Η Τουρκία και η Αρμενία ανοίγουν ένα νέο κεφάλαιο στη μεταξύ τους σχέση, συμφωνώντας για πρώτη φορά σε άμεσο χερσαίο εμπόριο μέσω Γεωργίας, χωρίς το ακριβό σύστημα επανεξαγωγών που ίσχυε επί δεκαετίες. Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη αμερικανοκίνητη προσπάθεια για συνολική ειρήνη και διασύνδεση στον Νότιο Καύκασο, με την Ουάσιγκτον να «πουλά» τον νέο διάδρομο ως στρατηγική λεωφόρο σταθερότητας και ενεργειακής συνεργασίας.

Μέχρι σήμερα, το εμπόριο ανάμεσα σε Τουρκία και Αρμενία γινόταν «από την πίσω πόρτα», με τουρκικά προϊόντα να περνούν από Γεωργία, να επανεξάγονται τυπικά και να επιβαρύνονται με επιπλέον κόστος 10%-15% για τις τουρκικές εταιρείες. Με τη νέα ρύθμιση, τα φορτία θα διατηρούν την αρχική τους εξαγωγική ταυτότητα στη διαμετακόμιση, καταργώντας την ανάγκη για γεωργιανές ενδιάμεσες εταιρείες και ανοίγοντας τον δρόμο για πιο άμεσες εμπορικές ροές ανάμεσα σε Άγκυρα και Ερεβάν. Το διμερές εμπόριο έφτασε τα 336 εκατ. δολάρια το 2024 – εκ των οποίων περίπου το 335 εκατ. ήταν αρμενικές εισαγωγές από την Τουρκία – και εκτιμάται ότι άγγιξε τα 400 εκατ. το 2025, με σημαντικό μέρος να κινείται ήδη οδικώς μέσω Γεωργίας.

Οι δύο πλευρές έχουν προχωρήσει σταδιακά σε μέτρα προσέγγισης από το 2022, με απευθείας αεροπορικό φορτίο, προγραμματισμένες καθημερινές πτήσεις Κωνσταντινούπολη–Γερεβάν από τις 11 Μαρτίου, απλοποίηση θεωρήσεων για διπλωματικά και υπηρεσιακά διαβατήρια και σχεδόν ολοκληρωμένες εργασίες στο συνοριακό πέρασμα Αλικάν–Μαργκαρά. Η Τουρκία έχει συνδέσει ιστορικά την πλήρη ομαλοποίηση με την πορεία των συνομιλιών Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, ωστόσο σήμερα βλέπει στον Αρμένιο πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν τον καλύτερο συνομιλητή για να διατηρηθεί η δυναμική προς μια συνολική συμφωνία στον Νότιο Καύκασο.

Τουρκία – Αρμενία: οικονομική détente

Η συμφωνία για άμεσο χερσαίο εμπόριο Τουρκίας–Αρμενίας αποτελεί καρπό του διαλόγου ανάμεσα στους ειδικούς απεσταλμένους Σερντάρ Κιλίτς και Ρουμπέν Ρουμπινιάν, καθώς και τεχνικών επαφών με την Ένωση Επιμελητηρίων και Χρηματιστηρίων Τουρκίας (TOBB), που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε κράτος και ιδιωτικό τομέα. Η κατάργηση του μηχανισμού επανεξαγωγών αναμένεται να μειώσει άμεσα τα κόστη των τουρκικών εταιρειών, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ασφαλέστερο πλαίσιο για αρμενικές εξαγωγές προς την Τουρκία, οι οποίες μέχρι σήμερα σκοντάφτουν σε αβεβαιότητα στα τουρκικά τελωνεία και συχνές απώλειες φορτίων.

Παρά το γεγονός ότι τα σύνορα παραμένουν επίσημα κλειστά από το 1993, η οικονομική πραγματικότητα έχει ήδη ξεπεράσει σε κάποιο βαθμό την πολιτική στασιμότητα, με το εμπόριο να «τρέχει» και τις επιχειρήσεις να πιέζουν για σταθερούς κανόνες. Στην πράξη, η νέα ρύθμιση θεσμοθετεί αυτό που συμβαίνει χρόνια στο παρασκήνιο, αλλά με χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη διαφάνεια, ενισχύοντας την οικονομική διαπλοκή ανάμεσα σε Τουρκία και Αρμενία ως προπομπό μιας πιο ουσιαστικής πολιτικής προσέγγισης.

Τουρκία – Αρμενία και «Διάδρομος Τραμπ»

Το άνοιγμα του εμπορικού διαδρόμου Τουρκίας–Αρμενίας συμπίπτει με την εντατικοποίηση της αμερικανικής μεσολάβησης για μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, στην οποία η Άγκυρα διαβλέπει τεράστιο γεωοικονομικό διακύβευμα. Η απόφαση για απευθείας εμπορικές συνδέσεις ήρθε μετά τη συμφωνία Μπακού–Ερεβάν, που επιτρέπει τη δημιουργία εμπορικών διαδρομών και «έσπασε» ένα από τα τελευταία ταμπού στην περιοχή, διευκολύνοντας και τις κινήσεις της Τουρκίας προς την Αρμενία.

Στο επίκεντρο της αμερικανικής στρατηγικής βρίσκεται ο λεγόμενος «Trump Route for International Peace and Prosperity», ένας εμπορικός διάδρομος που θα συνδέει τον αζερικό θύλακο Ναχιτσεβάν – στα σύνορα με την Τουρκία – με το υπόλοιπο Αζερμπαϊτζάν μέσω της αρμενικής επαρχίας Σιουνίκ. Με βάση τη συμφωνία που υπεγράφη στον Λευκό Οίκο, η Αρμενία παραχωρεί για 99 χρόνια τη διαχείριση του διαδρόμου σε αμερικανική εταιρεία, δημιουργώντας μια χερσαία «γέφυρα» που η Άγκυρα θεωρεί κλειδί για αγωγούς, σιδηρόδρομους και οδικές αρτηρίες που θα συνδέουν την Τουρκία με την Κασπία και την Κεντρική Ασία.

Η Ουάσιγκτον αξιοποιεί την εξομάλυνση Τουρκίας–Αρμενίας για να παρουσιάσει ένα αφήγημα «ειρήνης μέσω διασυνδεσιμότητας», με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιδιώκει ρόλο ειρηνοποιού σε μια από τις πιο δύσκολες γειτονιές του πλανήτη. Η πρόσφατη επίσκεψη του αντιπροέδρου JD Vance σε Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν υπογραμμίζει ότι η αμερικανική πίεση για ειρηνευτική συμφωνία και για υλοποίηση του διαδρόμου δεν είναι επικοινωνιακή φωτοβολίδα, αλλά μέρος μιας συνεκτικής ευρασιατικής στρατηγικής στην οποία η Τουρκία φιλοδοξεί να είναι βασικός κόμβος.