13
loading

Ο λαός έχει έναν μαγικό τρόπο να περνάει από γενιά σε γενιά, ιστορίες που με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο είναι διδακτικές. Δεν έχει σημασία αν στην ολότητά τους είναι πραγματικές. Πολλές φορές δεν έχουν σημασία ακόμα και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες διαδραματίστηκαν. Αυτό που έχει αξία είναι να παραδειγματιστούν οι επόμενοι. Είτε με την καλή έννοια, είτε με την κακή.

Ένας από τους τρόπους για να «μεταβιβάζονται» στις επόμενες γενιές αυτές οι ιστορίες -πέρα από αυτά που χαρακτηρίζονται ως λαϊκά διηγήματα- είναι και τα τραγούδια. Ιστορίες δυνατές, έντονες, με την οσμή μιας άλλης εποχής, έφτασαν στη δική μας, μέσα από ήχους και στίχους.

Έρχονται στο σήμερα για να δείξουν τις συνθήκες του χθες και να αποτελέσουν παράδειγμα για το τι πρέπει να γίνεται και τι πρέπει να αποφεύγεται στο μέλλον. Είναι τα σημάδια του χρόνου προκειμένου να διαχωρίζεται το παλιό από το νέο.

Μια τέτοια ιστορία που έφτασε στις ημέρες μας μέσα από ένα τραγούδι είναι και αυτή του Μενούση ο οποίος τυφλωμένος από το πάθος του γίνεται αρχικά θύτης και στη συνέχεια θύμα μιας συκοφαντίας που σε εποχές μακρινές λάμβανε διαστάσεις δυσανάλογες της αξίας της και όριζε τις μοίρες των ανθρώπων.

Ο Μενούσης, ο Μπερμπίλης κι ο Ρεσούλ Αγάς…

nkwnfo9

Η τραγική ιστορία του Μενούση έχει ως σημείο αναφοράς την Ήπειρο τον καιρό της Τουρκοκρατίας. Τρεις φίλοι, δύο Έλληνες, ο Μενούσης κι ο Μπερμπίλης, και ένας τούρκος, ο Ρεσούλ-Αγάς έχουν συναντηθεί σε μια ταβέρνα, στο κρασόπουλο, για να πιούν και να γλεντήσουν.

Όταν το κρασί έχει αρχίσει και… παίρνει το πάνω χέρι, η κουβέντα φτάνει σε ένα από τα αγαπημένα θέματα των ανδρών. Τις όμορφες γυναίκες. Χωρίς να γίνεται σαφές ποιος από την παρέα των τριών ανδρών, κάποια στιγμή απευθύνεται στον Μενούση και του λέει για τη γυναίκα του. Το πόσο όμορφη και καλή είναι!

nkwnfo6

Όπως γίνεται εύκολα κατανοητό από μόνη της αυτή η αναφορά -χωρίς να ειπωθεί κάτι άλλο- είναι αρκετή για να ανάψει φωτιές. Ο Μενούσης θολώνει, θεωρεί -ίσως όχι άδικα- πως αυτά τα λόγια εμπεριέχουν υπονοούμενα για την ηθική της γυναίκας του. Εκνευρισμένος ρωτά να μάθει πού την είδε και πότε της μίλησε και βέβαια ποια ήταν η αντίδρασή της.

Οι απαντήσεις που λαμβάνει τον κάνουν να χάσει κάθε έλεγχο. Ο συκοφάντης που στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει τον ρόλο του προβοκάτορα, του λέει πως την είδε στο πηγάδι να βγάζει νερό. Του τονίζει πως της μίλησε και εκείνη του απάντησε, πράγμα ασυγχώρητο για τα δεδομένα και τους κώδικες τιμής εκείνης της εποχής.

Ένας άνδρας μπορούσε να μιλήσει σε μια άγνωστη γυναίκα, το αντίστροφο απαγορευόταν… δια ροπάλου. Σα να μην έφταναν όλα αυτά ο «φίλος» του Μενούση διανθίζει την ιστορία του, τονίζοντας πως της έδωσε το μαντήλι του να το πλύνει, εκείνη δεν αρνήθηκε (ως όφειλε), το έπλυνε και στη συνέχεια επέστρεψε στο σπίτι της.

