Το καθεστώς στο Ιράν άντεξε το σοκ της εκστρατείας «αποκεφαλισμού» από ΗΠΑ–Ισραήλ, παρά τις πρωτοφανείς απώλειες σε κορυφαία στελέχη και στρατιωτικές υποδομές, επιβεβαιώνοντας ότι η αρχιτεκτονική εξουσίας στη χώρα είναι σχεδιασμένη για να επιβιώνει μέσα στην κρίση.

Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και η καθυστέρηση της κηδείας του, μετά το πλήγμα στo κτήριο των Ειδικών που καλείται να επιλέξει τον διάδοχό του, φώτισαν το κενό εξουσίας στην κορυφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι η κρίσιμη ψηφοφορία για τον νέο ανώτατο ηγέτη θα διεξαχθεί εξ αποστάσεως, την ώρα που ο πόλεμος έχει εξαπλωθεί σε 12 χώρες της Μέσης Ανατολής και ο αμερικανοϊσραηλινός αεροπορικός βομβαρδισμός έχει πλήξει καίρια πολιτικοστρατιωτικά κέντρα, κυβερνητικά κτίρια και δομές εσωτερικής ασφαλείας. Ωστόσο, σύμφωνα με ευρωπαϊκές και αραβικές εκτιμήσεις που έχουν πρόσβαση σε διαβαθμισμένες αναλύσεις, οι μαζικές επιθέσεις δεν έχουν μέχρι στιγμής μεταφραστεί σε ρωγμές εντός του καθεστώτος ή σε λαϊκή εξέγερση.

Ιράν: Ένα καθεστώς χτισμένο για «αποκεφαλισμό»

Παρά τους στοχευμένους φόνους σε κορυφαία στελέχη, ο μηχανισμός εξουσίας του Ιράν αποδεικνύεται εντυπωσιακά ανθεκτικός, καθώς ήδη από τον πόλεμο των 12 ημερών τον Ιούνιο είχε αναδιαρθρώσει τις ένοπλες δυνάμεις του ώστε να αντέξει νέα κύματα αποκεφαλιστικών πληγμάτων. Οι δομές διοίκησης έχουν «στρωματοποιηθεί», με πολλαπλά πρόσωπα έτοιμα να αντικαταστήσουν άμεσα κάθε κεντρική φιγούρα που θα πέσει, όπως φάνηκε όταν, μέσα σε 48 ώρες από τη δολοφονία του υπουργού Άμυνας Αζίζ Νασιρζαντέ, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν όρισε υπηρεσιακό διάδοχο τον Ματζίντ Εμπνελρεζά. Παρά τις πληροφορίες ότι και ο τελευταίος ενδέχεται να έχει σκοτωθεί σε επόμενα χτυπήματα, τα κρατικά μέσα σιωπούν, ενισχύοντας την εικόνα ενός καθεστώτος που διαχειρίζεται αυστηρά την πληροφόρηση σε συνθήκες σχεδόν πλήρους blackout στο διαδίκτυο.

Στο πεδίο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν πλήξει πάνω από 2.000 στόχους μέσα σε τέσσερις ημέρες, ενώ η ισραηλινή αεροπορία αναφέρει ότι έχει ρίξει περισσότερα από 4.000 πυρομαχικά, καταστρέφοντας, σύμφωνα με τον αναλυτή Γκρέγκορι Μπρου της Eurasia Group, μεγάλο μέρος του ιρανικού ναυτικού, σημαντικό τμήμα του πυραυλικού οπλοστασίου και κρίσιες υποδομές παραγωγής νέων πυραύλων. «Καταστρέφουν το φυσικό οικοδόμημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας», σημειώνει ο ίδιος, την ώρα που η αστυνομία και οι παραστρατιωτικοί Μπασίτζ συνεχίζουν να περιπολούν στους δρόμους, εκμεταλλευόμενοι τη δυνατότητα ταχείας διασποράς και επανεμφάνισης μόλις κοπάσουν οι βομβαρδισμοί. Ένας ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος περιγράφει «μηδενικά σημάδια ρήγματος ή αποστασίας» στο εσωτερικό του συστήματος, υπογραμμίζοντας ότι η πλήρης εικόνα παραμένει θολή λόγω της αδιαφάνειας της ιρανικής ηγεσίας.

