Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι βρίσκεται αντιμέτωπη με πρωτοφανή εξέγερση του επιχειρηματικού κόσμου, μετά το «κούρεμα» της εμβληματικής κρατικής ενίσχυσης Transition 5.0 που άφησε χιλιάδες εταιρείες εκτεθειμένες οικονομικά. Η απόφαση της Ρώμης να μειώσει τη χρηματοδότηση της τελευταίας δόσης από 1,3 δισ. ευρώ σε μόλις 535 εκατ. ευρώ, με πρόσχημα τον δημοσιονομικό αντίκτυπο του πολέμου στο Ιράν, ανοίγει βαθύ ρήγμα εμπιστοσύνης μεταξύ κυβέρνησης και βιομηχανίας, ενόψει μιας εξαιρετικά κρίσιμης προεκλογικής χρονιάς.
Το πρόγραμμα Transition 5.0 είχε παρουσιαστεί από την κυβέρνηση Μελόνι ως το μεγάλο εργαλείο για να μετασχηματίσει την ιταλική οικονομία, χρηματοδοτώντας επενδύσεις ψηφιοποίησης και πράσινης μετάβασης με γενναίες φορολογικές εκπτώσεις έως και 45%. Χτισμένο πάνω σε 6,3 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών πόρων, το σχέδιο όμως «τραυματίστηκε» από συνεχείς αλλαγές, περικοπές και περίπλοκες διαδικασίες, με αποτέλεσμα να μετατραπεί σε εστία έντασης αντί για μοχλό ανάπτυξης. Η αιφνίδια περικοπή της τελευταίας δόσης, που είχε δεσμευθεί ο υπουργός Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι πως θα καλυφθεί με εθνικούς πόρους, θεωρήθηκε από τις επιχειρήσεις «υπαναχώρηση» από σαφείς κυβερνητικές υποσχέσεις.
Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες και ηχηρές: η πανίσχυρη Confindustria έσπασε τη συνήθως προσεκτική στάση της και κατήγγειλε ανοιχτά τη Μελόνι για στρατηγικό λάθος που θα πλήξει την εμπιστοσύνη και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε μετεγκατάσταση παραγωγικών μονάδων στο εξωτερικό. Ο αντιπρόεδρος της ένωσης, Μάρκο Νοτσιβέλι, υπενθύμισε ότι πολλές εταιρείες έχουν ήδη «βάλει τα λεφτά στο τραπέζι» με βάση την υπόσχεση των φορολογικών κινήτρων, για να ακούσουν τώρα ότι «η κυβέρνηση άλλαξε γνώμη», στέλνοντας ένα επικίνδυνο μήνυμα αναξιοπιστίας.
Επιχειρήσεις εναντίον Μελόνι: «Προδοσία της εμπιστοσύνης»
Εξίσου σκληρή ήταν και η αντίδραση της συνομοσπονδίας μικρομεσαίων Confapi, που κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι «προδίδει την εμπιστοσύνη» των επιχειρηματιών και «στεγνώνει το οξυγόνο» εκείνων που κρατούν όρθια την οικονομία μέσα από την καινοτομία. Οι επιχειρηματικοί φορείς επισημαίνουν ότι η απόφαση τιμωρεί ακριβώς όσους έσπευσαν να επενδύσουν έγκαιρα και να καταθέσουν αιτήσεις μέχρι τις 27 Νοεμβρίου, ημερομηνία που είχε τεθεί ως όριο για να εξασφαλισθούν τα επίμαχα φορολογικά credits ύψους 1,3 δισ. ευρώ.
Την ίδια ώρα, η οικονομία δείχνει σημάδια κόπωσης: η ανάπτυξη το 2025 περιορίστηκε στο 0,5%, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, την ώρα που η κυβέρνηση Μελόνι δέχεται ήδη κριτική για απουσία συνολικού σχεδίου ανάκαμψης. Επιχειρηματικοί κύκλοι μιλούν για «χαοτική» οικονομική διαχείριση, θυμίζοντας και την αποτυχημένη προσπάθεια επιβολής ειδικού φόρου στα μερίσματα προς εταιρικούς μετόχους, η οποία αποσύρθηκε μετά τις έντονες αντιδράσεις.
Η Μελόνι σε ασφυκτική πίεση πριν τις κάλπες
Η έκρηξη του επιχειρηματικού κόσμου έρχεται να προστεθεί στην πολιτική ήττα της Μελόνι στο πρόσφατο δημοψήφισμα για την αναθεώρηση της Δικαιοσύνης, που έπληξε το προφίλ της ως ισχυρής μεταρρυθμίστριας. Πλέον καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την εσωτερική δυσαρέσκεια και τις εξωτερικές πιέσεις από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, οι οποίες επιβαρύνουν την οικονομία και περιορίζουν τον δημοσιονομικό χώρο.
Η κυβέρνηση έχει θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα την επιβεβαίωση του ελλείμματος του 2025 στο 3% του ΑΕΠ – όταν οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ήδη οριακή υπέρβαση στο 3,1% – προκειμένου η Ιταλία να εξέλθει από τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της ΕΕ. Ο Τζορτζέτι προειδοποιεί ότι το «εξωτερικό σοκ» από τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή επιβάλλει σκληρές επιλογές για το πού θα κατευθυνθούν οι περιορισμένοι πόροι, αφήνοντας να εννοηθεί ότι κι άλλοι τομείς στήριξης μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επερχόμενη συνάντηση της ηγεσίας των επιχειρηματικών ενώσεων με τον υπουργό Βιομηχανίας Αντόλφο Ούρσο θεωρείται κρίσιμη για το εάν η Μελόνι θα καταφέρει να εκτονώσει την οργή ή αν η σύγκρουση με την παραγωγική βάση της χώρας θα βαθύνει. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και πολιτικό: η εικόνα μιας κυβέρνησης που «παίζει» με τους κανόνες του παιχνιδιού για τις επιχειρήσεις ενδέχεται να κοστίσει ακριβά στην πρωθυπουργό, καθώς πλησιάζουν οι κάλπες και εντείνεται η αβεβαιότητα στην ήδη εύθραυστη ιταλική οικονομία.