Ο θολωμένος σύζυγος που ήδη αισθάνεται προδομένος από τη συμπεριφορά της συζύγου του, προκειμένου να πειστεί ζητά από τον άνδρα αποδείξεις και του ζητά να του πει τι φορούσε η γυναίκα. Εκείνος του απαντά και ο Μενούσης, που αναγνώρισε στην περιγραφή του ομοτράπεζού του τα ρούχα της γυναίκας του, τυφλωμένος πλέον από οργή, φεύγει από το κρασόπουλο και επιστρέφει σπίτι του.

nkwnfo8

Εκεί μέσα στο μεθύσι του αποφασίζει πως πρέπει να «ξεπλύνει» την ντροπή που είχε πέσει πάνω του από τη συμπεριφορά της γυναίκας του. Δίχως να έχει πλήρη συναίσθηση του τι κάνει, τη σφάζει με το μαχαίρι του και αποκαμωμένος πέφτει για ύπνο. Το πρωί όταν ξύπνησε και έχοντας περάσει πλέον η επίδραση του αλκοόλ στον οργανισμό του, βλέπει τη γυναίκα του νεκρή μέσα σε μία λίμνη αίματος. Τότε μόνο συνειδητοποιεί τι έκανε, καταλαβαίνει το λάθος του και αρχίζει να θρηνεί και να μοιρολογά την όμορφη γυναίκα του.

Η ζήλια, ο κώδικας τιμής και η θέση της γυναίκας nkwnfo1

Η τραγική αυτή ιστορία έγινε δημοτικό τραγούδι. Οι παραλλαγές του πολλές. Ακόμα και τα ονόματα των πρωταγωνιστών αλλάζουν σε κάποιες από αυτές. Εκτός από τραγούδι, ωστόσο, η ιστορία του Μενούση επιχειρήθηκε να μεταφερθεί και στη μεγάλη οθόνη. Το 1969 κυκλοφόρησε η ταινία «Μενούσης, το καμάρι της Ηπείρου» του σκηνοθέτη Βασίλη Κονταξή με πρωταγωνιστές τους Κώστα Κακκαβά και Άννα Ιασωνίδου, που όμως δεν περιγράφει ακριβώς την ιστορία. Επιπλέον, την… αλήθεια αναζητά και η ιστορικός Ευτυχία Λιάτα στο βιβλίο της «Ο Μενούσης, ιστορία και παράδοση» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, 2011).

Όπως ειπώθηκε νωρίτερα, ωστόσο, πολλές φορές δεν είχε τόσο σημασία αυτή κάθε αυτή η ιστορία, όσο το μήνυμα που κόμιζε στις επόμενες γενιές.

nkwnfo4

Κεντρικό σημείο της αναφοράς είναι η γυναίκα και κυρίως η θέση της στη κοινωνία. Η γυναίκα που έπρεπε καθημερινά να εφαρμόζει ένα κώδικα τιμής που επέβαλε να είναι σεμνή, χαμηλοβλεπούσα, να μην κυκλοφορεί μόνη της και όταν αυτό δεν γινόταν να αποφευχθεί να είναι σεμνή, να μην μιλάει σε κανέναν και αν είναι δυνατόν να μην επιτρέπει να γίνεται γνωστό ούτε καν το όνομά της.

