Σε ένα ιδιαίτερα βαρύ κλίμα πραγματοποιείται στις Βρυξέλλες η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών χωρών φαίνεται να έχουν καταλήξει σε ένα δύσκολο και ανησυχητικό συμπέρασμα: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θεωρούνται πλέον αξιόπιστος σύμμαχος. Σύμφωνα με εννέα διπλωμάτες της ΕΕ, η αντίληψη αυτή κυριαρχεί σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ακόμα και σε χώρες που παραδοσιακά διατηρούσαν στενότατους δεσμούς με την Ουάσινγκτον.
Η αίσθηση φόβου και καχυποψίας παραμένει έντονη, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης πως κατέληξε σε συμφωνία για τη Γροιλανδία και πως δεν θα επιβάλει τελικά δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες. Η σύνοδος πραγματοποιείται κανονικά, καθώς το ζήτημα έχει πλέον υπερβεί το πλαίσιο μιας μεμονωμένης κρίσης και αγγίζει τον ίδιο τον μεταπολεμικό διεθνή συσχετισμό δυνάμεων.
Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου στο Νταβός της Ελβετίας, όπου απαίτησε «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση της Γροιλανδίας, αποτέλεσαν την «τελευταία σταγόνα» για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες. Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, αρκετοί είχαν ελπίσει ότι οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που στήριξε την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το 1945 δεν θα επιβεβαιώνονταν.
«Η εποχή των καλών σχέσεων έχει τελειώσει και ήρθε η ώρα να σταθούμε απέναντι στον Τραμπ», δήλωσε στο BBC ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας. Διπλωμάτες της ΕΕ που μίλησαν στο Politico, υπό καθεστώς ανωνυμίας, εξέφρασαν προσωπικό αίσθημα προδοσίας, καθώς πολλοί από αυτούς είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και είχαν υποστηρίξει διαχρονικά τη στενή διατλαντική συνεργασία.
«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε. Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε», δήλωσε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος διπλωμάτης από χώρα που θεωρείται παραδοσιακά πρωταγωνίστρια των διατλαντικών σχέσεων.
Η συλλογική αυτή συνειδητοποίηση αναμένεται να αποτυπωθεί στη σύνοδο, όχι μόνο μέσω ενδεχόμενων αποφάσεων για προετοιμασία αντιποίνων στο εμπόριο, σε περίπτωση που η Ουάσινγκτον επανέλθει στις απειλές της, αλλά και μέσω των δημόσιων και ιδιωτικών τοποθετήσεων των ηγετών. Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, μιλώντας στο Νταβός, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και ότι πρέπει να τα χρησιμοποιεί «όταν δεν γίνεται σεβαστή και όταν δεν τηρούνται οι κανόνες του παιχνιδιού».
Παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν θεώρησαν τη δήλωση αυτή ως υποχώρηση, εξαιτίας της σκληρής ρητορικής του απέναντι στην Ευρώπη και της επιβεβαίωσης των προθέσεών του. Αν και αργότερα ανακάλεσε την απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, η ζημιά στις σχέσεις είχε ήδη συντελεστεί.
Ο αντιπρόεδρος της γερμανικής κυβέρνησης, Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, δήλωσε στο ZDF ότι θα πρέπει να αναμένονται απτές συμφωνίες μεταξύ του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, και του Ντόναλντ Τραμπ, υπογραμμίζοντας πως «όποια λύση κι αν βρεθεί για τη Γροιλανδία, δεν μπορούμε να επαναπαυθούμε».
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνόψισε το κλίμα λέγοντας στο Νταβός ότι «ο κόσμος έχει αλλάξει μόνιμα» και ότι «πρέπει να αλλάξουμε μαζί του».
Στη σύνοδο θα συζητηθεί εκτενώς η κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων, ενώ πριν από την υπαναχώρηση του Τραμπ στους δασμούς, οι ηγέτες εξέταζαν το ενδεχόμενο ενεργοποίησης του Μηχανισμού Αντικαταναγκασμού (Anti-Coercion Instrument), ενός εργαλείου που δημιουργήθηκε το 2023 για την αντιμετώπιση εχθρικών εμπορικών πρακτικών και η χρήση του κατά των ΗΠΑ θεωρούνταν μέχρι πρότινος αδιανόητη.
Έμπειρος Ευρωπαίος διπλωμάτης έκανε λόγο για «μεγάλη ρήξη στην παγκόσμια τάξη», σημειώνοντας ότι η συζήτηση πλέον περιλαμβάνει ακόμα και την «απομείωση κινδύνου» από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όρος που μέχρι σήμερα αφορούσε αποκλειστικά τις σχέσεις με την Κίνα. «Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η σύνοδος χαρακτηρίζεται από αξιωματούχους ως μια μορφή «θεραπείας», δίνοντας στους ηγέτες την ευκαιρία να διαμορφώσουν κοινή απάντηση στις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου. Η σταδιακή απώλεια εμπιστοσύνης ξεκίνησε, σύμφωνα με διπλωμάτες, με τη δημοσίευση της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ τον Δεκέμβριο, ενώ επιδεινώθηκε με τη ρητορική για τη Γροιλανδία και την επιστολή του Τραμπ προς τον Νορβηγό πρωθυπουργό, Γιόνας Γκαρ Στόρε.
Ιδιαίτερα επώδυνη είναι η κατάσταση για τη Δανία, χώρα που επί δεκαετίες υπήρξε από τους στενότερους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών και η οποία συμμετείχε σε επικίνδυνες στρατιωτικές αποστολές, όπως στην επαρχία Χελμάντ στο Αφγανιστάν, πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες απώλειες. «Πολλοί από εμάς σπουδάσαμε στις ΗΠΑ και ονειρευόμασταν να εργαστούμε εκεί. Αυτό που βιώνουμε είναι απλή προδοσία», δήλωσε Δανός αξιωματούχος.