Ιράν: Πόλεμος φθοράς και ασύμμετρη απάντηση

Παρότι ο ρυθμός των ιρανικών αντεπιθέσεων έδειξε να μειώνεται στις αρχές της εβδομάδας, γεγονός που ερμηνεύεται είτε ως ένδειξη εξάντλησης πυρομαχικών είτε ως δυσκολία πρόσβασης σε υπόγειες αποθήκες, η Τεχεράνη επανήλθε με σφοδρούς πυραυλικούς και μη επανδρωμένους βομβαρδισμούς εναντίον Μπαχρέιν, Κατάρ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Κατά ευρωπαϊκές εκτιμήσεις, το Ιράν επιλέγει στοχευμένα κράτη του Κόλπου και περιφερειακούς παίκτες που μπορούν να πιέσουν την Ουάσιγκτον προς μια διαδικασία αποκλιμάκωσης, επενδύοντας σε μια στρατηγική ασύμμετρης φθοράς. Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης σημειώνει ότι η Τεχεράνη γνωρίζει πως δεν μπορεί να νικήσει «τον ισχυρότερο στρατό του κόσμου», ποντάρει όμως στην αντοχή του συστήματος και της κοινωνίας της σε μακροχρόνιες στερήσεις σε σχέση με τις μοναρχίες του Κόλπου και τις δυτικές δημοκρατίες.

Στην Ουάσιγκτον, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ περιέγραψε σχεδόν ολοκληρωτική εξόντωση της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν, μιλώντας για «συμβούλιο διακυβέρνησης» που κρύβεται σε καταφύγια, υπερβολή που, ωστόσο, δεν αναιρεί το γεγονός ότι μια σειρά κορυφαίων πολιτικών, στρατιωτικών και θρησκευτικών στελεχών έχει όντως χάσει τη ζωή της. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι επιθέσεις εκκαθάρισαν «τους περισσότερους» από εκείνους που η Ουάσιγκτον προτιμούσε ως πιθανούς διαδόχους των δολοφονημένων ηγετών, επιτείνοντας την αβεβαιότητα γύρω από τη μετά-Χαμενεΐ εποχή. Παρ’ όλα αυτά, οι εικόνες μαζικών αντικαθεστωτικών διαδηλώσεων που πολλοί γείτονες της Ισλαμικής Δημοκρατίας περίμεναν να δουν στους δρόμους της Τεχεράνης μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη δεν έχουν, τουλάχιστον προς το παρόν, υλοποιηθεί, παρά το βαρύ παρελθόν αντικυβερνητικών εξεγέρσεων και άγριας καταστολής μόλις τον Ιανουάριο, όπως λέει η Washington Post.

Ιράν: Αντοχή χωρίς ορίζοντα κατάρρευσης

Για τους έμπειρους «ιρανολόγους» της περιοχής, η τρέχουσα κρίση επιβεβαιώνει μια παλιά διαπίστωση: η Ισλαμική Δημοκρατία είναι δομημένη για να αντέχει, ακόμη κι όταν η κορυφή της πυραμίδας δέχεται καίριο πλήγμα. Η Εθνοσυνέλευση των Ειδικών, το Συμβούλιο των Φρουρών, το Συμβούλιο Διαγνωστικότητας του Συμφέροντος, αλλά και οι δομές ασφαλείας όπως οι Φρουροί της Επανάστασης και οι Μπασίτζ, εντάσσονται σε ένα πολύπλοκο πλέγμα διορισμών, ελέγχων και βέτο που δυσκολεύει την εμφάνιση αυτόνομων κέντρων αμφισβήτησης εντός του συστήματος. Οι ίδιοι αξιωματούχοι που προεξοφλούσαν ρήγματα μετά τις πολύνεκρες επιθέσεις παραδέχονται πλέον ότι η κατάρρευση ενός τόσο αδιαφανούς καθεστώτος δεν μπορεί να προβλεφθεί από έξω, την ώρα που η Τεχεράνη δηλώνει έτοιμη για έναν πόλεμο αντοχής, με στόχο όχι τη στρατιωτική νίκη αλλά τη σταδιακή εξάντληση των αντιπάλων της.