Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προσφέρει στην Ισλανδία ειδική εξαίρεση στην αλιευτική πολιτική, με στόχο να επιταχύνει μια πιθανή υποψηφιότητα της χώρας για ένταξη στο ευρωπαϊκό μπλοκ, σύμφωνα με δηλώσεις από τις Βρυξέλλες, καθώς η Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της στη στρατηγικά σημαντική περιοχή της Αρκτικής. Η Ισλανδία προετοιμάζεται για δημοψήφισμα τον Αύγουστο σχετικά με το εάν θα επανεκκινήσει τις ενταξιακές συνομιλίες με την ΕΕ, την ώρα που αντιμετωπίζει αυξανόμενες ανησυχίες για την ασφάλεια, οι οποίες έχουν ενταθεί λόγω του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και των απειλών του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Η προηγούμενη προσπάθεια ένταξης της Ισλανδίας στην ΕΕ, πριν από περισσότερο από μία δεκαετία, είχε «παγώσει» εξαιτίας αντιπαράθεσης με τις Βρυξέλλες για τα δικαιώματα αλιείας.
Ο Κώστας Καδής, επίτροπος της ΕΕ για την αλιεία, δήλωσε στους Financial Times ότι υπάρχει «σαφώς περιθώριο ευελιξίας», καθώς η Ένωση επανεξετάζει την πολιτική υδατοκαλλιεργειών που εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες. Ερωτηθείς εάν η ΕΕ θα ήταν ανοιχτή στο ενδεχόμενο να προσφέρει εξαιρέσεις στην Ισλανδία, απάντησε χαρακτηριστικά: «Ναι, ναι. Θα είναι μέρος των συζητήσεων». Παράλληλα, σημείωσε ότι μπορούν να βρεθούν λύσεις σε ζητήματα που αποτελούν πρόκληση, όπως οι ρυθμίσεις για τον διαμοιρασμό κοινών ιχθυαποθεμάτων, τονίζοντας ότι «η Ισλανδία και η Ευρωπαϊκή Ένωση έρχονται πιο κοντά, λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εντείνει την αναθεώρηση της στρατηγικής της για την Αρκτική, ιδιαίτερα μετά την κλιμάκωση της ρητορικής του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, μια ημιαυτόνομη επικράτεια της Δανίας, όπως αναφέρουν οι Financial Times. Ισλανδοί αξιωματούχοι ανησύχησαν όταν ο Τραμπ επανειλημμένα μπέρδευε τη Γροιλανδία με την Ισλανδία, στο πλαίσιο των διεκδικήσεών του για το μεγάλο νησί της Αρκτικής. Η προσπάθεια της ΕΕ να προσελκύσει νέα μέλη εντάσσεται επίσης σε μια ευρύτερη μετατόπιση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας, με τις Βρυξέλλες να αναδιαμορφώνουν τη διαδικασία ένταξης για την Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, η αβεβαιότητα σχετικά με τις στρατιωτικές δεσμεύσεις των ΗΠΑ έχει επιταχύνει τις προσπάθειες της Ένωσης να ενισχύσει τη δική της ασφάλεια και να φέρει πιο κοντά γειτονικές χώρες.
Ο Κώστας Καδής, πρώην υπουργός γεωργίας της Κύπρου, πρόσθεσε ότι πιο ευέλικτες πολιτικές αλιείας θα μπορούσαν να καταστήσουν την ένταξη πιο ελκυστική και για «άλλες χώρες με παρόμοια αντίληψη», όπως η Νορβηγία, όπου οι διαφωνίες για τα θαλάσσια προϊόντα αποτέλεσαν βασικό παράγοντα για την απόρριψη της ένταξης στην ΕΕ το 1994. Η αλιεία παραμένει επίσης βασικό σημείο τριβής στις προσπάθειες βελτίωσης των σχέσεων της ΕΕ με το Ηνωμένο Βασίλειο μετά το Brexit. Το 2024, τα θαλάσσια προϊόντα αντιστοιχούσαν σχεδόν στο 40% της αξίας των εξαγωγών της Ισλανδίας, σύμφωνα με τα στοιχεία της Statistics Iceland.
Ορισμένοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία ενδέχεται να ωθήσουν την Ισλανδία να εξετάσει πιο θετικά τη ρήτρα στρατιωτικής υποστήριξης της ΕΕ και τη νέα έμφαση στην αμυντική πολιτική ως λόγους ένταξης. Ωστόσο, η ένταξη στην ΕΕ παραμένει διαχρονικά αμφιλεγόμενο ζήτημα στη χώρα, με πρόσφατες δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι το 47% τάσσεται κατά και το 40% υπέρ, ενώ η αλιεία παραμένει το καθοριστικό ζήτημα. Αξιωματούχοι και διπλωμάτες επισημαίνουν ότι χωρίς κάποια μορφή ευελιξίας στο θέμα αυτό, το οποίο συχνά συγκρίνεται σε σημασία για την Ισλανδία με τα αυτοκίνητα για τη Γερμανία, η ένταξη στην ΕΕ θεωρείται απίθανη.
«Έχουμε αναπτύξει την αλιεία μας σαν επιχείρηση, ενώ στην ΕΕ αντιμετωπίζεται ακόμη ως περιφερειακή πολιτική και επιδοτείται. Αυτό δεν θα λειτουργούσε», δήλωσε Ισλανδός αξιωματούχος. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει «αλλάξει πλήρως» από τον τελευταίο γύρο συνομιλιών, με το Ρέικιαβικ να εμφανίζεται ολοένα και πιο ανήσυχο για τη στάση της Ουάσιγκτον μετά την κρίση της Γροιλανδίας. Η Ισλανδία, αν και ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, δεν διαθέτει μόνιμο στρατό και καλύπτεται από αμυντικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ που χρονολογούνται από το 1951, στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Ένας ακόμη αξιωματούχος σημείωσε ότι η ένταξη στην ΕΕ αποκτά νέα σημασία από πλευράς ασφάλειας, τονίζοντας: «Πιστεύω ότι θα είναι ένα πολύ, πολύ οριακό δημοψήφισμα… μια εξαίρεση στην αλιεία θα μπορούσε σίγουρα να επηρεάσει το αποτέλεσμα».
Η αλιευτική πολιτική της ΕΕ, που χρονολογείται από το 1970, έχει δεχθεί επίσης αυξανόμενο έλεγχο από τα ίδια τα κράτη-μέλη. Σε κοινή επιστολή προς τον Κώστα Καδή, την οποία είδαν οι Financial Times, 12 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία και η Γαλλία, προειδοποίησαν ότι το διοικητικό βάρος στον τομέα της αλιείας έχει γίνει τόσο πολύπλοκο, που δημιουργεί δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργία. Διπλωμάτης χαρακτήρισε τις πολιτικές αυτές «υπερβολικά περίπλοκες και ξεπερασμένες», προσθέτοντας ότι «δεν έχω συναντήσει κανέναν στις Βρυξέλλες που να τις κατανοεί πλήρως». Από την πλευρά του, ο Κώστας Καδής υπογράμμισε ότι η απλοποίηση θα αποτελέσει βασικό στοιχείο της νέας πολιτικής, η οποία θα περιλαμβάνει «εκσυγχρονισμό και απανθρακοποίηση του αλιευτικού στόλου», προσέλκυση «της νεότερης γενιάς» και εκσυγχρονισμό του «ρυθμιστικού πλαισίου ώστε να γίνει πιο απλό και λιγότερο γραφειοκρατικό».
