Για τους περισσότερους ανθρώπους, η μνήμη γίνεται λιγότερο αξιόπιστη όσο περνάνε τα χρόνια. Τα ονόματα έρχονται πιο αργά στο μυαλό, οι λεπτομέρειες ξεθωριάζουν και η ικανότητα ανάκλησης πρόσφατων γεγονότων συχνά μειώνεται. Υπάρχει όμως μια ομάδα ατόμων άνω των 80 ετών που φαίνεται να αψηφά αυτό το μοτίβο.
Πρόκειται για τους λεγόμενους «superagers», ανθρώπους προχωρημένης ηλικίας που στις δοκιμασίες μνήμης αποδίδουν εξίσου καλά με άτομα δεκαετίες νεότερα. Η περίπτωσή τους προσφέρει στους επιστήμονες μια σπάνια εικόνα για το πώς μπορεί να μοιάζει ένας εγκέφαλος ανθεκτικός στη γήρανση και τι σημαίνει να διατηρείται η νοητική ζωτικότητα σε βάθος χρόνου.
Η Emily Rogalski, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και διευθύντρια του Healthy Aging & Alzheimer’s Research Care Center, έχει συμβάλει σημαντικά στον ορισμό και τη μελέτη αυτής της ιδιαίτερης ομάδας.
Όπως αναφέρεται στο Newsmax, στην έρευνά της, ως superager περιγράφεται συνήθως ένα άτομο άνω των 80 ετών του οποίου η επεισοδιακή μνήμη – δηλαδή το σύστημα του εγκεφάλου που επιτρέπει την αποθήκευση και ανάκληση προσωπικών βιωμάτων, συγκεκριμένων γεγονότων αλλά και συναισθημάτων που προκάλεσαν, κάτι σαν προσωπικό ημερολόγιο – είναι τουλάχιστον τόσο ισχυρή όσο εκείνη ενηλίκων στα 50 ή στα 60 τους.
Τι δείχνει η έρευνα για τους εγκεφάλους των superagers
Μεγάλο μέρος αυτού του φαινομένου φαίνεται να σχετίζεται με τη φυσιολογία του εγκεφάλου. Σύμφωνα με το New Scientist, οι superagers τείνουν να έχουν μεγαλύτερο εγκεφαλικό φλοιό και μεγαλύτερο ιππόκαμπο, περιοχές που συνδέονται με τη μνήμη και τη μάθηση.
Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένοι από αυτούς εμφανίζουν μικρότερη λέπτυνση του φλοιού, λιγότερα νευροϊνιδιακά συμπλέγματα τύπου Αλτσχάιμερ σε κρίσιμες περιοχές του εγκεφάλου και μια χαρακτηριστική αφθονία ατρακτοειδών νευρώνων στον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου, μια περιοχή που σχετίζεται με την προσοχή, το κίνητρο και την κοινωνικο-συναισθηματική επεξεργασία.
Άλλη έρευνα, όπως αναφέρει η New York Times, έχει διαπιστώσει ότι οι superagers έχουν περίπου διπλάσιους νέους νευρώνες σε σχέση με ηλικιωμένους που έχουν φυσιολογική μνήμη για την ηλικία τους και 2,5 φορές περισσότερους από ανθρώπους με νόσο Αλτσχάιμερ. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι, σε αυτούς τους ανθρώπους, ο εγκέφαλος παραμένει ελαστικός και ευπροσάρμοστος, υποστηρίζοντας τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητά του να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις.
Γιατί οι εγκέφαλοι των superagers γίνονται τόσο ανθεκτικοί
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά συμπεράσματα της έρευνας γύρω από τους superagers είναι ότι οι εγκέφαλοί τους φαίνεται να διαφέρουν δομικά και βιολογικά από εκείνους συνομηλίκων τους. Οι περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη μπορεί να συρρικνώνονται πιο αργά, ενώ ο εγκέφαλός τους ενδέχεται να είναι καλύτερα προετοιμασμένος να αντέχει αλλαγές που συχνά συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Η βιολογία είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Οι superagers δεν έχουν όλοι τις ίδιες συνήθειες και καμία μεμονωμένη συμπεριφορά δεν εγγυάται εξαιρετική μνήμη σε μεγάλη ηλικία. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει ορισμένα κοινά μοτίβα. Πολλοί από αυτούς παραμένουν κοινωνικά ενεργοί, περίεργοι για τον κόσμο και δραστήριοι, όπως επισημαίνει η Rogalski. Συχνά διατηρούν στενές σχέσεις, προσφέρουν εθελοντικά, διαβάζουν, μαθαίνουν νέες δεξιότητες ή συνεχίζουν να συμμετέχουν σε εργασία και κοινοτική ζωή που τους δίνει νόημα.
Η κοινωνική σύνδεση φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Rogalski έχει τονίσει ότι πολλοί superagers είναι βαθιά συνδεδεμένοι με άλλους ανθρώπους, ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να βοηθά στη διατήρηση της συναισθηματικής υγείας, στη μείωση του στρες και στη συνεχή ενεργοποίηση του εγκεφάλου. Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα, ο καλός ύπνος, οι νοητικές προκλήσεις και η διαχείριση των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου συνδέονται ευρέως με πιο υγιή γνωστική γήρανση, ακόμη κι αν δεν μετατρέπουν κάθε ηλικιωμένο άνθρωπο σε superager.
Το πιο σημαντικό, σύμφωνα με τη Rogalski, είναι να βρίσκει κανείς δραστηριότητες, πνευματικές και σωματικές, που όχι μόνο του αρέσουν, αλλά ταυτόχρονα τον προκαλούν.
Οι superagers και τα «κλειδιά» της μακροζωίας
Μιλώντας στο UChicago News, η Rogalski τονίζει ότι το να γίνει κάποιος superager δεν σημαίνει πως πρέπει να ακολουθήσει μια ενιαία συνταγή που ταιριάζει σε όλους. Αντίθετα, σημασία έχει να επιλέξει την καλύτερη εξατομικευμένη διαδρομή για τον ίδιο.
Όπως εξηγεί, το ζητούμενο είναι να εξετάζονται οι γενετικοί παράγοντες, οι συνήθειες ζωής που έχει ακολουθήσει κάποιος επί δεκαετίες, η διατροφή του και το συνολικό προφίλ κινδύνου του, ώστε να μπορεί να αποφασίσει τι πρέπει να κάνει από εδώ και πέρα για να έχει τις καλύτερες πιθανότητες να γεράσει με θετική πορεία.
Οι επιστήμονες, μελετώντας τα βιολογικά χαρακτηριστικά των superagers, στοχεύουν στο να μπορέσουν να εντοπίσουν τα «κλειδιά» που επιτρέπουν σε ορισμένους ανθρώπους όχι απλώς να ζουν περισσότερο, αλλά να παρατείνουν τα χρόνια ανεξαρτησίας, κοινωνικής σύνδεσης και πνευματικής ζωντάνιας.
