Τα τελευταία χρόνια ο όρος «τρανς» εμφανίζεται όλο και πιο συχνά σε ειδήσεις, έρευνες και δημόσιες συζητήσεις. Τι σημαίνει πραγματικά και ποια άτομα περιγράφει;

Τι σημαίνει «τρανς» σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς

Ο όρος «τρανς» ή «transgender» χρησιμοποιείται διεθνώς για να περιγράψει άτομα των οποίων η ταυτότητα φύλου διαφέρει από το φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό υγείας (ΠΟΥ), η ταυτότητα φύλου αφορά τον βαθύ, προσωπικό τρόπο με τον οποίο ένα άτομο βιώνει το φύλο του και δεν βασίζεται αποκλειστικά σε βιολογικά χαρακτηριστικά, αλλά στην εσωτερική εμπειρία του ίδιου του ανθρώπου. Η American Psychological Association αναφέρει σχετικά ότι τα τρανς άτομα μπορεί να αυτοπροσδιορίζονται ως άνδρες, γυναίκες ή εκτός του παραδοσιακού δίπολου φύλου.

Ταυτότητα φύλου, φύλο και σεξουαλικός προσανατολισμός

Σύμφωνα με το United Nations, οι παρακάτω έννοιες παρά το γεγονός ότι συχνά συγχέονται είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους.
  • Ταυτότητα φύλου: Πώς νιώθει και αντιλαμβάνεται ένα άτομο το φύλο του
  • Βιολογικό φύλο: Σωματικά χαρακτηριστικά (χρωμοσώματα, ορμόνες, ανατομία)
  • Σεξουαλικός προσανατολισμός: Σε ποιο φύλο αισθάνεται έλξη

Έτσι, ένα τρανς άτομο μπορεί να είναι ετεροφυλόφιλο, ομοφυλόφιλο, αμφιφυλόφιλο ή ασέξουαλ.

Η διεθνής βιβλιογραφία περιγράφει τον όρο «τρανς» ως έναν όρο-ομπρέλα, που περιλαμβάνει διαφορετικές ταυτότητες φύλου και εμπειρίες. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν, για παράδειγμα, οι τρανς γυναίκες, δηλαδή άτομα στα οποία αποδόθηκε αρσενικό φύλο κατά τη γέννηση αλλά έχουν γυναικεία ταυτότητα φύλου, καθώς και οι τρανς άνδρες, δηλαδή άτομα στα οποία αποδόθηκε θηλυκό φύλο αλλά έχουν ανδρική ταυτότητα φύλου. Κάτω από την ίδια ομπρέλα εντάσσονται και non-binary άτομα, τα οποία δεν αυτοπροσδιορίζονται αποκλειστικά ως άνδρες ή γυναίκες. Το European Institute for Gender Equality χρησιμοποιεί επίσης τον όρο με αυτή τη διευρυμένη έννοια.

Τι δεν σημαίνει «τρανς»

Το να είναι κάποιος τρανς δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει προχωρήσει ή θέλει να προχωρήσει σε ιατρική μετάβαση. Επίσης, δεν ταυτίζεται με τον όρο «τρανσεξουαλικότητα», ο οποίος θεωρείται παλαιότερος και σε αρκετές περιπτώσεις πιο ιατρικοποιημένος. Παράλληλα, δεν αφορά απλώς την ένδυση ή την εξωτερική εμφάνιση. Όπως επισημαίνει και η Stonewall, το να είναι κάποιος τρανς σχετίζεται με την ταυτότητα φύλου και όχι με το στυλ, τη συμπεριφορά ή τις αισθητικές επιλογές ενός ατόμου.

Ιατρική διάσταση: επιλογή, όχι προϋπόθεση

Δεν είναι απαραίτητο ένα τρανς άτομο να προχωρήσει σε ιατρικές παρεμβάσεις για να θεωρείται τρανς. Κάποια άτομα επιλέγουν ορμονοθεραπεία ή χειρουργικές επεμβάσεις επιβεβαίωσης φύλου, επειδή αυτό τα βοηθά να νιώθουν πιο κοντά στην ταυτότητά τους. Άλλα, όμως, δεν το επιλέγουν, είτε για προσωπικούς είτε για ιατρικούς λόγους. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η ταυτότητα φύλου δεν εξαρτάται από ιατρικές πράξεις. Η ταξινόμηση ICD-11 του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας έχει μεταφέρει τη «δυσφορία φύλου» εκτός της κατηγορίας των ψυχικών διαταραχών, αναγνωρίζοντας ότι δεν πρόκειται για ψυχική ασθένεια.

Νομική αναγνώριση και δικαιώματα

Σε πολλές χώρες, η νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου γίνεται πλέον χωρίς να απαιτείται υποχρεωτική χειρουργική επέμβαση. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην αρχή του αυτοπροσδιορισμού και στη σύνδεση της ταυτότητας φύλου με τον πυρήνα των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σύμφωνα με την Council of Europe, η αναγνώριση της ταυτότητας φύλου δεν είναι μια τυπική διοικητική διαδικασία, αλλά ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την αξιοπρέπεια, την ισότητα και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Διακρίσεις και καθημερινότητα

Παρότι η ενημέρωση γύρω από τα ζητήματα φύλου έχει αυξηθεί, τα τρανς άτομα συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στην καθημερινότητά τους. Έρευνα του European Union Agency for Fundamental Rights δείχνει υψηλά ποσοστά διακρίσεων στην εργασία, την εκπαίδευση και την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Την ίδια ώρα, οργανώσεις όπως η Human Rights Campaign καταγράφουν διεθνώς περιστατικά βίας και επιθέσεων κατά τρανς ατόμων, κάτι που δείχνει ότι η κοινωνική αποδοχή και η θεσμική προστασία παραμένουν ζητούμενα σε πολλές χώρες.

«Cis» VS «τρανς»

Στη διεθνή ορολογία, ο όρος «cis» χρησιμοποιείται για τα άτομα των οποίων η ταυτότητα φύλου συμφωνεί με το φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση, δηλαδή το αντίθετο από τους «τρανς» που αφορά τα άτομα των οποίων η ταυτότητα φύλου διαφέρει από αυτήν της γέννησης. Πρόκειται για περιγραφικούς όρους που χρησιμοποιούνται για μεγαλύτερη ακρίβεια στη συζήτηση γύρω από το φύλο και την ταυτότητα, χωρίς να έχουν αξιολογική σημασία.