Αν κάποιος παρατηρήσει τις επίσημες σφραγίδες του ισπανικού κράτους ή τα γενεαλογικά δέντρα των Βουρβόνων, θα βρει μια αναφορά που αν δεν ξέρει την ιστορία που κρύβεται πίσω απο αυτά θα νομίζει ότι πρόκεται για τυπογραφικό λάθος.
Δίπλα στους τίτλους του βασιλιά της Καστίλης και της Αραγονίας, ο βασιλιας της Ισπανίας φιγουράρει ως Duque de Neopatria. Πρόκειται για τον Δούκα των Νέων Πατρών, έναν τίτλο που δεν αφορά κάποια περιοχή της Ιβηρικής, αλλά την Υπάτη Φθιώτιδας, η ονομασία της οποίας κατά τον μεσαίωνα ήταν Νέαι Πάτραι για να ξεχωρίζει από την Πάτρα της Αχαΐας.
Η επέλαση των Καταλανών και η «γέννηση» του Δουκάτου
Η αφετηρία αυτής της σύνδεσης βρίσκεται στο 1311, όταν η Καταλανική Εταιρεία (Companhia Catalana), μια ομάδα σκληροτράχηλων μισθοφόρων, κυριάρχησε στη Στερεά Ελλάδα μετά τη μάχη του Κηφισού. Οι Καταλανοί δεν έμειναν στις λεηλασίες, αλλά ίδρυσαν ένα ισχυρό κράτος με επίκεντρο το Δουκάτο των Αθηνών. Για τους επόμενους αιώνες, η Ακρόπολη μετατράπηκε σε παλάτι και ο Παρθενώνας σε καθολικό ναό.
Οκτώ χρόνια αργότερα, το 1319, οι κατακτητές επεκτάθηκαν βόρεια, καταλαμβάνοντας το κάστρο της Υπάτης και ιδρύοντας το Δουκάτο των Νέων Πατρών. Τα δύο δουκάτα ενώθηκαν υπό την ίδια διοίκηση, δημιουργώντας μια «μικρή Καταλονία» στην καρδιά της Ελλάδας.
Στην Υπάτη, που έγινε η επίσημη έδρα του Καθολικού Αρχιεπισκόπου, οι νόμοι της Βαρκελώνης ίσχυαν κανονικά και τα καταλανικά μαζί με τα ελληνικά και τα γαλλικά έγιναν οι επίσημες γλώσσες. Για περίπου 70 χρόνια, η περιοχή από τη Λαμία έως την Οίτη μετατράπηκε σε μια μικρή ισπανική παροικία, όπου η επίσημη γλώσσα ήταν τα καταλανικά και η διοίκηση ακολουθούσε τους νόμους της Βαρκελώνης.
Το κάστρο της Υπάτης αποτελούσε το στρατηγικό «κλειδί» για τον έλεγχο της κεντρικής Ελλάδας, επιβλέποντας την κοιλάδα του Σπερχειού. Για αυτό η Υπάτη θεωρούνταν εκείνη την εποχή στρατηγικά ασφαλέστερη ακόμα και από την Αθήνα, γεγονός που οδήγησε τον θυρεό των κατακτητών να «κλειδώσει» ιστορικά με το όνομά της. Στις επίσημες σφραγίδες της εποχής αναγραφόταν με υπερηφάνεια: “Sigillum Ducatus Athenarum et Neopatriae” (Σφραγίδα του Δουκάτου των Αθηνών και των Νέων Πατρών).
Πώς ο τίτλος «ταξίδεψε» στο ισπανικό στέμμα
Η κυριαρχία των Καταλανών στην ελληνική γη τερματίστηκε το 1390, όμως η διπλωματία της εποχής φρόντισε να διατηρήσει τους τίτλους ζωντανούς. Οι κατακτητές, αναζητώντας νομιμοποίηση, είχαν προσφέρει την επικυριαρχία των δουκάτων στον Οίκο της Αραγονίας. Το 1379, ο Βασιλιάς Πέτρος Δ’ της Αραγονίας, ο οποίος έμεινε στην ιστορία ως «Τελετουργικός», ενσωμάτωσε τους τίτλους απευθείας στο Στέμμα.
Ο ίδιος ο Πέτρος Δ’ ήταν λάτρης της ελληνικής κληρονομιάς, έχοντας δηλώσει για την Ακρόπολη πως είναι «το πιο πολύτιμο κόσμημα που υπάρχει στον κόσμο, τέτοιο που όλοι οι Χριστιανοί βασιλείς μαζί δεν θα μπορούσαν να φτιάξουν όμοιό του».
Με την ένωση των βασιλείων της Αραγονίας και της Καστίλης, που δημιούργησε τη σημερινή Ισπανία, η κληρονομιά των Νέων Πατρών πέρασε αυτόματα στους Ισπανούς μονάρχες.
Η σημασία του τίτλου στη σύγχρονη εποχή
Στις μέρες μας, η αναφορά αυτή δεν συνεπάγεται εδαφικές διεκδικήσεις, αλλά αποτελεί έναν τιμητικό τίτλο (titulary). Σύμφωνα με το Βασιλικό Διάταγμα 1368/1987, ο Μονάρχης διατηρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιεί όλες τις ιστορικές προσφωνήσεις που συνοδεύουν τη δυναστεία του.
Οι τίτλοι αυτοί, γνωστοί ως titulaciones históricas, καταγράφονται πλέον μόνο σε εξαιρετικά επίσημα έγγραφα ή ιστορικά αρχεία. Παραμένουν εκεί ως μια «υποδόρια» υπενθύμιση της διαδρομής του Οίκου των Βουρβόνων μέσα στους αιώνες.
