Οι ΗΠΑ κλιμακώνουν τη θαλάσσια αναμέτρηση με το Ιράν, πιέζοντας το Σρι Λάνκα να μην επαναπατρίσει τους Ιρανούς ναύτες που διασώθηκαν από το βυθισμένο πολεμικό IRIS Dena και το συνοδευτικό βοηθητικό πλοίο Booshehr, το οποίο βρίσκεται υπό κράτηση.

Η τορπίλιση του ιρανικού πολεμικού από αμερικανικό υποβρύχιο, περίπου 19 ναυτικά μίλια από το λιμάνι της Γκαλέ, στο νότιο Σρι Λάνκα, σκόρπισε τον θάνατο σε δεκάδες Ιρανούς ναυτικούς και άνοιξε ένα νέο, γεωγραφικά διευρυμένο μέτωπο στην αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν στον Ινδικό Ωκεανό.

Το IRIS Dena, που είχε συμμετάσχει σε ναυτικές ασκήσεις υπό την ομπρέλα της Ινδίας στον Κόλπο της Βεγγάλης, επέστρεφε προς το Ιράν όταν «χτυπήθηκε χωρίς προειδοποίηση» από αμερικανική τορπίλη, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε ανώνυμα στο πρακτορείο. Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ χαρακτήρισε την επιχείρηση «σιωπηλό θάνατο», υποδηλώνοντας μια στρατηγική αιφνιδιαστικών, αόρατων για το κοινό πλήγματων εναντίον του ιρανικού ναυτικού.

ΗΠΑ, Ιράν και «ανθρώπινη ασπίδα» στο Σρι Λάνκα

Την επόμενη ημέρα της επίθεσης, οι αρχές του Σρι Λάνκα άρχισαν να αποβιβάζουν 208 μέλη του πληρώματος του IRIS Booshehr, ενός ιρανικού βοηθητικού πλοίου που βρισκόταν εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της χώρας, αλλά εκτός των χωρικών της υδάτων. Ο πρόεδρος Ανουρά Κουμάρα Ντισανάγιακε μίλησε για «ανθρωπιστική ευθύνη» της νησιωτικής χώρας να υποδεχθεί και να φροντίσει τους Ιρανούς ναυτικούς, ακόμη κι αν η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά άμεσα το Κολόμπο.

Ωστόσο, εσωτερικό τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που αποκαλύπτει το Reuters, δείχνει ότι η Ουάσινγκτον κινείται πολύ πέρα από το πεδίο της στρατιωτικής ισχύος και επιχειρεί να ελέγξει και την «επικοινωνιακή τύχη» των επιζώντων. Η επιτετραμμένη των ΗΠΑ στο Κολόμπο, Τζέιν Χάουελ, φέρεται να τόνισε στην κυβέρνηση του Σρι Λάνκα ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν ούτε το πλήρωμα του Booshehr ούτε τους 32 επιζώντες του Dena να επιστρέψουν στο Ιράν, προκειμένου –όπως αναφέρεται στο έγγραφο– «να ελαχιστοποιηθούν οι προσπάθειες της Τεχεράνης να χρησιμοποιήσει τους κρατούμενους για προπαγάνδα». Παράλληλα, η ίδια διαβεβαίωσε τον Ισραηλινό πρέσβη σε Ινδία και Σρι Λάνκα ότι δεν υπάρχει σχέδιο επαναπατρισμού των Ιρανών, ενώ ο Ισραηλινός διπλωμάτης ρώτησε ευθέως αν διερευνώνται περιθώρια «αποστασίας» μελών του ιρανικού πληρώματος – μια ένδειξη ότι η υπόθεση αντιμετωπίζεται και ως πεδίο μυστικής διπλωματίας.

ΗΠΑ και Ιράν σε θαλάσσιο ψυχρό πόλεμο

Η Ουάσινγκτον, που εδώ και μήνες εντείνει την αντιπαράθεσή της με το Ιράν σε Μέση Ανατολή και Περσικό Κόλπο, μετέφερε τώρα τη σύγκρουση στον Ινδικό Ωκεανό, μπροστά στις ακτές μιας τρίτης χώρας που επιχειρεί να κρατήσει ισορροπίες. Το γεγονός ότι το Dena είχε συμμετάσχει σε ασκήσεις που οργάνωσε η Ινδία –μια χώρα που συνδέεται στρατηγικά με τις ΗΠΑ αλλά διατηρεί δίαυλους και με την Τεχεράνη– υπογραμμίζει πόσο περίπλοκο είναι το «σκακιστικό ταμπλό» όπου ΗΠΑ και Ιράν ανταγωνίζονται για ναυτική επιρροή.

Την ίδια ώρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εμφανίζεται αποφασισμένο να κρατήσει το Booshehr «σε κηδεμονία» για όσο διαρκεί η σύγκρουση, σύμφωνα με το τηλεγράφημα, με τις αρχές του Σρι Λάνκα να το συνοδεύουν ήδη σε λιμάνι στην ανατολική ακτή και να μεταφέρουν τους περισσότερους ναύτες σε ναυτική βάση κοντά στην πρωτεύουσα. Η Τεχεράνη έχει ζητήσει από το Κολόμπο τη συνδρομή του για να επαναπατρίσει τις σορούς των Ιρανών που χάθηκαν στο Dena, όμως μέχρι στιγμής δεν έχει καθοριστεί χρονοδιάγραμμα, μια ακόμη ένδειξη ότι οι αποφάσεις στο έδαφος του Σρι Λάνκα καθορίζονται πλέον από τη γεωπολιτική πίεση ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν.

ΗΠΑ και Ιράν: Ναυτική σύγκρουση με επικοινωνιακό διακύβευμα

Για την Ουάσινγκτον, η μάχη δεν είναι μόνο στρατιωτική, αλλά και επικοινωνιακή. Η έγνοια του Στέιτ Ντιπάρτμεντ να αποτρέψει την «προπαγάνδα» της Τεχεράνης δείχνει πως οι ΗΠΑ φοβούνται ότι εικόνες Ιρανών ναυτών που επιστρέφουν ως «μάρτυρες» θα τροφοδοτήσουν το αντι-αμερικανικό κλίμα στην περιοχή και θα προσφέρουν στο ιρανικό καθεστώς ένα συμβολικό όπλο.

Από την πλευρά του, το Ιράν, που ήδη στηρίζει στρατιωτικά οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και ενισχύει τις ναυτικές του δυνατότητες, θα μπορούσε να αξιοποιήσει κάθε πλάνο από τα νοσοκομεία και τα στρατόπεδα του Σρι Λάνκα για να παρουσιάσει τους ναύτες του ως θύματα μιας «άδικης» αμερικανικής επίθεσης.

Μέσα σε αυτό το εύφλεκτο σκηνικό, το Σρι Λάνκα βρίσκεται εγκλωβισμένο ανάμεσα στην ανάγκη να τηρήσει τις διεθνείς ανθρωπιστικές του υποχρεώσεις και στην πίεση των μεγάλων δυνάμεων. Το πώς θα χειριστεί τους επιζώντες και τα πληρώματα των ιρανικών πλοίων μπορεί να καθορίσει όχι μόνο τις σχέσεις του με ΗΠΑ και Ιράν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μικρότερες χώρες θα καλούνται στο μέλλον να επιλέξουν πλευρά σε έναν ολοένα πιο «παγκόσμιο» ψυχρό πόλεμο στη θάλασσα.