησυχία ότι οι δηλώσεις του Μπάρακ για πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 μπορεί να δημιουργούν την εντύπωση πως η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να επανεξετάσει τη θέση της, παρότι η Άγκυρα δεν έχει απομακρύνει τους S-400 ούτε έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.
Το βασικό επιχείρημα των βουλευτών είναι ότι τα ρωσικά συστήματα S-400 εξακολουθούν να συνιστούν απειλή για αμερικανικά και συμμαχικά αεροσκάφη. Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρούν ότι οποιαδήποτε πρόσβαση της Τουρκίας σε προηγμένη αμερικανική τεχνολογία, ενώ διατηρεί ρωσικά συστήματα, θα έθετε ζήτημα εθνικής ασφάλειας και θα μπορούσε να έρθει σε σύγκρουση με το αμερικανικό δίκαιο.
Η υπόθεση έχει ευρύτερη σημασία και για την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα άλλαζε τις ισορροπίες στην περιοχή και θα προκαλούσε νέα συζήτηση για τη στρατιωτική σχέση ΗΠΑ – Τουρκίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα παραμένει απρόβλεπτος σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.
Το ζήτημα των S-400 και η αμερικανική νομοθεσία
Οι επικριτές μιας πιθανής επαναπροσέγγισης με την Άγκυρα υπενθυμίζουν ότι η υπόθεση δεν είναι πολιτικά απλή. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για να μπορέσει να ανοίξει ξανά η συζήτηση για τα F-35.
Σύμφωνα με την επιστολή, το άρθρο 1245 του National Defense Authorization Act για το οικονομικό έτος 2020 απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός αν η Άγκυρα απομακρύνει τους S-400, δεσμευθεί ότι δεν θα αποκτήσει παρόμοια συστήματα στο μέλλον και δεν έχει αποδεχθεί άλλα ρωσικά οπλικά συστήματα.
Οι βουλευτές υποστηρίζουν ότι η Τουρκία δεν έχει μέχρι σήμερα ικανοποιήσει καμία από αυτές τις προϋποθέσεις. Αυτό καθιστά τις δηλώσεις περί πιθανής επιστροφής στο πρόγραμμα των F-35 πολιτικά και νομικά προβληματικές, τουλάχιστον στα μάτια σημαντικού τμήματος του Κογκρέσου.
Τι είπε ο Τομ Μπάρακ
Ο Τομ Μπάρακ, μιλώντας πρόσφατα στο Antalya Diplomacy Forum, είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιλυθεί το ζήτημα της Τουρκίας και των F-35. Στο ίδιο πλαίσιο, φέρεται να συνέκρινε την τουρκική υπόθεση των S-400 με την ελληνική κατοχή ρωσικών S-300, μια αναφορά που προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς οι δύο περιπτώσεις θεωρούνται από πολλούς στην Ουάσιγκτον διαφορετικές τόσο επιχειρησιακά όσο και πολιτικά.
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρέσβης είχε μιλήσει για την κατάσταση στον Λίβανο, χαρακτηρίζοντας την εκεχειρία «εξαιρετικά εύθραυστη» και υποστηρίζοντας ότι η Χεζμπολάχ και το Ιράν απουσιάζουν από τη διαδικασία. Είχε επίσης αναφερθεί στην ανάγκη πολιτικής πορείας που δεν θα στηρίζεται στην «εξόντωση» της Χεζμπολάχ.
Αυτές οι τοποθετήσεις θεωρήθηκαν από βουλευτές προβληματικές, επειδή εμφανίζονται να αγγίζουν δύο ιδιαίτερα ευαίσθητα πεδία της αμερικανικής πολιτικής: την ασφάλεια του ΝΑΤΟ και τη στάση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.
Η αντίδραση για Ισραήλ και Χεζμπολάχ
Πέρα από τα F-35, η επιστολή εστιάζει και στις αναφορές του Μπάρακ που, κατά τους βουλευτές, εξισώνουν το Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ. Οι νομοθέτες θεωρούν ότι μια τέτοια προσέγγιση αποκλίνει από τη διαχρονική αμερικανική πολιτική και στέλνει επικίνδυνο μήνυμα στην περιοχή.
