Η Ρωσία επιχειρεί να κρατήσει «πόδι» στον σιδηροδρομικό χάρτη του Νότιου Καυκάσου, δηλώνοντας έτοιμη να μπει σε διαπραγματεύσεις με την Αρμενία για την αποκατάσταση δύο κρίσιμων τμημάτων της αρμενικής σιδηροδρομικής γραμμής προς τα σύνορα με Αζερμπαϊτζάν και Τουρκία. Ο Ρώσος αντιπρόεδρος Αλεξέι Οβερτσούκ ανακοίνωσε ότι η Μόσχα αποδέχθηκε το αίτημα του Ερεβάν και είναι πρόθυμη να αναλάβει εργασίες σε δύο μικρά αλλά γεωπολιτικά καθοριστικά κομμάτια του δικτύου – κοντά στο Γεράσχ, προς τη σύνδεση με τις γραμμές του Αζερμπαϊτζάν, και κοντά στο Αχουριάν, στη γραμμή προς την Τουρκία. Όπως σημείωσε, η συνολική τους έκταση είναι μόλις 14 χιλιόμετρα, όμως αρκούν για να «κουμπώσουν» την Αρμενία σε ένα ευρύτερο πλέγμα διαδρόμων με τεράστιο στρατηγικό βάρος.
Την ίδια ώρα, ο Νικόλ Πασινιάν, που τους τελευταίους μήνες πιέζει δημοσίως τη Μόσχα να κινηθεί, αφήνει πλέον ανοιχτό το ενδεχόμενο να αναλάβει η ίδια η Αρμενία τις επισκευές, αν η Ρωσία δεν μπορεί ή δεν θέλει να το κάνει. Υπενθυμίζεται ότι το αρμενικό σιδηροδρομικό δίκτυο βρίσκεται υπό τον έλεγχο θυγατρικής των Ρωσικών Σιδηροδρόμων βάσει 30ετούς συμβολαίου του 2008, κάτι που –όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο Πασινιάν– σήμερα λειτουργεί αποτρεπτικά για να χρησιμοποιήσουν Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν τις αρμενικές γραμμές ως διαδρόμους μεταφορών. «Σε αυτό το διεθνώς τεταμένο περιβάλλον, το γεγονός ότι ο σιδηρόδρομός μας είναι υπό ρωσικό έλεγχο μάς κάνει να χάνουμε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα», τόνισε χαρακτηριστικά, προαναγγέλλοντας ότι το θέμα του καθεστώτος διαχείρισης πρέπει να επανεξεταστεί σε «φιλική, αδελφική λογική» με τη Μόσχα.
Τραμπ, Κίνα και ο νέος σιδηροδρομικός χάρτης
Ιδιαίτερο βάρος έχει το χρονοδιάγραμμα: ο Πασινιάν διατύπωσε τις αιχμές του για τη ρωσική παρουσία στον σιδηρόδρομο μόλις μία ημέρα μετά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζ. Ντι. Βανς στο Ερεβάν. Στο τραπέζι βρέθηκε το αμερικανικά σχεδιασμένο, υπό αμερικανική διαχείριση, «διάδρομος» που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχτσιβάν και την Τουρκία μέσω της αρμενικής επαρχίας Σγιούνικ, παρακάμπτοντας τόσο τη Ρωσία όσο και το Ιράν. Πρόκειται για έναν κρίσιμο κρίκο του λεγόμενου Middle Corridor, που η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί ως απάντηση στον κινεζικό Νέο Δρόμο του Μεταξιού – ένα δίκτυο σιδηροδρόμων, ενεργειακών και εμπορικών υποδομών που θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να ελέγχουν σημαντικό μέρος των χερσαίων ροών από την Κίνα και την Κεντρική Ασία προς την Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό, το ενδιαφέρον της Ρωσίας να αναβαθμίσει τα 14 χιλιόμετρα αρμενικής γραμμής προς Αζερμπαϊτζάν και Τουρκία δεν είναι απλώς τεχνικό ή οικονομικό, αλλά βαθιά γεωπολιτικό. Η Μόσχα γνωρίζει ότι, αν χάσει τον έλεγχο των αρμενικών υποδομών, η Αρμενία μπορεί να μετατραπεί –με αμερικανική σφραγίδα– σε εναλλακτική δίοδο εμπορίου και ενέργειας, σε άμεσο ανταγωνισμό με τα διαδίκτυα που ελέγχει η ίδια και με τους κινεζικούς διαδρόμους της Πρωτοβουλίας Belt and Road. Γι’ αυτό και ο Οβερτσούκ μιλά για «φιλικά και αδελφικά αισθήματα προς τον αρμενικό λαό», επιχειρώντας να ντύσει μια σκληρή μάχη επιρροής με ρητορική παραδοσιακής συμμαχίας.
Τραμπ, Κίνα και η Αρμενία – Αζερμπαϊτζάν στο κέντρο της νέας κόντρας
Ενώ η Ρωσία προσπαθεί να διασώσει την παρουσία της στις ράγες της Αρμενίας, την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ, επί προεδρίας Τραμπ, ανοίγουν ένα παράλληλο μέτωπο επιρροής σε Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν. Η επίσκεψη Βανς στον Νότιο Καύκασο συνοδεύτηκε από δέσμευση για επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση της Αρμενίας, περιλαμβανομένης της αντικατάστασης του σοβιετικού πυρηνικού σταθμού, αλλά και από μια στρατηγική συμφωνία με το Μπακού για ασφάλεια στην Κασπία, εξοπλισμούς και τεχνητή νοημοσύνη. Με αυτό τον τρόπο, Ουάσιγκτον και Μπακού επιχειρούν να θωρακίσουν τον ρόλο του Αζερμπαϊτζάν ως βασικού ενεργειακού και μεταφορικού κόμβου προς την Τουρκία και την Ευρώπη, την ώρα που η Αρμενία αναζητά εναλλακτικές ασφαλείας και οικονομικής διασύνδεσης έξω από τη ρωσική ομπρέλα.
Στο κέντρο όλων αυτών βρίσκεται ο σιδηροδρομικός και οδικός χάρτης που συνδέει Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν: οι ίδιες γραμμές που η Ρωσία δηλώνει έτοιμη να επισκευάσει, είναι ταυτόχρονα το πεδίο όπου οι ΗΠΑ προσπαθούν να «γράψουν» τα δικά τους γεωπολιτικά σχέδια απέναντι στη Μόσχα και το Πεκίνο. Αν ο αμερικανικά ελεγχόμενος διάδρομος μέσω Σγιούνικ υλοποιηθεί και αν ο ρωσικός έλεγχος του αρμενικού σιδηροδρόμου χαλαρώσει ή τερματιστεί, τότε η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν κινδυνεύουν να μετατραπούν στο επίκεντρο μιας νέας, ανοιχτής κόντρας Ρωσίας – ΗΠΑ, με φόντο την ευρύτερη αναμέτρηση Τραμπ – Κίνα για τον έλεγχο των χερσαίων διαδρόμων της Ευρασίας.