Παράλληλα, ακόμα και αν κατηγορηθεί για κάτι δεν έχει το δικαίωμα της… υπεράσπισης του εαυτού της. Ο άνδρας είναι αυτός που δικάζει και καταδικάζει με συνοπτικές διαδικασίες. Και όπως αποδεικνύει το τραγούδι που μεταφέρει την ιστορία εκείνης της εποχής, όχι πάντα με τα σωστά κριτήρια.

nkwnfo7

Με βάση την παραπάνω εκδοχή η γυναίκα του Μενούση δολοφονήθηκε για κάτι που δεν έκανε, πέφτοντας θύμα μιας συκοφαντίας. Σύγχρονοι μελετητές, ωστόσο, σημειώνουν πως υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή. Να έπεσε, δηλαδή, η γυναίκα του Μενούση θύμα όχι της «απιστίας» ή της «ανηθικότητας» της αλλά θύμα ενός ιδιότυπου… νεωτερισμού. Όπως εξηγούν, δεν αποκλείεται η γυναίκα να αντιδρούσε στους αυστηρούς ηθικούς κανόνες και να αρνούνταν να ζει σε καθεστώς υποτέλειας. Μια απόφαση που εισήγαγε «καινά δαιμόνια» και όπως αποδείχθηκε της στέρησε τη ζωή.

Από την άλλη ο Μενούσης γίνεται θύτης αλλά ταυτόχρονα και θύμα αυτού του σκληρού κυρίως για τις γυναίκες κώδικά τιμής και καταστρέφει δυο ζωές. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν ο Μενούσης ζήλεψε που η γυναίκα του -υποτίθεται πως- μίλησε με έναν άλλο άνδρα ή ένιωσε πως ατιμάστηκε από τη συμπεριφορά της. Σε κάθε περίπτωση πάντως πρόκειται σαφώς για μια τραγική φιγούρα, που διατηρήθηκε στη συλλογική μνήμη ως ένας λαϊκός ήρωας στο μεταίχμιο του παλιού με τον νέο κόσμο.

ΚΑΝΤΕ LIKE ΤΟ NEWSBEAST.GR

13
σχόλια
  1. avatar Ζ.ζ.

    Δεν καταλαβα να κρατουν οι γυναικες κωδικες τιμης και ηθους και οι αντρες να ξεσαλωνουν!!!Ηθικοι πρεπει να ειμαστε ολοι αντρες γυναικες!!

  2. avatar Ουστ ψωνισμενες

    Ετσι θα επρεπε να ειναι ολες σημερα.αυτες οι γυναικες ηταν κ θα επρεπε να ειναι ακομα υποδειγμα για ολες σας αλλα ετσι οπως γινατε με την μαπα χρωματολογιο της βιβεχρομ με τα ποδια εξω κ τα στηθη τι περιμενεις...ψευτικες σε ολα.μεσα εξω...

    1. avatar Nick

      Έχω ελπίδα,μια μέρα θα εξαλείψουν τύποι με τέτοια μυαλά απο τις κοινωνίες. Ο Συριακός και Ιρακινός στρατός κάνουν ήδη προσπάθειες απεντόμωσης "ηθικών" συντηρητικών σα και του λόγου σου στα εδάφη τους. Ανέμενε μισητέ μου φίλε

  3. avatar αλκοολικοί

    Ηθική, Ισλάμ, δικαιώματα...κανένας δε μικλάει για τη ρίζα το κακού. ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ.

    1. avatar Nick

      Καλώς. Αλκοολικοί δηλαδή δεν υπάρχουν σήμερα; Βλέπεις κανέναν τους να απαγορεύει στη γυναίκα του να μιλάει με άντρες,εξαιτίας του αλκοόλ; Όχι. Υπάρχουν μήπως αλκοολικοί στις τάξεις των ισλαμιστών,οι οποίοι όντως απαγορεύουν στις γυναίκες τους να μιλάνε με άλλους άντρες; Πάλι όχι.
      Δεν ειναι το οινόπνευμα η κοινή συνισταμένη,αλλα το ισλαμ.