Το Κογκρέσο ζητά να διασφαλιστεί ότι η αμερικανική διπλωματική στάση παραμένει συνεπής, πειθαρχημένη και ευθυγραμμισμένη με την υφιστάμενη νομοθεσία και τους μακροχρόνιους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Με άλλα λόγια, οι βουλευτές δεν ζητούν απλώς διευκρινίσεις για μια δήλωση. Ζητούν να μάθουν αν πίσω από τις τοποθετήσεις του Μπάρακ υπάρχει μετατόπιση της αμερικανικής γραμμής ή αν ο πρέσβης κινήθηκε εκτός πλαισίου.
Μήνυμα προς την Άγκυρα και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Η πρωτοβουλία στη Βουλή των Αντιπροσώπων στέλνει διπλό μήνυμα. Πρώτον, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ότι η υπόθεση της Τουρκίας και των F-35 δεν μπορεί να επανέλθει χωρίς κοινοβουλευτικό έλεγχο. Δεύτερον, προς την Άγκυρα, ότι η κατοχή των S-400 παραμένει σοβαρό εμπόδιο και δεν μπορεί να παρακαμφθεί με διπλωματικές διατυπώσεις.
Το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή στην αμερικανική πολιτική έναντι της Τουρκίας για τα F-35 θα επηρέαζε άμεσα τις ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα παρακολουθεί στενά κάθε κίνηση που αφορά την αμερικανοτουρκική αμυντική σχέση, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιδιώκει να αποκαταστήσει την πρόσβασή της σε προηγμένα δυτικά οπλικά συστήματα.
Προς το παρόν, το Κογκρέσο φαίνεται αποφασισμένο να μην αφήσει το ζήτημα να περάσει στο παρασκήνιο. Η επιστολή προς τον Μάρκο Ρούμπιο επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 δεν μπορεί να συζητηθεί χωρίς απαντήσεις για τους S-400, τη νομοθεσία CAATSA και τη συνολική αμερικανική στρατηγική στην περιοχή.
Το περιεχόμενο της επιστολής που καλούνται να υπογράψουν οι ψηφοφόροι και να στείλουν στους τοπικούς βουλευτές ή γερουσιαστές τους, μεταφρασμένο στα ελληνικά:
«Σας γράφω για να σας παροτρύνω να συνταχθείτε με τον βουλευτή Γουίλιαμ Κίτινγκ και τον βουλευτή Ντον Μπέικον στην επιστολή τους προς τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο με την οποία κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τα πρόσφατα σχόλια του Αμερικανού πρέσβη Τον Μπάρακ, σχετικά με την πεποίθησή του ότι η Τουρκία θα επιτραπεί σύντομα να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35, καθώς και για την εξίσωση του Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ.
Η κατοχή από την Τουρκία των ρωσικών πυραυλικών συστημάτων S-400 συνεχίζει να αποτελεί άμεση απειλή για τα αμερικανικά και συμμαχικά αεροσκάφη. Το να επιτραπεί στην Τουρκία πρόσβαση σε προηγμένη αμερικανική τεχνολογία, ενώ διατηρεί αυτά τα συστήματα, θα έθετε σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια και θα παραβίαζε την αμερικανική νομοθεσία.
Βάσει του άρθρου 1245 του National Defense Authorization Act για το οικονομικό έτος 2020, οι μεταφορές F-35 στην Τουρκία απαγορεύονται, εκτός εάν η Τουρκία απομακρύνει τους S-400, δεσμευθεί ότι δεν θα αποκτήσει παρόμοια συστήματα στο μέλλον και δεν έχει αποδεχθεί άλλα ρωσικά όπλα. Η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει καμία από αυτές τις προϋποθέσεις.
Την ίδια στιγμή, τα σχόλια του πρέσβη Barrack που εξισώνουν το Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ όχι μόνο αποκλίνουν από τη μακροχρόνια αμερικανική πολιτική, αλλά στέλνουν και ένα επικίνδυνο μήνυμα στην περιοχή. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ένα σύνθετο και εξελισσόμενο περιβάλλον ασφαλείας, είναι ουσιώδες η διπλωματική στάση των ΗΠΑ να παραμένει συνεπής, πειθαρχημένη και ευθυγραμμισμένη με τη μακροχρόνια αμερικανική πολιτική και την ισχύουσα ομοσπονδιακή νομοθεσία.
Παρακαλώ προσθέστε το όνομά σας σε αυτή τη σημαντική διακομματική επιστολή. Για να συνυπογράψετε ή αν έχετε οποιαδήποτε ερώτηση, παρακαλώ επικοινωνήστε με τον Benjamin Cooper.
Σας ευχαριστώ».