      Ο τύπος την έσφαξε,ναι οντας μεθυσμένος,αλλα επειδή θεώρησε οτι η γυναίκα του απλά απευθύνθηκε σε άλλον άντρα. Ξέρεις κάποια ιδεολογία που να το επιβάλει αυτό; Φυσικά και ξέρεις. Ούτε το αλκοόλ δε σε κάνει να θεωρείς τη γυναίκα σου κτήμα σου,ούτε ο χριστιανισμός

  4. avatar Nick

    Τουρκοκρατία,απαγόρεψη σε γυναίκες να μιλάνε με ξένους,φόνος γυναίκας επειδή κάποιος ισχυρίστηκε οτι αυτή μίλησε(δεν έκανε κάτι άλλο,απλά μίλησε!) σε άγνωστο άντρα...
    Ωραίο το ισλαμ,πολύ ωραίο

    1. avatar ισλαμ μπαϊντι

      Πλάκα πλάκα

  5. avatar Οχι στην καταπίεση

    Αλλα να μπορούν να διαχειριστούν και την ισότητα που υπάρχει.
    Η πλειοψηφία των γυναικών εχει χάσει τα μέτρα και τα σταθμά αλλα δεν φταίνε αυτές αλλα οι γονείς που τις μεγάλωσαν και φυσικά η τηλεόραση με τον βομβαρδισμό μηνυμάτων περί ψεύτικων αναγκών, απιστίας και πλουσιοπάροχης ζωησ. ενίσχυσαν το εγω τους και έγιναν δυστυχισμένες και μονίμως ανικανοποίητες. Ξέχασαν να ειναι γυναίκες με την τσακπινια που καταφέρνει τον άντρα και πήγαν να πάρουν αυτό που θέλουν απο τον άντρα με τσαμπουκά που απο τη φύση του ο άντρας ειναι αντιδραστικός. Δεν θελουμε παντελονατες εχουμε παντελόνια.

    1. avatar εγω που ειπα εισαι βλακας

      Συμφωνω πληρως. Ανεκαθεν επαιζε ρολο η κοινωνικη θεση στις προσωπικες σχεσεις..Ολα τα αλλα πηγαιναν και πηγαινουν περιπατο. Τοτε το αλογο τα κτηματα και οι σκλαβοι τωρα οι εταιριες τα αυτοκινητα και οι υπαλληλοι... Κατακρεουργηση της ανθρωπινης φυσης δημιουργια καστων απο ολα τα συστηματα και ισλαμ και χριστιανισμος και ινδουισμος και ολα..Αν το καλοψαξεις οι θρησκειες ειναι μεσο επιβολης ταξικης διαφορας σε ολα. Σχεσεις εξελιξη παντου... Δε λεω βεβαια πως και η αθρησκη νεα ταξη δεν κανει το ιδιο αφου δεν χρειαζεται πια θρησκεια για να χειραγωγει και να ποδηγετει... Το ρολο αυτο παιζουν τωρα πια τα μμε το lifestyle και η κοινωνικοι μηχανισμοι που στην πραγματικοτητα οριζονται απο τις απροσωπες "αγορες" οι οποιες παιζουν το ρολο του θηριοδαμαστη της ανθρωποτητας...

  6. avatar εισαι βλακας

    Αλλα βεβαια εμεις να κανουμε οτι θελουμε οι αλλοι οχι. Αντε απο δω ρε ηθικολαγνοι ψευτες και υποκριτες. Λες και ειστε οι αναμαρτητοι. Κοπροσκυλα...

  7. avatar εισαι βλακας

    δε σε ξερω αλλα εσυ ποτε δεν εκανες ατασθαλία; Αντε γεμισαμε ηθικους τενεκεδες πρωι πρωι

  8. avatar Πολύ καλά έκανε

    Η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα μας έφαγαν

    1. avatar Nick

      Έτσι όπως τα λες,ούτε δημοκρατία ούτε δικαιώματα και λοιπές μπούρδες.
      Πάμε τώρα μαζι: Αλλαχου Ακμπάρ!!
      (ο τύπος μόλις συμφώνησε με το φόνο συνανθρώπου για "ηθικούς" λόγους,άνευ αποδείξεων. αλα πακιστανικά. αναιρείς το απόρρητο του,στελνεις το κόμεντ στην δηε; τον στέλνεις πακετάκι μέση ανατολή που θα το προτιμάει;;)

Παρακαλούμε περιμένετε ...